Harvey Fineberg: Czy jesteśmy gotowi na neo-ewolucję?

W czym chcielibyście być lepsi? Powiedzmy, że dzięki kilku zmianom w waszych genach możecie mieć lepszą pamięć... dokładniejszą i szybszą. dokładniejszą i szybszą. A może chcecie mieć lepszą formę, być silniejszymi i bardziej wytrzymałymi. Chcielibyście być bardziej atrakcyjni i pewni siebie? A co powiecie na dłuższe życie w dobrym zdrowiu? A może zawsze marzyliście o większej kreatywności? Czego chcielibyście najbardziej? Co wybralibyście, gdyby można było mieć tylko jedno? (Ktoś z publiczności: Kreatywność.) Kreatywność. Ilu wybrałoby kreatywność? Podnieście ręce. Niech zobaczę. Kilku. Pewnie mniej więcej tylu, ile jest tu kreatywnych osób. To bardzo dobrze. Ilu jest za pamięcią? Kilku więcej. A co z kondycją? Kilku mniej. A długowieczność? Ah, większość. Dla mnie jako lekarza to dobra wiadomość. Jeśli moglibyście mieć cokolwiek z tego, świat byłby zupełnie inny. Czy to tylko fikcja? A może realna możliwość?

Ewolucja to coroczny temat na konferencji TED. Dzisiaj chcę wam przedstawić opinię jednego z doktorów na ten temat. Wspaniały dwudziestowieczny genetyk, T.G. Dobzhansky, który przyjmował też komunię w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, napisał kiedyś esej zatytułowany "Nic w biologii nie ma sensu jeśli jest rozpatrywane w oderwaniu od ewolucji." Jeśli ktoś z was należy do tych, którzy nie przyjmują dowodów na ewolucję biologiczną, to jest właśnie dobry moment, żeby wyłączyć aparaty słuchowe i wyjąć osobiste urządzenia komunikacyjne-- Pozwalam wam-- i może rzućcie okiem na książkę Kathryn Schultz o byciu w błędzie, bo cała reszta tego wykładu nie będzie miała dla was żadnego sensu. (Śmiech) Lecz jeśli akceptujecie ewolucję biologiczną, rozważcie: czy to tylko kwestia przeszłości, czy może przyszłości? Czy to dotyczy innych, czy to dotyczy nas?

To jeszcze jedno spojrzenie na drzewo życia. Na tym obrazku przedstawiłem krzew z centrum rozgałęziającym się we wszystkie strony, ponieważ jeśli spojrzycie na krawędzie tego drzewa życia, każdy istniejący gatunek, który widzimy na szczycie gałęzi odniósł ewolucyjny sukces: przetrwał; wykazał się dobrą kondycją w stosunku do otoczenia. Ludzka część gałęzi, daleko na jednym z końców, jest oczywiście tą, która interesuje nas najbardziej. Nasza gałąź rozwidliła się od wspólnego przodka do współczesnego szympansa około sześciu do ośmiu milionów lat temu. W tym odstępie czasu wystąpiło 20-25 różnych gatunków naczelnych. Niektóre pojawiły się i przeminęły. Jesteśmy tu od około 130.000 lat. Może się wydawać, że jesteśmy znacznie oddaleni od innych części tego drzewa życia, ale właściwie podstawowy mechanizm naszych komórek jest mniej więcej ten sam.

Czy zdajecie sobie sprawę, że możemy wykorzystać i organizować mechanizm wspólnej bakterii, aby wytworzyć białko ludzkiej insuliny używane w leczeniu cukrzycy? To nie jest podobne do ludzkiej insuliny; to jest to samo białko, które niczym się nie różni pod względem chemicznym od tego, które wydziela trzustka. A skoro mowa o bakteriach: wiecie, że każdy nosi w jelitach więcej bakterii niż znajduje się komórek w całej reszcie naszego ciała? Może 10 razy więcej. Pomyślcie: kiedy Antonio Damasio pyta o obraz was samych, to bierzecie pod uwagę bakterie? Jelita to niezwykle przyjazne środowisko dla tych bakterii. Jest ciepło, ciemno, wilgotno, bardzo przytulnie. Dostarczacie im wszystkich składników odżywczych, jakie potrzebują, bez żadnego wysiłku z ich strony. To bardzo dobre warunki dla bakterii, z wyjątkiem sporadycznych przerw na mimowolny ruch w kierunku wyjścia. Lecz poza tym wy zapewniacie bakteriom doskonałe środowisko, a one są istotne w waszym życiu. Pomagają w trawieniu podstawowych składników. Chronią przed niektórymi chorobami.

