Carlo Ratti: Arkitekturë që percepton e përgjigjet

Mirëmbrëma të gjithëve. Kam diçka për t'ju treguar. (Të qeshura) Mendojeni këtë si një piksel, piksel fluturues. Kjo është çka ne, në laboratorin tonë, i themi dizajn i ndjeshëm. Lejomëni t'ju tregoj pak për të. Le të marrim këtë pamje -- unë jam nga Italia dhe në Itali çdo djalë rritet me këtë fotografi në murin e dhomës së tij - por arsyeja pse po jua tregoj është se diçka shumë interesante ndodhi në garat e Formula 1 gjatë dy dhjetëvjeçarëve të fundit. Deri ca kohë më parë, nëse donit të fitonit një garë Formula 1, siguronit një buxhet dhe e shpenzonit atë për një shofer të mirë dhe një makinë të mirë. Nëse makina dhe shoferi qenë mjaft të mirë, do të fitonit garën. Sot, nëse dëshironi të fitoni garën, faktikisht do t'ju duhet diçka si kjo -- diçka që mbikqyr makinën aty për aty, që ka disa mijëra ndjesorë që mbledhin të dhëna prej makinës, i kalojnë këto të dhëna në sistem, ku mandej i përpunojnë e i përdorin ato për t'ju rikthyer makinës me vendime dhe të ndryshojnë gjërat aty për aty ndërkohë që mblidhen të dhëna. Në terma inxhinierikë ky mund të quhej sistem kontrolli në kohë reale. Në vetvete është një sistem i ndërtuar prej dy përbërësve -- një përbërës ndjesor dhe një veprues.

Ajo çka është interesante sot është fakti që sistemet e kontrollit në kohë reale kanë filluar të hyjnë në jetën tonë. Gjatë viteve të fundit, qytetet tona, thjesht janë mbuluar me rrjete, me elektronikë. Kanë filluar të bëhen si kompjutera në ajër. Dhe si kompjutera në ajër, po fillojnë të përdorin ndryshe aftësinë e të ndjerit dhe të vepruarit. Nëse rregullojmë qytetet, është vërtet gjë e madhe. Para se të vazhdoj, desha të përmend se qytetet zënë vetëm dy përqind të kores së Tokës, por mbartin 50 përqind të popullsisë botërore. Në ta konsumohet 75 përqind e energjisë -- deri në 80 përqind e CO2 të çliruar në natyrë. Pra, nëse jemi të aftë të bëjmë diçka me qytetet, është gjë e madhe. Përveç qyteteve, gjithë kjo puna e ndjesi - reagimit po hyn edhe në sendet tona të përditshme.

Kjo është prej një ekspozite që Paola Antonelli po organizon tek MoMA (Muzeu i Artit Modern) gjatë verës së këtij viti. Titullohet "Folmë". Sendet tona, mjedisi që na rrethon po fillojnë të na kthejnë përgjigje. Është sikur në një farë mënyre çdo atom rreth e rrotull të jetë kthyer njëkohësisht në ndjesor dhe veprues. Kjo po e ndryshon rrënjësisht ndërveprimin që ne si njerëz kemi me mjedisin që na rrethon. Është pak a shumë, pothuajse si ëndrra e dikurshme e Mikelanxhelos ... e dini që, kur Mikelanxhelo gdhendi Moisiun, thuhet se në fund, mori çekiçin dhe ia vërviti Moisiut -- faktikisht mundeni edhe sot të shquani një ciflosje nën të -- dhe i tha, iu hakërrye, "Perché non parli? Përse nuk flet?" Sot, për herë të parë, mjedisi rreth nesh po fillon të na flasë. Dhe dua t'ju tregoj disa shembuj -- sërish rreth idesë së ndjesimit të mjedisit tonë dhe nxitjes së tij.

