Steven Johnson doet een rondje Ghost Map

Als u nog niet hebt besteld, de rigatoni met pittige tomatensaus is de beste keus als u last hebt van uw darmen.

(Gelach)

Sorry, maar ik krijg hier het gevoel dat ik stand-up comedy zou moeten doen. Nee, wat ik wil doen is u meenemen naar het Londen van 1854 en het verhaal vertellen - de korte versie dan - van een uitbraak die volgens mij op veel manieren heeft bijgedragen aan de wereld waarin we nu leven en met name aan de moderne steden. De periode in 1854, halverwege de 19e eeuw, is om een aantal redenen ongelofelijk interessant. Maar de belangrijkste reden is volgens mij dat Londen 2,5 miljoen inwoners had en de grootste stad van de wereld was op dat moment. Maar het was ook de grootste stad die ooit was gebouwd.

De mensen in de Victoriaanse tijd probeerden te overleven en tegelijkertijd een nieuwe schaal van leven uit te vinden: in de orde van grootte die we nu grootstedelijk noemen. Dat was rond 1850 op veel manieren een enorme ramp. Eigenlijk was het een soort moderne industriële wereldstad met een 16e-eeuwse infrastructuur. Mensen hadden bijvoorbeeld, om maar even de smakelijke details met u te delen, beerputten met menselijke uitwerpselen in hun kelder, zo'n halve meter diep. Ze gooiden de emmers gewoon leeg in de kelder in de hoop dat het op een of andere manier zou verdwijnen. Maar dat gebeurde natuurlijk nooit. Op een gegeven moment had zich zoveel viezigheid opgehoopt dat het misselijkmakend was om zelfs maar in de stad te lopen.

De stad stonk ontzettend. Niet alleen vanwege de beerputten, maar ook de hoeveelheid vee in de stad was schokkend. Er waren niet alleen paarden, maar mensen hadden ook koeien op zolder voor de melk. Die takelden ze dan omhoog en hielden ze op zolder totdat het laatste druppeltje melk was opgedroogd en ze stierven. Dan sleepten ze ze door de straat om hun botten te laten uitkoken. Als je in die tijd door Londen liep, werd je gewoon bedwelmd door een vreselijke stank. Het resultaat was dat de gezondheidszorg, die juist in die periode opkwam, ervan overtuigd raakte dat mensen stierven door de stank en dat de stank de ziekten verspreidde die elke drie of vier jaar de stad teisterden. Cholera was zonder twijfel de meest dodelijke ziekte in die tijd.

De ziekte brak uit in Londen in 1832 en iedere vier of vijf jaar kostte een nieuwe epidemie 10.000 tot 20.000 levens in Londen en de rest van de UK. De autoriteiten raakten er dus van overtuigd dat de stank het probleem was. We moesten van de stank af. Dus verzonnen ze een paar vroege interventies voor de volksgezondheid in het systeem van de stad. Eén daarvan heette de "Hinderwet", die bepaalde dat iedereen voor zover mogelijk zijn beerput moest legen en al dat afval in de rivier moest storten. Want als we het uit de straten verwijderen, dan stinkt het minder en... o ja, we drinken uit de rivier. Wat er uiteindelijk dus gebeurde, is dat ze nog meer cholera-uitbraken veroorzaakten want, zoals we nu weten, zit cholera juist in het water. De ziekte wordt door water overgebracht en zit niet in de lucht. Je ademt het niet in, maar je krijgt het via besmet water of voedsel.

Dus toen in de 19e eeuw de basis werd gelegd voor de gezondheidszorg werd de watervoorziening van Londen zo effectief vergiftigd dat een hedendaagse bioterrorist daar alleen maar van kan dromen. Zo stond Londen er dus voor in 1854. Te midden van deze massasterfte en afschuwelijke omstandigheden en alle wetenschappelijke verwarring over de doodsoorzaak van al die mensen, was er een zeer getalenteerde, klassiek 19e-eeuwse multidisciplinair die John Snow heette, een dokter in Soho in Londen, die al vier of vijf jaar betoogde dat cholera in feite door water werd overgebracht. Maar daar had hij bijna niemand van weten te overtuigen. De gezondheidsdiensten negeerden zijn boodschap op grote schaal. Hij had zijn zaak bepleit in kranten en had onderzoeken gedaan, maar niets was echt blijven hangen. Wat ik zo boeiend vind aan dit verhaal is dat het in bepaalde opzichten een mooie casestudy is voor het verloop van culturele verandering, hoe een goed idee het uiteindelijk wint van veel slechtere ideeën. Snow zwoegde lang op dit grote inzicht dat alom werd genegeerd.

Toen was er op een dag, 28 augustus 1854, een meisje van 5 maanden - haar voornaam is onbekend, we kennen haar alleen als Baby Lewis - dat op een of andere manier cholera kreeg. Zij kreeg cholera op Broad Street 40. Op deze kaart is het niet goed te zien, maar dit is de kaart die centraal staat in de tweede helft van mijn boek. Midden in Soho, een arbeidersbuurt, wordt een klein meisje ziek en dan blijkt dat de beerput, die ze ondanks de Hinderwet nog steeds hebben, naast een ontzettend populaire waterpomp ligt, een waterpoel die bekend stond om het beste water in heel Soho, waar alle bewoners van Soho en omliggende buurten water haalden.

