Daniel Tammet: Mënyra të ndryshme të njohurisë

Unë jam një dijetar, ose më saktësisht, një dijetar me autizëm të lartë funksionimi. Është gjendje e rrallë. E edhe më e rrallë kur, si në rastin tim, shoqërohet me vetëdije dhe zotërim të gjuhës. Shumë shpesh kur njihem mej dikë dhe e kuptojnë këtë gjë për mua ekziston një lloj pakëndshmërie. E shoh në sytë e tyre. Ata duan të më pyesin diçka. Dhe në fund, mjaft shpesh, dëshira është më e madhe se ata dhe ata e nxjerrin atë jashtë: "Unë t'a tregoj datën time të lindjes, a mund të më thuash se në cilën ditë të javës kam lindur?" (Të qeshura) Ose përmendin rrënjët kubike apo më pyesin ta recitoj një numër apo tekst të gjatë. Shpresoj se do më falni nëse nuk performoj një shfaqje të dijës për ju sot. Në vend të kësaj do të flas për diçka shumë më interesante se datat e lindjes dhe rrënjët kubike -- diçka më të thellë dhe më të afërt, me mendjen time, sesa puna.

Dua të flas shkurt në lidhje me perceptimin. Kur ai i shkruante shfaqjet dhe storiet e shkurta që do ta bënin të famshëm, Anton Chekhov mbante një bllok shënimesh ku shënonte observimet e tij të botës që e rrethonte -- detaje të vogla që të tjerëve siç duket ju iknin. Sa herë që e lexoj Chekhov dhe vizionin e tij unik mbi jetën njerëzore, ma përkujton pse unë gjithashtu u bëra shkrimtar. Në librat e mi, eksploroj natyrën e perceptimit dhe si mënyra të ndryshme të përceptimit krijojnë mënyra të ndryshme të dijes dhe kuptimit.

Ja ku janë tri pyetje të nxjerra nga puna ima. Para se të mundoheni t'i zgjithni ato, ju kisha lutur të konsideroni për një çast intuitën dhe instiktet tuaja që ju sillen në kokë dhe në zemër deri sa jeni duke i shikuar ato. Për shembull, kalkulimi: a mund ta ndjeni se në cilën linjë të numrave do të gjendet zgjidhja? Ose shikoni fjalën e huaj dhe tingujt: a mund ta keni një ide të gamës së kuptimeve nga e cila ju drejton kjo fjalë? Dhe në aspektin e poezisë, pse poeti e përdor fjalën "hare" (hace) në vend të "rabbit" (lepur)? Po ju lus ta bëni këtë sepse besoj se perceptimet tona personale, janë në zemër të asaj se si ne fitojmë njohuri. Gjykimet estetike, në vend të arsyetimit abstrakt, drejtojnë dhe i japin formë procesit përmes të cilit arrijmë ta dijmë atë që dijmë. Unë jam shembull ekstrem i kësaj.

Botat e mia të fjalëve dhe numrave të turbulluara me ngjyra, emocione dhe personalitete. Siç tha Juan, është gjendja që shkencëtarët e njohin si sinestezi, një ndër-bisedim i çuditshëm në mes shqisave. Ja ku janë numrat nga 1 deri 12 si unë i shoh -- secili numër me formën dhe karakterin e vet. 1 është blic i dritës së bardhë. 6 është një vrimë e vogël dhe shumë e dhimbshme. Skicat janë në bardhë e zi këtu, por në mendjen time ato kanë ngjyra. 3 është i gjelbër. 4 është i kaltër. 5 është i verdhë.

Unë gjithashtu vizatoj. Dhe ja ku është një prej pikturave të mia. Eshtë shumëzim i dy numrave të thjeshtë. Format 3-dimensionale dhe hapësira që ato krijojnë në mes krijon një formë të re, përgjigjen në shumën. Cka për numrat më të mëdhenjë? Nuk mund ta gjeni një më të madh se Pi, konstanta matematikore. Eshtë numër i pafund -- nuk përfundon kurrë. Në këtë pikturë që unë e kam bërë nga 20 decimalet e para të Pi, unë kam marrë ngjyrat emocionet dhe përbërjet dhe i bëj të gjitha bashkë në një peisazh rrotullues numerik.