Ale co będzie w przyszłości? Czy jako gatunek osiągnęliśmy pewną ewolucyjną równowagę? A może naszym przeznaczeniem jest stanie się czymś innym... co może jeszcze lepiej przystosować się do środowiska? A teraz cofnijmy się w czasie do Wielkiego Wybuchu, 14 miliardów lat temu-- Ziemia, układ słoneczny, około 4 i pół miliarda lat-- pierwsze oznaki pra-życia, może od trzech do czterech miliardów lat temu na Ziemi-- pierwsze organizmy wielokomórkowe, możliwe, że 800 milionów lub miliard lat temu... i potem w końcu zaczął pojawiać się gatunek ludzki w ciągu ostatnich 130.000 lat. W tej bezmiernej, nieskończonej symfonii wszechświata, życie na Ziemi jest krótkim taktem; królestwo zwierząt pojedynczym taktem; a życie ludzkie małym ozdobnikiem. To byliśmy my. To była także rozrywkowa część tego wykładu, więc mam nadzieję, że bawiliście się dobrze.

(Śmiech)

Kiedy byłem studentem pierwszego roku, poszedłem na pierwszy wykład z biologii. Byłem zafascynowany jej elegancją i pięknem. Byłem pod wrażeniem siły ewolucji i uświadomiłem sobie coś istotnego: przez większą część istnienia życia w organizmach jednokomórkowych dzieli się po prostu każda komórka i cała jej genetyczna energia jest zachowywana w obu komórkach potomnych. Lecz wówczas uaktywniają się organizmy wielokomórkowe, wszystko zaczyna się zmieniać. Rozmnażanie płciowe wchodzi w grę. I co bardzo ważne: wraz z rozmnażaniem płciowym, dzięki któremu genom zostaje przekazany, pozostała część ciała staje się bezużyteczna. Właściwie można powiedzieć, że nieuchronność śmierci naszych ciał wchodzi w fazę ewolucyjną w tym samym momencie co rozmnażanie płciowe.

Muszę przyznać, że kiedy byłem studentem myślałem tak: seks-śmierć, seks-śmierć, śmierć za seks -- wtedy wydawało mi się to całkiem logiczne, lecz z każdym kolejnym rokiem miałem coraz więcej wątpliwości. Zacząłem rozumieć nastroje Georga Burns'a. Wciąż występował w Las Vegas nawet kiedy miał ponad 90 lat. Aż w końcu jednej nocy usłyszał pukanie do hotelowych drzwi. Otworzył. Stała przed nim prześliczna, skąpo odziana tancerka. Spojrzała na niego i powiedziała: "Przyszłam na super seks." "W porządku", odparł George, "Ja biorę zupę."

(Śmiech)

Uświadomiłem sobie jako lekarz że dążyłem do celu, który różnił się od celu ewolucji... może nie był z nim sprzeczny, a po prostu inny. Próbowałem zachować ciało. Chciałem, abyśmy byli zdrowi. Chciałem przywracać zdrowie. Chciałem, abyśmy wiedli długie i zdrowe życie. Ewolucja polega na przekazywaniu genomu następnej generacji, przystosowaniu i przetrwaniu z generacji na generację. Z ewolucyjnego punktu widzenia jesteśmy jak silnik startowy, który ma wysłać genetyczny ładunek na następny poziom orbity, a następnie spaść morza. Myślę, że wszyscy zrozumielibyśmy przesłanie Woodiego Allena: "Nie chcę osiągać nieśmiertelności poprzez moją pracę. Chcę ją osiągnąć nie umierając."

(Śmiech)

Ewolucja niekoniecznie sprzyja najdłużej żyjącym. Niekoniecznie sprzyja największym, najsilniejszym, najszybszym, ani nawet najmądrzejszym. Ewolucja sprzyja istotom najlepiej przystosowanym do ich środowiska. To jest jedyny test na przetrwanie i sukces. Na dnie oceanu lubiące ciepło bakterie potrafią przetrwać w szczelinach geotermalnych, w których ryby ugotowałyby się metodą sous-vide. Mimo to zdołały tam stworzyć przyjazne dla siebie środowisko.

Co to oznacza jeśli spojrzymy znów na to, co dzieje się w ewolucji lub jeśli zastanowimy się nad miejscem ludzi w ewolucji, a szczególnie kiedy pomyślimy o jej kolejnej fazie? Powiedziałbym, że jest wiele możliwości. Pierwszą z nich jest koniec ewolucji. Już osiągnęliśmy coś na kształt równowagi. Oto argumenty uzasadniające tę tezę: po pierwsze, dzięki medycynie udało nam się zachować wiele genów, które w innym wypadku zostałyby wykluczone z populacji. Po drugie, jako gatunek tak ukształtowaliśmy nasze środowisko, że ono przystosowało się do nas tak, jak my przystosowaliśmy się do niego. A poza tym rozpowszechniamy się po świecie i mieszamy ze sobą tak bardzo, że nie można już osiągnąć izolacji niezbędnej dla zaistnienia ewolucji.

Drugą możliwością jest że będzie miała miejsce tradycyjna ewolucja, naturalna, wywołana siłami natury. Argumentem potwierdzającym tę możliwość jest fakt, że ewolucja zachodzi powoli, ale jest nieubłagana. I tam, gdzie nastąpi izolacja, kiedy jako gatunek zaczniemy kolonizować odległe planety, zajdą zmiany środowiskowe niezbędne do zaistnienia ewolucji w sposób naturalny.