Dat kleine meisje besmette dus onbedoeld het water in deze populaire pomp. Een van de meest angstaanjagende uitbraken in de geschiedenis van Engeland barstte twee of drie dagen later uit. Letterlijk 10 procent van de buurt stierf binnen één week. Het zouden er veel meer zijn geweest als de mensen niet waren gevlucht toen de ziekte voor het eerst uitbrak. Het was een ongelofelijk angstaanjagende gebeurtenis. Het kwam voor dat hele gezinnen aan cholera stierven binnen een tijdsbestek van 48 uur. Alleen in hun eenkamerappartementjes en kleine flats. Een buitengewoon angstaanjagend tafereel. Snow woonde in de buurt, hoorde van de uitbraak, en waagde zich met verbluffend veel moed in het hol van de leeuw omdat hij dacht een dat zodanig geconcentreerde uitbraak de mensen er uiteindelijk van zou kunnen overtuigen dat het echte gevaar van cholera in de watervoorziening zat en niet in de lucht. Hij vermoedde dat een zodanig geconcentreerde uitbraak waarschijnlijk maar één besmettingshaard zou hebben. Een centraal punt waar iedereen heen ging. Dat dacht hij omdat de uitbraak niet zo geleidelijk verliep als je normaal bij infecties zou verwachten.

Dus hij ging direct de buurt in en begon mensen te interviewen. Hij schakelde de hulp in van een andere opzienbarende persoon, de andere hoofdpersoon in het boek, Henry Whitehead, een geestelijke uit de buurt. Hij was geen wetenschapper, maar had wel een enorm sociaal netwerk. Hij kende iedereen in de buurt. Het lukte Whitehead om te achterhalen welke mensen water van de pomp hadden gedronken en welke mensen niet. Ten slotte maakte Snow een kaart van de uitbraak. Het werd hem steeds duidelijker dat wie van de pomp had gedronken, ziek werd en wie niet van de pomp had gedronken, niet. Hij dacht erover om dat weer te geven in een soort statistische tabel van bewoners van verschillende buurten met percentages van wie wel of niet van de pomp had gedronken. Maar uiteindelijk kwam hij op het idee dat hij het zichtbaar moest maken. Iets dat op hoger niveau een beeld zou geven van de activiteit die er was geweest in de buurt.

Dus maakte hij een kaart waarop alle sterfgevallen in de buurten werden weergegeven met zwarte streepjes op elk adres. Op deze kaart ziet u de pomp precies in het midden liggen. U ziet ook dat in een van de huizen verderop in de straat ongeveer 15 mensen zijn overleden. In werkelijkheid is de kaart nog een stukje groter. Naarmate je verder weg gaat van de pomp, zie je steeds minder sterfgevallen. Zo kun je dus zien dat er iets giftigs uit die pomp komt, dat zie je in één oogopslag. Dus met behulp van deze kaart en door zijn boodschap te blijven verkondigen, wat hij de daarop volgende jaren bleef doen, en Whitehead ook, begonnen de autoriteiten eindelijk geleidelijk van gedachten te veranderen. Dat duurde veel langer dan we graag zouden geloven, maar toen er in 1866 weer een grote cholera-uitbraak was in Londen waren de autoriteiten ervan overtuigd - ten dele door dit verhaal, door deze kaart - dat het water het eigenlijke probleem was.

De riolen in Londen werden toen al aangelegd en direct na de uitbraak gingen ze erheen en zeiden dat iedereen het water moest gaan koken. Sindsdien is er in Londen geen cholera-uitbraak meer geweest. Ik denk dat een deel van dit angstaanjagende en heel duistere verhaal zich nog steeds afspeelt in veel ontwikkelingslanden in de wereld. Eigenlijk is het ook echt een optimistisch verhaal, in die zin dat het mogelijk is om zulke problemen op te lossen als we luisteren naar ons verstand en de wijsheid van zulke kaarten, naar mensen als Snow en Whitehead, en naar de lokale bevolking die begrijpt wat er in zulke situaties aan de hand is. Uiteindelijk heeft dit verhaal het idee van grootschalige bewoning van steden duurzaam gemaakt.

Toen mensen 10 procent van hun buurt zagen sterven binnen één week, vond iedereen dat het zo niet verder kon. dat mensen niet gemaakt waren om met 2,5 miljoen in een stad te wonen. Maar door het werk van Snow, door deze kaart en de hele reeks van hervormingen die hierdoor in gang werd gezet, vinden we steden met 10 miljoen inwoners nu heel gewoon en zijn zulke steden daadwerkelijk duurzaam. We maken ons geen zorgen dat New York ineenstort, zoals dat met Rome is gebeurd, en er over 100 of 200 jaar nog maar 10 procent van over is. In zekere zin is dat de ultieme nalatenschap van deze kaart. Een kaart van sterfgevallen die uiteindelijk een nieuwe manier van leven tot stand brengt, het leven dat we vandaag genieten. Dank u wel.