Sherwin Nuland over hoop

Ik ben zo slecht in techniek dat ik mijn dochter, die nu 41 is, op haar vijfde tegen een vriendinnetje van haar hoorde zeggen: "Als je ergens in snijdt en het bloedt niet, begrijpt mijn papa het niet." (Gelach) Het kan dus zijn dat de taak die ik kreeg een onoverkomelijk obstakel gaat worden, maar ik ga het toch proberen.

Wat heb ik zoal gehoord in deze afgelopen vier dagen? Dit is de derde keer dat ik TED bijwoon. Eerst een TEDMED en twee jaar geleden, u hoorde het daarnet, een gewone TED. Ik hoorde iets wat volgens mij uitzonderlijk is, iets dat ik in de twee TED's daarvoor maar weinig gehoord had, namelijk dat zo veel talks doorweven, doorspekt en vermengd waren met een gevoel van sociale verantwoordelijkheid -- verantwoordelijkheid voor de wereld eigenlijk, gericht op verlicht eigenbelang, maar het gaat veel verder dan verlicht eigenbelang. Een van de indrukwekkendste dingen waarover zeker een stuk of 10 sprekers het hebben gehad, is, als je ze goed beluistert, het besef dat ze niet zeggen: "We zouden dit of dat moeten doen", maar: "Dit heb ik gedaan, omdat ik er enthousiast over ben, omdat het iets geweldigs is, ik er iets aan gehad heb en er natuurlijk veel mee bereikt is." Het is het oude, Griekse concept van filantropie in de oorspronkelijke betekenis: fil-antropie, mens-lievendheid.

De enige verklaring die ik kan geven voor een deel van wat in de afgelopen 4 dagen werd gehoord, is dat het eigenlijk voortkomt uit een vorm van liefde. Dat geeft me enorme hoop. Hoop is het thema waarover ik geacht word te spreken, wat ik totaal vergeten was, tot ik hier aankwam. Toen ik het me herinnerde, leek het me beter om het woordenboek erbij te nemen. Dus liep ik met mijn vrouw Sarah naar de bibliotheek, 4 straten verder, om de Oxford English Dictionary te halen. We zochten het op en vonden 14 definities van hoop, waarvan er niet één het schot in de roos was, de meest geschikte. Dat is verklaarbaar, want hoop is een abstract fenomeen en begrip, het is geen concreet woord.

Het doet me een beetje denken aan chirurgie. Als er voor een ziekte één operatie is, weet je dat die werkt. Als er 15 zijn, weet je dat er niet één werkt. Zo is het ook met definities van woorden. Als je blindedarm ontstoken is, halen ze die er uit en je bent genezen. Bij slokdarmontsteking zijn er 15 behandelmethodes. Jantje doet het zus en Pietje doet het zo en niets werkt. Zo zit het ook met het woord hoop. Alles komt neer op het idee van een verwachting van iets goeds dat zou moeten gebeuren. Weet je waar ik achter kwam? De Indo-Europese oorsprong van het woord hoop is een woordstam, K-E-U -- gespeld als K-E-U, je spreekt het uit als koy -- en het heeft dezelfde oorsprong als het woord bocht. De betekenis in het oorspronkelijke Indo-Europees is verandering van richting, een andere kant op gaan.

Ik vind dat heel interessant en uitdagend, want wat hier de afgelopen dagen te horen was, is het gevoel andere richtingen in te slaan, bijzondere en unieke wegen naar problemen. Er zijn verschillende paradigma's. Je hebt dat woord al meermaals voorbij horen komen. Iedereen kent de paradigma's van Kuhn. Als we dus denken aan hoop in deze tijd moeten we in andere richtingen kijken dan we tot nu toe deden. Een andere definitie, of liever beschrijving van hoop die me altijd heeft aangesproken, is van Václav Havel in zijn spectaculaire boek "[Disturbing] the Peace", waarin hij zegt dat hoop niet bestaat uit de verwachting dat de dingen precies de juiste uitkomst hebben, maar de verwachting dat ze zin zullen hebben, ongeacht hun uitkomst.

Er ging een onbeschrijflijke geruststelling uit van de allerlaatste zin van die prachtige presentatie van Dean Kamen, een paar dagen terug. Ik wist niet of ik het goed had gehoord dus zocht ik hem op tijdens een pauze. Hij was in gesprek met een boom van een man, maar dat weerhield me niet. Ik zei: "Hebt u dit gezegd?" Hij zei: "Ik geloof het wel." Ik zal de zin herhalen: "De wereld zal niet worden gered door Internet." Geweldig. Weet je waardoor de wereld wel gered gaat worden? Door menselijke bezieling. Met bezieling bedoel ik niets goddelijks, niets bovennatuurlijks -- dat zul je van mij als scepticus zeker niet horen. Wat ik bedoel, is het vermogen dat in ieder van ons schuilt, om iets groters te zijn dan haarzelf of hemzelf, om onze gewone persoonlijkheid te ontstijgen en iets te bereiken waarvan we eerst dachten dat we er niet toe in staat waren. Op elementair niveau hebben we die spiritualiteit allemaal gevoeld, bij de geboorte van een kind. Sommigen hebben het gevoeld in laboratoria, sommigen aan de werkbank. We voelen het tijdens concerten. Ik heb het gevoeld in de operatiekamer, aan het ziekbed. Het verheft ons boven onszelf. Daar zal het mettertijd om gaan, om de elementen van bezieling, waar zoveel sprekers het stuk voor stuk de afgelopen dagen over hebben gehad. Als er iets is wat tot deze ruimte is doorgedrongen, dan is het dat wel.

