Tyler DeWitt: Hallo wetenschapsleraars, maak het plezant

Laat me jullie een verhaal vertellen.

Het is mijn eerste jaar als nieuwe leraar wetenschappen aan een middelbare school en ik ben zo enthousiast. Ik ben zo opgewonden, ik stort me helemaal op mijn lessen. Maar ik kom langzaam tot het gruwelijke besef dat mijn leerlingen misschien niets leren.

Een waar gebeurd verhaal. Ik had net mijn klas opgedragen om een hoofdstuk te lezen over mijn favoriete onderwerp in heel de biologie: virussen en hoe ze aanvallen. Ik zag er naar uit om er met hen over te discussiëren. Ik kom binnen en zeg: "Kan iemand me de belangrijkste ideeën uitleggen en waarom dit zo belangrijk is?"

Stilte. Tot mijn favoriete leerlinge me recht in de ogen kijkt en zegt: "Het leek nergens op.” Ze legde het uit: "Ik bedoel niet dat het onzin is. Ik bedoel dat ik er geen woord van begreep. Het is saai. En wie maalt erom."

Sympathiserende glimlachjes overal Sympathiserende glimlachjes overal en ik realiseer me dat de anderen er ook zo over denken. Ze maakten aantekeningen of leerden definities uit het handboek van buiten, maar geen een snapte de belangrijkste ideeën. Niemand kon mij vertellen waarom dit spul zo cool is, waarom het zo belangrijk is.

Ik snapte er niets van. Geen idee wat te doen. Het enige wat ik kon bedenken, is zeggen: "Luister. Laat me jullie een verhaal vertellen. De belangrijkste personages in het verhaal zijn bacteriën en virussen. Deze jongens zijn een paar miljoen keer groter gemaakt. Echte bacteriën en virussen zijn zo klein dat je ze niet kunt zien zonder microscoop. Jullie weten misschien dat bacteriën en virussen ons ziek kunnen maken. Jullie weten misschien dat bacteriën en virussen ons ziek kunnen maken. Maar wat veel mensen niet weten is dat virussen ook bacteriën ziek kunnen maken." Maar wat veel mensen niet weten is dat virussen ook bacteriën ziek kunnen maken."

Het verhaal dat ik mijn klas ga vertellen, begint als een horrorverhaal. Het verhaal dat ik mijn klas ga vertellen, begint als een horrorverhaal. Er was eens een gelukkige kleine bacterie. Raak er niet te gehecht aan. Misschien zweeft hij rond in jullie maag of ergens in bedorven voedsel en plotseling begint hij zich niet zo goed te voelen. Misschien heeft hij iets verkeerds gegeten. Dan begint alles plots verschrikkelijk verkeerd te gaan: zijn huid scheurt open en hij ziet er een virus uit komen. Maar het wordt nog erger: hij barst open en een leger virussen zwemt uit hem weg. hij barst open en een leger virussen zwemt uit hem weg. “Amaai!” is hier op zijn plaats. Als je een bacterie bent, is dit je ergste nachtmerrie. Maar als je een virus bent en je dit ziet, leun je lekker achterover en je denkt: "Hoe cool van ons!" leun je lekker achterover en je denkt: "Hoe cool van ons!" Er kwam heel wat geslepenheid bij te pas om deze bacterie te infecteren. Namelijk dit: een virus hechtte zich aan een bacterie en spoot zijn DNA naar binnen. Dan maakte dat virus-DNA spul dat het bacterie-DNA stuk knipte. Na het bacterie-DNA verwijderd te hebben, neemt het virus-DNA de controle van de cel over en vertelt ze meer virussen te maken. Want DNA is als een blauwdruk die levende dingen vertelt wat te maken. Het is alsof je in een autofabriek de blauwdrukken vervangt door blauwdrukken voor killerrobots. De werknemers dagen nog steeds op, ze doen hun werk, maar ze voeren andere instructies uit. Door het bacterie-DNA door virus-DNA te vervangen, verandert de bacterie in een fabriek van virussen. Ze raakt zo vol virussen dat ze barst. Maar dat is niet de enige manier waarop virussen bacteriën besmetten. Sommige zijn nog veel geniepiger. Wanneer een geheim-agent-virus een bacterie infecteert, gaat er een beetje spionagewerk aan vooraf. Dit gecamoufleerde geheim-agent-virus spuit zijn DNA in de bacteriële cel, maar hier komt de kneep: het doet niets schadelijks – toch niet in het begin. In plaats daarvan sluit het zich stilletjes in in het DNA van de bacterie en blijft er zitten als een ‘terroristische slapende cel’, wachtend op instructies. Het interessante is dat telkens deze bacteriën nakomelingen krijgen, die ook dat virus-DNA in zich hebben. We krijgen een uitgebreide bacteriënfamilie vol ‘slapende’ virussen. Niets aan de hand tot er een signaal komt en -- BAM! – al het DNA springt eruit. Het neemt de controle over in de cellen, verandert hen in virusfabrieken, en ze barsten allemaal open. Een grote bacteriënfamilie gaat dood terwijl de virussen uit hun ingewanden stromen. De virussen zijn nu de bacterie de baas. Nu begrijpen jullie hoe virussen cellen kunnen aanvallen. Op twee manieren: die links noemen wij de lytische weg. De virussen gaan naar binnen en veroveren de cellen. Rechts zie je de lysogene manier. Die maakt gebruik van geheim-agent-virussen.

