Srdja Popovic: Hoe werp je een dictator omver?

Goede middag. Ik voel mij vereerd hier te zijn. Ik wil het hebben over een verschijnsel dat de wereld kan veranderen: de macht van het volk. Eerst een anekdote. Een Monty Python-achtige sketch voor de liefhebbers.

Het is 15 december 2010. Je wordt uitgedaagd tot een weddenschap. Je kunt in een glazen bol de toekomst zien. Een toekomst die werkelijkheid wordt als je het aan de wereld vertelt. Je bent nieuwsgierig en neemt de weddenschap aan. Een uur later kijk je weer in de glazen bol en bevind je je ergens in een gebouw en zit in een talkshow op tv. Je voorspelt dat nog voor eind 2011, de regimes van Ben Ali, Mubarak en Khaddafi omver zullen geworpen zijn en voor een rechter gedaagd. Saleh uit Yemen en Assad van Syrië worden ook uitgedaagd of zitten al op hun knieën, Osama Bin Laden is dood en Ratko Mladic zit vast in Den Haag.

De gastheer staart je nu toch wat vreemd aan en je voegt er nog aan toe: van Athene tot Madrid tot New York gaan duizenden jongeren demonstreren voor sociale gerechtigheid, zogezegd geïnspireerd door de Arabieren.

Maar opeens zijn er dan twee kerels in het wit, die je in zo'n raar hemd hijsen, en afleveren bij het dichtstbijzijnde gekkenhuis.

Ik wil het hebben over het verschijnsel dat achter het slechte jaar voor de boeven zit: de macht van het volk.

De macht van het volk bestond natuurlijk al een tijdje. Ze hielp Gandhi de Britten verjagen uit India, Ze steunde Martin Luther King tijdens de rassenstrijd Ze hielp Lech Walesa een miljoen Russische soldaten uit Polen te verdrijven en was het begin van het einde van de Sovjet Unie.

Het nieuwe gedachtegoed dat ik vandaag met jullie deel: de regels en vaardigheden voor een succesvolle geweldloze strijd, kunnen aangeleerd worden. de regels en vaardigheden voor een succesvolle geweldloze strijd, kunnen aangeleerd worden. Als dat klopt, kunnen we deze bewegingen helpen.

Ten eerste: maak een analyse. Ik begin waar het allemaal begon: het Midden Oosten. Jarenlang hadden we een totaal verkeerd beeld van het Midden Oosten. We zagen een vastgevroren gebied. Letterlijk een koelkast met daarin maar twee maaltijdkeuzes. Vlees staat voor de Mubaraks en de Ben Ali’s: de militaire politiestaat-dictators, aardappelen staan voor voor theocratieën, regimes zoals Teheran. De verbazing was groot toen de koelkast openging en er miljoenen jongeren, voornamelijk seculiere mensen, uitstroomden en verandering teweeg brachten. Ze keken niet naar de demografie. De gemiddelde leeftijd in Egypte? 24. Hoe lang was Mubarak aan de macht? 31 jaar. Een verouderd en voorbijgestreefd systeem. Op een dag werden de jongeren in de Arabische wereld wakker met het besef dat ze de macht in handen hebben. Op een dag werden de jongeren in de Arabische wereld wakker met het besef dat ze de macht in handen hebben. We hebben nog een heel jaar voor ons. Diezelfde Generatie Epsilon met haar regels, middelen, spelletjes en taal, die mij vreemd in de oren klinkt. Ik ben 38. Zag je de leeftijd van de mensen die in Europa de straat op gaan? Volgens mij is Generatie Epsilon in aantocht.

Nog een voorbeeld. Ik ontmoet mensen van over de hele wereld, academici, hoogleraren en dokters, die vaak over voorwaarden beginnen. Ze zeggen dat de macht van het volk alleen werkt als het regime niet te repressief is. Of dat het alleen werkt bij een bepaald gemiddeld nationaal inkomen, of alleen met druk uit het buitenland. Of alleen als er geen olie aanwezig is. Ze stellen een aantal voorwaarden, maar bij deze strijd bleken de eigen vaardigheden belangrijker: de kunst om eenheid te bewaren, samenhorigheid, planning en het volhouden van het geweldloze verzet.