Le t'ia nisim me ndjesimin. Në fakt projekti i parë që dua të ndaj me ju është një nga projektet e para të laboratorit tonë. Këtu e katër vjet e gjysmë më parë, në Itali. Ajo që bëmë atje qe në fakt përdorimi i një lloji të ri rrjeti që në atë kohë qe përhapur në të gjithë botën -- ky ishte rrjeti i celularëve -- dhe përdorimi i të dhënave anonime të mbledhura nga ky rrjet, që gjithsesi qenë mbledhur nga operatori, që të mund të kuptonim se si funksiononte qyteti. Ajo verë qe stinë me fat -- 2006. Qe viti kur Italia fitoi Kupën e Botës në futboll. Disa prej jush mund ta kujtojnë, luante Italia me Francën, mandej në fund Zidane, goditja me kokë. Sidoqoftë, tek e fundit Italia fitoi.

(Të qeshura)

Tani shihni se ç'ndodhi atë ditë vetëm duke mbikqyrur aktivitetin që zhvillohet në rrjet. Këtu shikoni qytetin. Në mes shikoni Koloseumin, lumin Tiber. Është mëngjes, përpara ndeshjes. Shihni grafikun kohor lart. Herët pasdite, njerëz aty-këtu, bëjnë thirrje dhe lëvizin. Ndeshja fillon -- qetësi. Shënon Franca. Shënon Italia. Pushimi, njerëzit bëjnë nga një thirrje të shpejtë e shkojnë në tualet. Pjesa e dytë. Fundi i kohës së rregullt. Koha e parë shtesë, dhe e dyta. Zidane, goditja në kokë papandehur. Fiton Italia. Urraaa! (Të qeshura) (Duartrokitje) Mirë pra, atë natë, të gjithë shkuan të festojnë në qendër. E patë majën e lartë. Ditën më pas, të gjithë shkuan përsëri në qendër të prisnin ekipin fitues dhe kryeministrin e atëhershëm. Ndërsa më vonë të gjithë u shpërndanë. Shikoni pamjen e sheshit që quhet Circo Massimo, ku, që prej kohërave Romake, njerëzit shkojnë të festojnë, të bëjnë ndonjë festë të madhe, dhe shihni majën në fund të ditës. Ky ishte vetëm një shembull se si sot mund ta ndjejmë qytetin në një mënyrë që nuk e bënim dot deri pak vite më parë.

Një tjetër shembull i shpejtë mbi ndjesimin: nuk është rreth njerëzve, por rreth sendeve që përdorim e konsumojmë. Sot, dimë gjithçka rreth prejardhjes së sendeve tona. Kjo është një hartë që ju tregon gjithë qarqet përbërës të një kompjuteri Mac, si e prej nga mblidhen ata. Por dimë fare pak se ku shkojnë këto sende. Pra, në këtë projekt, krijuam disa etiketa të vogla për të ndjekur lëvizjet e mbeturinave nëpër sistem. Fillimisht ia nisëm me disa vullnetarë që na ndihmuan në Seattle, rreth një vit më parë, duke etiketuar gjithçka që hidhnin poshtë -- lloj-lloj sendesh, siç mund ta shikoni këtu -- sende që ata sidoqoftë do t'i hidhnin poshtë. Mandej vendosëm nga një qark të vogël, një etiketë të vogël, mbi mbeturinat dhe filluam t'i ndiqnim ato. Ja ku janë rezultatet që përftuam.

(Muzikë)

Nga Seattle ... pas një jave. Me këto të dhëna vumë re se kishte shumë mangësi në sistem. Të njëjtën gjë mund ta bëjmë me shumë më pak energji. Këto të dhëna nuk i kishim më parë. Por ka shumë transport të shpërdorur dhe ndodhin ngjarje të ngatërruara. Ana tjetër është që ne besojmë se nëse e shohim çdo ditë që kupa që po hedhim poshtë, nuk zhduket, se ajo ka për të qenë ende diku në planet, se dhe shishja plastike që hedhim poshtë çdo ditë është ende diku, e nëse ia tregojmë këtë njerëzve, atëherë mund të nxisim ca ndryshime në sjellje. Pra kjo ishte arsyeja e projektit.