Dit is toch niet zo moeilijk, niet? Nu begrijpen jullie het allemaal. Als je de middelbare school achter de rug hebt, dan moet je dit ooit hebben gezien. Maar ik wed dat het gepresenteerd werd op een manier waarop het niet erg goed in je geest bleef plakken.

Waarom lustten mijn studenten dit niet toen ze er voor het eerst mee geconfronteerd werden? Om een paar redenen.

Ten eerste: hun handboeken spraken niet over geheim-agent-virussen en niet over horrorverhalen. Wetenschapscommunicatie is geobsedeerd door ernst. Ik knap erop af. Ik meen het. Ik heb gewerkt voor een educatieve uitgeverij. Ze vroegen me altijd om geen verhalen of leuke, boeiende taal te gebruiken, omdat mijn werk dan niet kan worden beschouwd als ‘ernstig’ en ‘wetenschappelijk’. Je mag dus geen plezier beleven aan het leren van wetenschap. Er is een domein in de wetenschap waar alles draait om slijm en kleuromslagen. Kijk maar. En natuurlijk, zoals het elke goede wetenschapper past: explosies! Maar een leerboek met te veel lol is op een of andere manier onwetenschappelijk.

Een ander probleem was dat de taal in hun handboek echt onbegrijpelijk was. Als je het verhaal van daarstraks wil samenvatten zou je zoiets kunnen zeggen: ‘Deze virussen maken kopieën van zichzelf door hun DNA in een bacterie te spuiten.’ In een handboek staat het zo: ‘Bacteriofaagreplicatie wordt geïnitieerd door de introductie van viraal nucleïnezuur in een bacterie.’ Geweldig voor 13-jarigen!

Veel mensen in het wetenschapsonderwijs zouden het nooit op mijn manier aan hun studenten voorstellen, omdat het taalgebruik niet 100% nauwkeurig is. Ik zei dat virussen DNA hebben. Wel, een zeer kleine fractie heeft dat niet. Zij hebben iets in de plaats dat RNA heet. Een professionele wetenschapsschrijver zou het als een fout zien. Het zou technisch preciezer moeten worden. En een team van professionele wetenschapseditors zou bijna alles in mijn eenvoudige uitleg fout hebben gevonden. Ze zouden het veel serieuzer moeten brengen zodat het voor 100% perfect zou zijn. Dan zou het nauwkeurig zijn, maar volstrekt onmogelijk te begrijpen. Dat is afschuwelijk.