Ik ben geïntrigeerd door een concept dat het levenslicht zag aan het begin van de 19e eeuw -- eigenlijk tussen 1910 en 1920 -- door een 27- jarige dichter, genaamd Percy Shelley. We denken allemaal dat Shelley een groot romantisch dichter was, maar men lijkt te vergeten dat hij ook enkele prachtige essays heeft geschreven. Het meest bekende daarvan heet "Een verdediging van de poëzie". Het is ongeveer 5 tot 8 pagina's lang en het wordt nogal zwaarwichtig, ergens na pagina 3, maar ergens op de tweede pagina begint hij te praten over een begrip dat hij "morele verbeeldingskracht" noemt. Vrij vertaald zegt hij dit: "De mens -- in het algemeen -- moet, om grotendeels goed te zijn, een heldere verbeelding hebben. Hij moet zichzelf en de wereld zien door de ogen van een ander, van vele anderen." Zichzelf en de wereld zien -- niet alleen de wereld, maar ook zichzelf.

Wat wordt er van ons verwacht door de miljarden mensen die leven in wat Laurie Garrett pas nog zo adequaat wanhoop en ongelijkheid noemde? Wat mogen zij met het volste recht van ons vragen? Wat mogen wij met het volste recht van onszelf vragen, vanuit onze medemenselijkheid en bezieling? Jullie weten precies wat dat is. Er is nogal wat discussie over de vraag of wij, als supermacht, de politie-agent van de wereld moeten zijn, de politiemacht van de wereld, maar er zou in praktijk geen discussie moeten zijn over onze taak van heelmeester van de wereld. Daar is hier in de laatste vier dagen bepaald geen discussie over geweest.

Als wij dus de heelmeester van de wereld moeten worden, wordt iedere minderbedeelde in deze wereld, de VS inbegrepen, onze patiënt. Iedere minderbedeelde natie, misschien ook onze eigen natie, wordt onze patiënt. Het is leuk om naar de etymologie van het woord "patiënt" te kijken. Oorspronkelijk komt het van het Latijnse patior - verdragen, lijden. Als je teruggaat naar de oude Indo-Europese oorsprong zie je dat de stam wordt uitgesproken als "payen" -- wij zouden het spellen als P-A-E-N -- en ziedaar, mirabile dictu, het heeft dezelfde oorsprong als het woord compassie, P-A-E-N.

De les is duidelijk. Die is, dat onze patiënt de wereld en de minderbedeelden van deze wereld -- dat die patiënt onze compassie verdient. Maar in het verlengde van onze compassie ligt iets groters, onze morele verbeeldingskracht en onze vereenzelviging met ieder individu dat in die wereld leeft, dat je ze niet beschouwt als een reusachtig bos, maar als afzonderlijke bomen. Alleen is het tegenwoordig wel oppassen dat de bomen niet overschaduwd worden door die "Bush" in Washington, die nogal in de weg kan staan. (Gelach) Kortom, we zijn, of zouden dat moeten zijn, moreel verplicht om de heelmeester van de wereld te zijn. We hebben voorbeelden te over gehad, je hebt er het afgelopen kwartier nog een gehoord, van mensen die niet alleen die toewijding, maar ook het charisma, het intellect hadden -- en God, wat is het woord intellect hier op zijn plaats -- het intellect om in ieder geval het begin van hun zoektocht te doen slagen. Ze zullen daar ongetwijfeld mee doorgaan, zolang steeds meer van ons zich bij hen aansluiten.

Als we het nu hebben over medicijnen, aangezien het hier gaat over genezen, dan zou ik graag iemand citeren die nog niet geciteerd is. Het lijkt wel of iedereen hier al geciteerd is, Pogo is geciteerd, Shakespeare is binnenstebuiten gekeerd. Ik wil een van mijn favoriete goden citeren. Waarschijnlijk heeft hij dit nooit echt gezegd, want we weten niet wat Hippocrates echt zei, maar we weten wel zeker dat een grote Griekse dokter het volgende heeft gezegd, vastgelegd in een aan Hippocrates toegeschreven boek, getiteld "Voorschriften". Ik zal het jullie voorlezen. Denk eraan dat ik het heb gehad over fil-antropie: liefde voor de mensheid, de individuele mens en de individuele mens, die dat soort liefde kan omzetten in actie, soms zelfs in verlicht eigenbelang. Zo zei hij het, 2400 jaar geleden: "Waar liefde voor de mensheid is, is liefde voor genezing." Dat hebben we hier vandaag gezien met het gevoel, de gevoeligheid en in de afgelopen 3 dagen de kracht van de onverzettelijke menselijke geest. Dank jullie wel. (Applaus)