Dan Ariely: Kujdes prej konflikteve të interesit

Pra, unë kam qenë në spital për shumë kohë. Pas disa vitesh pasi u largova, u riktheva një ditë dhe drejtuesi i departamentit të djegjeve ishte shumë i gëzuar që më shihte -- më tha, "Dan, kam një kurë të re fantastike për ty." Unë u gëzova shumë. Shkova me të në zyrën e tij. Dhe ai më shpjegoi mua që, kur unë rruhem, pika të zeza të vogla mbesin në pjesën e majtë të fytyrës ku kam ende qime, por në anën e djathtë të fytyrës sime unë jam djegur keq kështu që nuk kam qime, dhe kjo krijon një mangësi në simetri. Dhe cila ishte ideja e shkëlqyer që pati ai? Ai kishte ndërmend të më bënte tatuazhe disa pika të zeza në anën e djathtë të fytyrës dhe do më bënte të dukesha shumë simetrik.

Dukej interesante. Ai më kërkoi të shkoja e të rruhesha. Më lejoni t'ju them, kjo ishte një mënyrë e çuditshme të rruari, sepse po mendoja rreth saj dhe kuptova se mënyra se po rruhesha kësaj here do të ishte mënyra se si do të rruhesha gjithë jetën -- sepse do më duhej të mbaja të njëjtën gjerësi. Kur u ktheva në zyrën e tij, nuk isha shumë i sigurtë. I thashë, "A mund të shoh ndonjë provë për këtë?" Kështu ai më tregoi disa foto të faqeve me pika të vogla në to -- nuk ishte shumë informuese. I thashë, "Çfarë do të ndodhë kur të plakem dhe qimet e mia të zbardhen? Ç'do të ndodh atëherë?" "Oh, mos u shqetëso për këtë," më tha. "Ne kemi lazer; mund t'i zbardhim ato." Por unë vazhdoja të isha i shqetësuar, dhe i thashë, "E di çfarë, nuk do ta bëj këtë."

Dhe pas kësaj ndodhi një prej kalvarëve të fajit më të madh të jetës sime. Dhe këtë po e thotë një djalë hebre, në rregull, kështu që do të thotë shumë. (E qeshur) Dhe ai më tha, "Dan, çfarë nuk shkon tek ty? Të pëlqen të dukesh josimetrik? A merr ndonjë kënaqësi perverse prej kësaj? Mos gratë ndjejnë keqardhje dhe bëjnë më shpesh seks me ty? Asnjëra prej këtyre s'kishte ndodhur. Dhe ky reagim ishte surprizë për mua, sepse ne kishim diskutuar për shumë kura -- shumë prej këtyre kurave unë kisha vendosur mos t'i provoja -- dhe asnjëherë s'isha ndjerë kaq shumë fajtor. Gjithsesi vendosa të mos e bëj këtë kurë. Kur shkova tek ndihmësi i tij dhe e pyeta, "Çfarë po ndodh?" Pse u mërzit doktori kaq shumë? Ai më shpjegoi se ata e kishin bërë këtë procedurë me dy pacientë, dhe iu duhej një i tretë për një kërkim që po bënin.

(E qeshur)

Tani ndoshta po mendoni që ky paska qenë kaqol. Në rregull, ashtu duket se është. Por më lejoni t'ju jap një këndvështrim të ndryshëm për të njëjtën ngjarje. Para pak vitesh, po bëja disa eksperimente të miat në laborator. Kur i bëjmë këto eksperimente, ne zakonisht shpresojmë që një grup do të sillet ndryshe nga një grup tjetër. Kështu, ne kishim një grup për të cilin shpresoja se do të kishte performancë të lartë, dhe grupin tjetër që mendoja se do të kishte performancë të ulët. Dhe kur nxorrëm rezultatet, kjo është ajo që morëm -- unë isha shumë i lumtur -- përveç një personi. Në këtë grup ndodhej dikush që pritej të kishte performancë shumë të lartë por që në fakt po performonte në mënyrë skandaloze. Dhe ky tërhoqi poshtë gjithë ekipin e vet, duke shkatërruar kështu domëthënien e provës.