Ik geef een voorbeeld. Ik kom uit Servië. Wij hebben er 10 jaar over gedaan om 18 oppositie-partijleiders, met grote ego's, achter één kandidaat te scharen tegen de Balkan-dictator Slobodan Milosevic. Diezelfde dag werd hij verslagen. In Egypte werd het vuur geopend op het Tahrirplein, de individuele symbolen werden verwijderd. Ze verschenen alleen nog met de Egyptische vlag. Een tegenvoorbeeld. Tegen Lukashenko waren er nog 9 presidentiële kandidaten. Die uitslag is je waarschijnlijk bekend. Dus solidariteit is een erg belangrijk en haalbaar doel. Hetzelfde geldt voor planning. Ze liegen als ze spreken over succesvolle en spontane geweldloze revolutie. Zoiets bestaat niet. Als je weleens jongeren op straat vriendschappelijk zag omgaan met politie of leger, dan is daar over nagedacht.

Tenslotte de geweldloze discipline: die is van doorslaggevend belang. Als je geweldloze discipline weet vol te houden, zal je winnen. Bij een geweldloze demonstratie van zo'n 100.000 mensen zal die ene idioot of uitlokker die stenen gooit, alle camera’s naar zich toetrekken. Die ene kerel. Dat enkele gewelddadige gebaar kan letterlijk de hele beweging te gronde richten.

Nu iets anders: strategie en tactiek. Nu iets anders: strategie en tactiek. Een paar regels die men gebruikt bij geweldloos verzet. Eén: je moet klein beginnen. Twee: kies een strijd die te winnen is. We zijn hier met ongeveer 200 man. We roepen niet op tot een miljoenenloop. We kunnen wel vannacht, de hele nacht door, graffiti spuiten door heel Krakow. Dan zal de stad het weten. Dus gebruik een tactiek die de gelegenheid ten goede komt. vooral de zogenaamde 'kleine dispersietactiek'. Die is bij gewelddadige onderdrukking erg nuttig. We kijken hier naar een foto van één van de beste tactieken ooit ingezet. Het was op het Tahrirplein en de internationale gemeenschap was bang dat Islamisten de revolutie naar zich zouden toetrekken. Men regelde dat christenen bescherming boden aan moslims tijdens het gebed. Duizenden moslims stonden te juichen bij een koptische bruiloft. De wereld heeft zojuist het beeld bijgesteld, maar hier was wel van tevoren over nagedacht. Er zijn tal van dingen die men kan doen behalve met zijn allen op een plek te gaan staan schreeuwen en je uit te sloven onder de neus van de veiligheidsdiensten.

Er bestaat ook nog een andere belangrijke dynamiek die de analisten gewoonlijk niet opmerken: de dynamiek tussen angst en apathie enerzijds en enthousiasme en humor anderzijds. Dat werkt zoals in een videospelletje. Als de angst hoog is, is er een status quo. Als het enthousiasme stijgt, smelt de angst weg. Tweede dag: je ziet mensen naar de politie toerennen. in plaats van ervandaan. In Egypte weet je dat er dan iets aan de hand is.

En het gaat om humor. Humor is een hele sterke kracht voor verandering, heel belangrijk in Polen. Wij waren een klein groepje gekke studenten toen we dit deden in Servië. We hadden een groot olievat met een foto van de president erop midden op de hoofdweg gezet. Bovenin zat een gat zodat men er een munt kon komen ingooien voor een honkbalknuppel, waarmee je hem op zijn gezicht kon slaan. Dat gaf veel lawaai. Even later zaten we in een café koffie te drinken, en stond er al een rij mensen die dit wilden uitproberen. koffie te drinken, en stond er al een rij mensen die dit wilden uitproberen. Dat was nog maar het begin van de show. Die begint pas wanneer de politie verschijnt. Wat zullen ze doen, ons arresteren? Wij zijn nergens te bekennen. We zien alles vanuit de espressobar drie straten verderop. Gaan ze mensen met kinderen aanhouden? Ze doen natuurlijk het stomste wat je kunt doen. Ze houden het olievat aan. Die foto van de in elkaar geslagen foto op het vat dat door een agent naar een politieauto gesleept wordt, dat was de beste dag ooit voor de fotografen.