Ik wil het hebben over dit idee van verhalen vertellen. Het is alsof wetenschapsonderwijs uitgaat van wat ik de tirannie van de precisie noem, waar je niet zomaar een verhaal mag vertellen. Wetenschap lijkt wel de ‘Verschrikkelijke Verhalenverteller’ geworden. Hij zadelt ons op met alle details waar niemand om geeft. Zoals als iemand die zegt: “Ik kwam gisteren mijn vriendin tegen en ze droeg zo’n lelijke jeans. Ik bedoel, het waren niet eens jeans, eerder een soort leggings, maar eigenlijk waren het ‘jeggings’.” Dan denk ik: “God! Waar gaat dit eigenlijk over?” Wetenschappelijk onderwijs gaat steeds meer doen denken aan die kerel die altijd maar “Eigenlijk” zegt. Jij zegt: “Man, we moesten midden in de nacht opstaan en honderd kilometer in volslagen duisternis afleggen.” Die kerel zegt dan: “Eigenlijk was het 87,3 kilometer.” Dan zeg je toch: “Eigenlijk, hou je kop! Ik probeer hier gewoon een verhaal te vertellen.”

Omdat goede verhalen gevoelsinhoud moeten hebben. We moeten ons publiek overtuigen dat waar we over praten van belang is. Maar net zo belangrijk is te weten welke gegevens wij moeten weglaten zo dat het belangrijkste punt nog steeds over komt. Ik herinnerde me wat de architect Mies van der Rohe zei, en ik parafraseer, toen hij zei dat je soms moet liegen om de waarheid te vertellen. Ik denk dat dit met name relevant is in het wetenschappelijk onderwijs.

Vaak ben ik teleurgesteld Vaak ben ik teleurgesteld wanneer mensen denken dat ik voorstander ben van het dommer maken van de wetenschap. Dat is helemaal niet waar. Ik werk momenteel aan een doctoraat aan het MIT, en ik begrijp absoluut het belang van gedetailleerde, specifieke wetenschappelijke communicatie tussen deskundigen, maar niet als je 13-jarigen probeert te onderwijzen. Als een jonge leerling denkt dat er in alle virussen DNA zit, gaat dat zijn kans op succes in de wetenschap niet ruïneren. Maar als een jonge leerling helemaal niets van wetenschap snapt en ze leert haten omdat het allemaal zo klinkt, dan zal dat zijn kansen op succes ruïneren.

Dit moet stoppen, en ik wou dat de verandering kon komen van de instellingen aan de top die deze problemen bestendigen. Ik smeek hen op mijn knieën ermee te stoppen. Maar ik denk dat dat onwaarschijnlijk is. Maar dank zij middelen als het Internet kunnen we deze instellingen omzeilen van onderuit. Er is een groeiend aantal online bronnen gewijd aan gewoon uitleggen van wetenschap op eenvoudige, begrijpelijke manieren. Ik droom van een Wikipedia-achtige website die elk wetenschappelijk concept dat je maar kunt bedenken, zou verklaren in eenvoudige taal die elke middelbare scholier kan begrijpen. Ik spendeer het grootste deel van mijn vrije tijd aan het maken van video’s over wetenschap die ik dan op YouTube zet. Ik leg chemisch evenwicht uit met analogieën van rare middelbare-schooldansen, en ik praat over brandstofcellen met verhalen over jongens en meisjes op een zomerkamp. De feedback die ik krijg, is soms verkeerd gespeld en vaak beschreven met tekeningetjes, maar toch spreekt er zoveel waardering en dankbaarheid uit dat ik weet dat dit de juiste manier is om wetenschap te onderwijzen.

Er is nog veel werk aan de winkel en als je op enigerlei wijze betrokken bent bij wetenschap, verzoek ik je om mee te doen. Pak een camera, begin een blog, wat dan ook, maar laat de ernst en het jargon eruit. Maak me aan het lachen. Maak dat ik erom geef. Laat die vervelende details weg waar niemand om geeft en hou je aan de essentie. Hoe pak je het aan? Waarom zeg je niet: “Luister, laat me jullie een verhaal vertellen”?

Bedankt.

(Applaus)