Kështu që, unë e pashë më me hollësi këtë individ. Ai ishte 20 e pak vite më i madh se gjithkush tjetër në grup. Dhe unë u kujtova për një burrë të moshuar dhe pijanec që erdhi një ditë në laboratorin tim ai donte të fitonte ca para kollaj dhe ishte pikërisht ky individ. "Fantastike!" mendova. "Le ta heqim këtë" Pse duhet të përfshija një pijanec të tillë në këtë grup?

Por disa ditë më vonë, e diskutuam së bashku me studentët e mi dhe thamë, "Çdo të ndodhte nëse ky pijanec nuk do të ishte në këto kushte?" Çdo të ndodhte nëse ky do të ishte në grupin tjetër? A do ta hiqnim gjithsesi?" Ndoshta as që do t'i shikonim të dhënat fare, dhe nëse i shihnim këto të dhëna, ndoshta do të thoshim, "Fantastike! Ç'djale i zgjuar që po performon kaq keq" sepse ai do ta tërhiqte mesataren e grupit më poshtë, duke na dhënë rezultate statistikore më të qarta se ç'mund të kishim. Kështu që vendosëm të mos e heqim këtë individ dhe të ribënim eksperimentin.

Por e dini, këto ngjarje, dhe shumë eksperimente të tjera që kemi bërë për konfliktin e interesit, thjeshtë vënë në dukje dy pika për mua. E para është se gjatë jetës ne takojmë shumë njerëz të cilët, në një mënyrë apo tjetër, mundohen të na bëjnë tatuazhe në fytyrë. Ata i kanë shtysat që duhen për t'u verbuar ndaj realitetit dhe të na japin këshilla që janë që në thelb të anshme. Dhe jam i sigurtë që gjithësecili prej nesh e kupton, dhe e sheh të ndodhë. Ndoshta s'e dallojmë cdo herë, por e kuptojmë kur ndodh.

Gjëja më e rëndë, sigurisht, është të pranosh që ndonjëherë edhe ne jemi të verbër nga motivet tona. Dhe ky është një mësim shumë më i vështirë për t'u nxënë. Sepse ne se shohim se si konfliktet e interesit punojnë tek ne. Kur unë po bëja këto eksperimente, në mendjen time, po ndihmoja shkencën. Unë po eleminoja të dhënat në mënyrë që të dilte në shesh struktura e vërtetë. Nuk po bëja diçka të keqe. Në mendjen time, unë në të vërtetë isha një kalorës që po ndihmonte shkencën të ecë përpara. Por nuk ishte ky rasti. Në të vërtetë, unë po ndërhyja në një proces me shumë qëllime të mira. Dhe mendoj që sfida e vërtetë është të kuptosh se cilat janë rastet në jetët tona ku konfliktet e interesit punojnë në interesin tonë, dhe të provojmë të mos i besojmë intuitës sonë për ta kapërcyer këtë por të provojmë të bëjmë gjëra që na parandalojnë të biem pre e këtyre sjellejeve, sepse ne mund të krijojmë shumë rrethana të padëshiruara.

Dua t'ju lë ju me një mendim pozitiv. Dua të them, gjithë kjo është dhumë e mërzitshme, apo jo -- njerëzit kanë konflikte interesi, ne s'i shohim, dhe kështu vazhdon. Këndvështrimi pozitiv në gjithë këtë, mendoj unë, është se nëse e kuptojmë kur jemi duke gabuar, nëse i kuptojmë mekanizmat e thellë se pse dështojmë dhe ku dështojmë, ne vërtetë mund të shpresojmë t'i rregullojmë gjërat. Dhe kjo, mendoj, është shpresa. Faleminderit shumë.

(Duartrokitje)