Por nuk janë vetëm numrat që i shoh në ngjyra. Fjalët gjithashtu, për mua, kanë ngjyra dhe emocione dhe përbërje. Dhe kjo është një frazë hapëse nga novela "Lolita." Dhe Nabakov vet ishte sinestetik. Dhe mund ta shihni këtu se si perceptimi im i tingullit L ndihmon aliteracionin të shfaqet menjëherë. Një tjetër shembull: pak më shumë matematikor. Dhe pyes veten se a do ta vëreni disa nga ju konstruktimin e fjalisë nga "The Great Gatsby." Ka një procesion të rrokjeve -- grurë. një; stepat, dy; qytezat e humbura suedeze, tre -- një, dy, tre. Dhe ky efekt është shumë i këndshëm në mendje, dhe ndihmon që fjalia të duket si duhet.

T'i kthehemi pyetjeve që ua bëra pak më parë. 64 shumëzuar me 75 Nëse dikush nga ju luan shah, e dini se 64 është numër katror, dhe për këtë tabelat e shahut, 8 me 8, kanë 64 katrorë. Pra kjo na jep neve një formë që mund ta paramendojmë, që mund ta perceptojmë. Cka për numrin 75? Nëse 100, nëse e mendojmë numrin 100 si numër katror, 75 do të dukej kështu. Pra çka ne duhet të bëjmë tash është t'i vendosim këto dy piktura së bashku në mendjen tonë -- kështu disi. 64 bëhet 6,400. Dhe në këndin e djathtë, nuk keni për të kalkuluar asgjë. Katër përreth, katër lart dhe poshtë -- janë 16. Pra çfarë shuma është duke kërkuar nga ju të bëni është 16, 16, 16. Kjo është shumë më e lehtë se sa mënyra si shkolla u ka mësuar të llogarisni, jam i sigurtë. Eshtë 16, 16, 16, 48. 4,800 -- 4,800, përgjigja në shumën. Tani e lehtë kur e din se si.

(Të qeshura)

Pyetja e dytë ishte një fjalë islandeze. Po supozoj se nuk ka shumë njerëz këtu që flasin islandisht. Prandaj po ua kufizoj zgjedhjen në dy. Hnugginn: a është fjalë e lumtur, apo trishtuese? Cka thoni ju? Në rregull. Disa njerëz thonë se është e lumtur. Plot njerëz, shumica e njerëzve, thonë trishtuese. Dhe në fakt do të thotë trishtuese. (Të qeshura) Pse, statistikisht, shumica e njerëzve thonë se një fjalë është trishtuese, në këtë rast, e rëndë në raste tjera? Në teorinë time, gjuha zhvillohet në atë mënyrë ku tingujt përshtaten, korrespondojnë me, subjektivën, me eksperiencen, personale intuitive të dëgjuesit.

Ta shikojmë pyetjen e tretë. Eshtë një rresht nga poema e John Keats. Fjalët, sikur numrat, shprehin marrëdhënie thelbësore në mes të objekteve dhe ndodhive dhe forcave që përbëjnë botën tonë. Eshtë e logjikshme që ne, duke ekzistuar në këtë botë, do duhej që gjatë jetës sonë intuitivisht t'i absorbojmë këto marrëdhënie. Dhe poetët, sikur artistët e tjerë, luajnë me këto kuptime intuitive. Në rastin e "hare" (hace), është tingull i dykuptimtë në gjuhën angleze. Mund ta ketë kuptimin edhe të fibrave që dalin nga koka. Dhe nëse e mendojmë këtë -- le ta vendosi pikturën -- fibrat paraqesin ndjeshmëri. Ato reagojnë ndaj lëvizjes më të vogël mocionit, apo emocionit. Pra çka keni është një atmosferë e ndjeshmërisë dhe tensionit. Lepuri vetvetiu, kafsha -- jo maca, jo qeni, lepuri -- pse lepuri? Sepse mendoni për pikturën -- jo fjalën, pikturën. Veshët e zgjatur, këmbët e mëdha, na ndihmojnë ta shohim, ta ndjejmë intuitivisht, se çka do të thotë të çalosh, dhe të dridhesh.

Prandaj në këto pak minuta, shpresoj se kam mundur të ndaj sado pak nga vizioni im për gjërat dhe t'u tregoj se fjalët mund të kenë ngjyra dhe emocione, numra, forma dhe personalitete. Bota është më e pasur, më e gjerë se sa duket se është. Shpresoj se ua kam ngjallur dëshirën të mësoni ta shihni botën me sy të rinjë.

Faleminderit.

(Duartrokitje)