Kolegu im në MIT, Assaf Biderman, mund t'ju thotë më shumë rreth ndjesimit dhe shumë gjërave të tjera të mrekullueshme që mund të bëhen me të, por unë dua të kaloj te pjesa e dytë që diskutuam në fillim, pra vënien në lëvizje të mjedisit që na rrethon. Dhe projekti i parë është diçka që bëmë disa vite më parë në Saragoza, Spain. Gjithçka filloi me një pyetje të kryetarit të bashkisë, i cili erdhi te ne dhe na tha se Spanja dhe Evropa Jugore kanë një traditë të bukur në arkitekturë, të përdorimit të ujit në hapësirat publike. Ndërsa pyetja qe: Si mund ti shtohet kësaj tradite teknologjia, teknologjia e re? Një nga idetë që doli në një praktikë pune në MIT kishte të bënte me një tub, që ka dhe valvulat, elektrovalvula, si dhe rubineta, që hapen e mbyllen. Krijoni diçka si një perde uji e përbërë prej pikselë uji. Nëse këta pikselë bien, ju mund të shkruani në të, mund të tregoni motive, pamje, tekste. Dhe mund edhe t'i afroheni, ajo do të hapet e t'ju lërë të hidheni nëpërmes, siç e shihni në këtë pamje.

Ne ia prezantuam këtë ide kryetarit Belloch, i cili e pëlqeu shumë. Dhe kështu morëm një porosi për projektimin e një ndërtese në hyrje të panairit. Atë e emërtuam Pavion Uji Dixhital. E gjithë ndërtesa është prej uji. Nuk ka dyer e dritare, por kur i afroheni, ajo ka për tu hapur t'ju lejë të hyjë. (Muzikë) Edhe çatia është e mbuluar nga uji. Dhe nëse ka ndopak erë, mund ta ulni pak çatinë për të pakësuar stërkalat. Ose mund ta mbyllni ndërtesën, dhe e gjithë arkitektura do të zhduket, si në këtë rast. E dini që kemi hasur pamje bërë gjatë dimrit, me çatinë të ulur, të njerëzve që kanë qenë atje që thonë, "E shkatërruan ndërtesën." Jo, nuk e shkatërruan, vetëm se kur e ulin çatinë, arkitektura pothuajse zhduket. Ja ndërtesa në punë. Shihni dhe dikë në mëdyshje rreth çka po ndodh aty brenda. Dhe ky këtu jam unë duke u përpjekur të mos lagem, ndërkohë që provoja ndjesorët që hapin ujin.

Mirë pra, tani duhet t'ju tregoj ç'ndodhi një natë kur gjithë ndjesorët ndaluan së punuari. Por në fakt atë natë pati edhe më shumë argëtim. Gjithë fëmijët nga Saragoza erdhën te ndërtesa, sepse mënyra e ndërveprimit me të ndryshoi. Nuk ishte më një ndërtesë që hapej për t'ju lejuar të hynit në të, por një ndërtesë që ende krijonte çarje e vrima përmes ujit, dhe juve do ju duhej të kapërcenit për të mos u lagur.

(Video) (Zhurma prej turmës)

E kjo për ne qe shumë interesante, sepse si arkitektë, inxhinerë e dizenjues, gjithmonë mendojmë si do t'i përdorin njerëzit sendet që projektojmë. Por realiteti është gjithmonë i paparashikueshëm. Dhe këtu qëndron bukuria e bërjes së sendeve që përdoren prej njerëzve dhe ndërveprojnë me ta.

Ja ku është një pamje e ndërtesës atëherë, me pikselët fizikë, pikselë prej uji, dhe më pas me projeksionet mbi ta. E kjo na shtyu të mendojmë për projektin në vijim që do t'ju tregoj tani. Përfytyroni sikur ata pikselë të mundnin në fakt të fluturonin. Përfytyroni të kishim helikopterë të vegjël që lëvizin nëpër ajër, dhe secili prej tyre mbart një piksel të vogël me drita që ndryshojnë -- pothuajse si një re që lëviz në hapësirë. Dhe kjo është videoja.