Ik bedoel: dit zijn dingen die je kan doen, en de humor kan je altijd gebruiken. Nog iets over humor, het doet echt pijn. Deze gasten nemen zichzelf veel te serieus. Als je ze voor gek zet, doet het echt pijn.

Iedereen heeft het nu over Zijne Majesteit het Internet. erg handig maar pas op met etiketten plakken zoals Facebook- of Twitterrevolutie. Verwar het middel niet met de inhoud. Het is zo dat het internet en nieuwe media erg handig zijn en dat het redelijk goedkoop en snel is. Het maakt het wat veiliger voor de gebruiker vanwege de anonimiteit.

We zien nog een geweldig voorbeeld van wat het internet kan. Het zet een prijs op het geweld gesponsord door de staat tegenover de geweldloze betogers. Deze groep is bekend. Wij zijn allen Khalid Said, gemaakt door Wael Ghonim en zijn vriend uit Egypte. Dit is het gehavende gezicht van de kerel geslagen door de politie. Zo werd hij beroemd en het is misschien ook de druppel die de emmer deed overlopen.

Het slechte nieuws is dat de geweldloze strijd in de echte wereld wordt gewonnen op straat. Je kan je maatschappij nooit richting democratie of economie veranderen terwijl je zit te klikken. Je moet risico's nemen. Het zijn mensen van vlees en bloed die de strijd aan het winnen zijn.

De hamvraag: wat gebeurt er nu in de Arabische wereld? Hoewel jongelui uit de Arabische wereld erin geslaagd zijn drie dictators neer te halen, de regio op te schudden, een paar slimme koningen uit Jordanië en Marokko te overtuigen om hervormingen door te voeren, valt nog af te wachten wat het resultaat wordt. Of de Egyptenaren en de Tunesiërs de overgang doorstaan of dat het in een bloedige burgeroorlog eindigt. Zullen de Syriërs het geweldloze verzet volhouden, geconfronteerd met het dagelijkse brutale geweld dat al duizenden het leven kostte, of glijden zij af naar gewelddadige strijd met een vreselijke burgeroorlog tot gevolg? Worden deze revoluties afgemaakt en komt er een overgang naar democratie, of worden ze overgenomen door het leger of allerlei extremisten? Geen idee. Hetzelfde geldt voor de westerse wereld, al die opgewonden protesterende jongeren, bezetting hier, bezetting daar. Wordt dat de nieuwe golf? Ontwikkelen zij dan hun vaardigheden, hun enthousiasme en een strategie om te weten wat zij willen om hervormingen te eisen of gaan zij alleen maar door met klagen over de eindeloze lijst met dingen die ze haten? Dat is het verschil tussen twee steden.

Wat zegt de statistiek? Het boek van mijn vriendin Maria Stephan heeft het alsmaar over gewelddadig en geweldloos verzet. met schrikbarende cijfers. Kijk je naar de laatste 35 jaar en de overgang van dictatuur naar democratie, dan blijkt dat van de 67 gevallen het 50 keer geweldloos verzet was dat de doorslag gaf. Reden te meer om aandacht te hebben voor dit verschijnsel. Reden te meer om Generatie Epsilon te waarderen, Ik heb er vertrouwen in en ik hoop dat zij hun vaardigheden en moed bij de geweldloze strijd inzetten en tenminste een gedeelte van de puinhoop weten te repareren die onze generatie van deze wereld heeft gemaakt. Dank je wel.