Lecz istnieje też trzecia możliwość, pociągająca, intrygująca, a zarazem przerażająca. Ja nazywam to neo-ewolucją -- nową ewolucją, która nie jest naturalna, lecz kierowana i wybrana przez nas jako jednostki, podejmujące decyzje indywidualnie. Jak to może się stać? Jak to możliwie, że moglibyśmy tego dokonać? Rozważcie najpierw fakt, że dziś w niektórych kulturach ludzie dokonują wyborów dotyczących ich potomstwa. Niektóre kultury chcą mieć więcej chłopców niż dziewczynek. Nie zawsze jest to korzystne dla społeczeństwa, ale to decyzja jednostki i rodziny.

A co by było, gdybyście kiedyś mogli nie tylko wybrać płeć waszego dziecka, ale genetycznie dostosować wasze ciała tak, aby wyleczyć lub zapobiec chorobom? A gdybyście mogli dokonać genetycznych zmian, aby wyeliminować cukrzycę, Alzheimera, zmniejszyć ryzyko raka albo udaru? Nie chcielibyście dokonać takich zmian w swoich genach? W przyszłości takie modyfikacje będą coraz bardziej osiągalne.

Projekt Poznania Ludzkiego Genomu ruszył w 1990 i trwał 13 lat. Kosztował 2,7 miliarda dolarów. Rok po jego zakończeniu, w 2004, można było dokonać tego samego za 20 milionów dolarów w ciągu 3-4 miesięcy. Dziś możesz poznać pełną sekwencję trzech miliardów par zasad ludzkiego genomu za około 20,000 dolarów w ciągu około tygodnia. W niedługim czasie tysiąc dolarów za ludzki genom stanie się faktem i coraz więcej ludzi będzie miało do tego dostęp. Zaledwie tydzień temu Narodowa Akademia Inżynierii przyznała nagrodę Draper Francis Arndold i Willemowi Stemmerowi, dwóm naukowcom, którzy niezależnie opracowali techniki przyśpieszające naturalny proces ewolucji oraz efektywniejsze metody uzyskania pożądanego białka. -- Frances Arnold nazywa to "sterowaną ewolucją". Kilka lat temu naukowiec Shinya Yamanaka otrzymał nagrodę Laskar Prize za badanie, w którym pobrał dojrzałą komórkę skórną, fibroblast, i dokonując zmian w zaledwie 4 genach przywrócił ją do stanu pluripotentnej komórki macierzystej -- komórki, która potencjalnie może stać się każdą komórką w twoim ciele.

Te zmiany nadchodą. Ta sama technologia, dzięki której ludzka insulina została wytworzona w bakterii, może tworzyć wirusy, które nie tylko ochronią cię przed nimi samymi, lecz wykształcą odporność na inne. Wierzcie lub nie, ale trwają teraz badania nad szczepionką przeciw grypie, którą wychodowano z komórek tytoniu. Czy uwierzylibyście, że z tytoniu może powstać coś dobrego?

To wszystko jest dziś rzeczywistością, a w przyszłości możliwości będzie więcej. Wyobraźcie sobie kolejne dwie małe zmiany. Możecie modyfikować komórki waszych ciał, a co z komórkami waszego potomstwa? A gdybyście mogli zmienić spermę i jajeczko albo zapłodnione jajeczko, żeby dać swemu dziecku szansę na zdrowsze życie -- wyeliminować cukrzycę, hemofilię, zmniejszyć ryzyko raka? Kto nie chce mieć zdrowszych dzieci? I znów ta sama technologia analityczna, ta sama machina naukowa, która może dokonywać zmian zapobiegających chorobom, umożliwi nam przyjęcie nadzwyczajnych właściwości i zdolności-- tą lepszą pamięć. Czemu nie mielibyśmy mieć bystrego umysłu Kena Jenninga, szczególnie, gdybyśmy mogli się uczyć od nowego superkomputera Watson? Dlaczego mielibyśmy nie mieć silnych mięśni pozwalających nam biegać szybciej i dłużej? Dlaczego mielibyśmy nie żyć dłużej? To byłoby porywyjące.

I skoro będziemy w stanie przekazywać te geny następnym pokoleniom i przyjmować cechy, które chcemy, to staroświecka ewolucja przejdzie w neo-ewolucję. Przeprowadzimy proces który normalnie zajmuje 100.000 lat i skompresujemy go do tysiąca lat-- a może nawet i do 100 lat. To są wybory, których wasze wnuki, albo ich wnuki będą dokonywać. Czy będziemy dokonywać tych wyborów by uczynić społeczeństwo lepszym, bardziej sukcesywnym lub milszym? Czy będziemy selekcjonować poszczególne cechy które chcemy dla niektórych, ale nie dla wszystkich? Czy stworzymy społeczeństwo które będzie nudne, jednolite czy silne i wszechstronne? Tego typu pytania musimy sobie zadać.

I najważniejsze, czy będziemy w stanie posiąść mądrosć i ją odziedziczyć aby podejmować te decyzje mądrze? Lepiej czy gorzej, ale szybciej niż wam się wydaje te pytania staną przed nami.

Dziękuję.

(Aplauz)