(Muzikë)

Pra përfytyroni një helikopter, si ai që pamë më parë, duke lëvizur me të tjerët, në sinkroni. Atëherë përftojmë këtë re. Mund të kini një lloj ekrani elastik, si ky -- një formësim të rregullt dy-përmasor. Ose përsëri të rregullt, por tre-përmasor, ku ajo që ndryshon është drita, jo pozicioni i pikselëve. Mund të luani gjithashtu me diçka ndryshe. Përfytyroni sikur ekrani juaj të mund të shfaqej në shkallë ose madhësi të ndryshme, lloje të ndryshme shpërbërjeje. Por atëherë e gjitha kjo mund të jetë thjesht një re 3D pikselësh të cilës mund t'i afrohesh, të kalosh përmes saj dhe ta shohësh nga shumë, shumë drejtime. Ja Flyfire i vërtetë nën kontroll duke u ulur për të formuar rrjetin e rregullt si qëparë. Kjo është çka shihni kur ndizni dritat. Pra njësoj me ç'pamë më parë. Dhe mendoni sikur çdonjëri prej tyre të kontrollohet prej njerëzve. Çdo piksel mund të ushqehet me të dhëna që vijnë prej njerëzve, prej lëvizjeve të tyre, etj.

Dua tu tregoj diçka këtu për herë të parë. Kemi punuar me Roberto Bolle, një nga balerinët më të mirë sot për sot -- ylli i Metropolitan në New York dhe La Scala në Milano -- dhe kapëm në 3D lëvizjet e tij që të mund t'i përdornim si të dhëna hyrëse për Flyfire. Këtu mund të shihni Roberton në vallëzim. Shihni në të majtë pikselët, shpërbërjet e ndryshme që kapen. Është edhe skanim 3D në kohë reale, edhe kapje lëvizjesh. Kështu që mund të rindërtosh një lëvizje të tërë, e mund të vazhdohet deri në fund. Por pasi kemi përftuar pikselët, mund të luajmë me ta, të luajmë me ngjyrat, lëvizjen, rëndesën dhe rrotullimin e tyre. Kështu që duam ta përdorim këtë si e dhënë hyrëse të mundshme për Flyfire.

Desha t'ju tregoj projektin mbi të cilin jemi duke punuar së fundmi. Është diçka që po punojmë për Lojrat Olimpike në Londër. Quhet "Reja". Thelbi është sërish, mendojeni, mund të përfshijmë njerëzit në bërjen e diçkaje për të ndryshuar mjedisin rreth nesh -- pothuajse të lajmërojmë atë që ne e quajmë "ngritje reje" -- ashtu si ndërtoheshin ahuret bashkarisht, por kësaj here për një ré. Përfytyroni sikur ta bëni këdo të dhurojë një shumë të vogël për një piksel. Mendoj se ç'është për t'u veçuar në ç'ka ndodhur në vitet e fundit është se, në dhjetëvjeçarët e fundit, ne kaluam nga një botë reale në një dixhitale. Kjo ka sjellë dixhitalizimin e gjithçkaje, dijes, dhe mundësinën e shfrytëzimit të saj nëpërmjet Internetit.

Sot, për herë të parë -- dhe këtë na e tregoi fushata e Obama-s -- ne mund të kalojmë nga bota dixhitale, nga fuqia vetë-organizuese e rrjeteve, te ajo reale. Në rastin tonë, ne duam ta përdorim këtë për të projektuar dhe krijuar një simbol, domethënë diçka e ndërtuar në një qytet. Por nesër mund të përdoret, në mënyrë që të luftojmë sfidat e të sotmes -- sillni ndërmend ndryshimin e klimës ose shkarkimet e CO2 -- për të kaluar nga bota dixhitale te ajo reale. Pra ideja është që faktikisht mund të përfshijmë njerëzit në realizimin tok të kësaj, kolektivisht.

Reja është një re e përbërë përsëri prej pikselësh, ashtu si një re e vërtetë është një re e përbërë prej pjesëzash. Dhe nëse ato pjesëza janë ujë, reja jonë është prej pikselësh. Është një strukturë fizikisht e ngritur në Londër, por e mbuluar me pikselë. Mund të hyni në të e të keni përvoja të ndryshme. Në fakt mund të shihni nën të, të ndani çastet kyçe të Lojrave Olimpike të 2012 e më tej, dhe ta përdorni me të vërtetë si një mjet për t'u lidhur me bashkësinë, pra një re fizike në qiell dhe njëkohësisht diçka ku ju mund të ngjiteni sipër, si një majë e re në Londër. Mund të hyni brenda saj dhe natën do të jetë diçka si një far dixhital i ri -- por më e rëndësishmja do të jetë një lloj përvoje e re për këdo që do të ngjitet atje lart.

Faleminderit.

(Duartrokitje)