Shane Koyczan: "Tot op vandaag" ... voor mooie mensen die gepest worden

Jullie zijn met zovelen.

Als kind verborg ik mijn hart onder het bed, want mama zei: "Als je niet oppast, komt er een dag dat iemand het breekt. Geloof me vrij: onder het bed ligt het niet goed verborgen. Ik weet het, want ik ben zo vaak neergesabeld dat ik hoogteziekte krijg van het opkomen voor mezelf. Maar dat kregen we te horen. Kom op voor jezelf. Dat is lastig als je niet weet wie je bent. We moesten onszelf al zo jong een identiteit geven. Als wij het niet deden, deden anderen het voor ons. Geek. Dikzak. Slet. Flikker.

Ze zeiden ons wat we waren, en vroegen tegelijk: Ze zeiden ons wat we waren, en vroegen tegelijk: "Wat wil je worden als je groot bent?" Ik vond dat altijd een oneerlijke vraag. Ze veronderstelt dat we niet mogen zijn wat we nu al zijn. Wij waren kinderen.

Toen ik kind was, wilde ik man zijn. Ik wilde een officieel pensioenplan dat mijn snoepvoorziening zou laten doorlopen voor een zoete oude dag. Toen ik kind was, wilde ik me scheren. Nu niet echt meer. Toen ik acht was, wilde ik zeebioloog worden. Toen ik negen was, zag ik de film 'Jaws'. Ik dacht bij mezelf: "Nee, bedankt." Toen ik 10 was, zeiden ze dat mijn ouders weg waren omdat ze me niet wilden. Toen ik 11 was, wilde ik alleen zijn. Toen ik 12 was, wilde ik doodgaan. Toen ik 13 was, wilde ik een kind doden. Toen ik 14 was, vroegen ze me om goed na te denken over een carrièrepad.

Ik zei: "Ik wil schrijver worden."

Ze zeiden: "Maak een realistische keuze."

Dus zei ik: "Professioneel worstelaar."

Ze zeiden: "Doe niet zo dom."

Ze vroegen me wat ik wilde zijn, en zeiden dan wat ik niet mocht zijn.

Ik was niet de enige. Ze zeiden ons dat we moesten worden wat we niet zijn, en opgeven wat we zijn om de maskerade te erven van wat we zullen zijn. Ik moest de identiteit aanvaarden die anderen me zouden geven.

Ik vroeg me af: wat maakte mijn dromen zo gemakkelijk weg te sturen? Het is waar, mijn dromen zijn verlegen: ze zijn Canadees. (Gelach) Mijn dromen zijn zelfbewust en al te verdedigend. Ze staan apart op het schoolbal en ze zijn nog nooit gekust. Mijn dromen worden ook uitgescholden. Dwaas. Dom. Onmogelijk. Maar ik bleef dromen. Ik zou worstelaar worden. Ik had het helemaal voor mekaar. Ik zou de Vuilnisman worden. Mijn laatste beweging zou de Vuilnispers worden. Mijn lijfspreuk zou zijn: "Ik haal vuilnis op!"

(Gelach) (Applaus)

Tot die kerel, Vik "Vuilkar" Vinck, mijn hele opzet pikte. Ik was er kapot van, vermorzeld, als door een vuilnispers. Ik dacht bij mezelf: "Wat nu? Waar moet ik heen?"

Poëzie. Als een boemerang kwam mijn grote liefde terug. Eén van de eerste regels poëzie die ik schreef, was een antwoord op een wereld die me vroeg mezelf te haten. Tussen mijn 15de en mijn 18de haatte ik mezelf omdat ik geworden was wat ik verafschuwde: een pestkop.

Toen ik 19 was, schreef ik: "Ik zal van mezelf houden, ondanks het gemak waarmee ik naar de andere kant neig."

Voor jezelf opkomen, hoeft niet gelijk te staan met kiezen voor geweld.

Tijdens mijn kindertijd ruilde ik huiswerk voor vriendschap en gaf elke vriend een 'te laat'-briefje omdat ze nooit tijdig opdaagden en meestal helemaal niet. Ik gaf mijzelf een vrijbrief om over elke gebroken belofte heen te komen. Ik herinner me een plan, ontstaan uit frustratie over een kind dat me 'Yogi' bleef noemen, op mijn buik wees en zei: "Teveel picknickmanden." Blijkt dat het niet zo moeilijk is om iemand te foppen. Op een dag zei ik voor schooltijd: "Ja, je mag mijn huiswerk overschrijven." Ik gaf hem alle foute antwoorden die ik de dag ervoor had opgeschreven. Hij kreeg het terug en verwachtte een bijna perfecte score. Hij geloofde zijn ogen niet toen hij mijn blik zocht in de klas en een nul toonde. Ik wist dat ik mijn 28 op 30 niet moest tonen, maar mijn voldoening was compleet toen hij verward naar me keek en ik bedacht: "Slimmer dan de doorsnee beer, rotzak."

(Gelach) (Applaus)

Dit ben ik. Zo kom ik op voor mezelf.

Toen ik kind was dacht ik dat karbonades en karateslagen hetzelfde waren. Ik dacht dat het allebei karbonades waren. Omdat mijn oma dat schattig vond, en omdat ik er dol op was, verbeterde ze me niet. Een akkefietje. Op zekere dag, voor ik besefte dat dikkerdjes niet gebouwd zijn om in bomen te klimmen, viel ik uit een boom en kneusde mijn rechterzijde. Ik wilde het mijn oma niet vertellen omdat ik geen herrie wou omdat ik op verboden terrein speelde. Enkele dagen later merkte de gymleraar de kneuzing en moest ik bij de directeur komen. Van daar moest ik naar een kamertje met een hele lieve mevrouw die me allerlei vragen over mijn leven thuis stelde. Ik zag geen reden tot liegen. Als het van mij afhing, was het leven goed. Ik vertelde: als ik droevig ben, geeft mijn oma mij karateslagen.

(Gelach)

Er kwam een grondige inspectie van. Ik mocht drie dagen niet naar huis tot ze eindelijk besloten te vragen hoe ik aan de kneuzingen kwam. Het nieuws van dit verhaaltje ging al snel rond op school. Ik kreeg mijn eerste bijnaam: Karbonade. Ik haat karbonades nog steeds.

Ik ben niet het enige kind dat zo opgroeide, omgeven door mensen die rijmden: "stokken en stenen breken mijn benen, maar woorden doen geen pijn". Alsof gebroken benen meer pijn doen dan de scheldwoorden, en we kregen de volle laag. Dus geloofden we dat niemand ooit op ons zou vallen, dat we gedoemd waren tot eenzaamheid, dat we nooit iemand zouden ontmoeten die ons het gevoel zou geven dat ze de zon speciaal voor ons hadden gebouwd in hun schuurtje. Dus brak de gevoelige snaar en maakten we ons leeg om niets te voelen. Zeg me niet dat dat minder pijn doet dan een gebroken been, dat een ingegroeid leven iets is dat een chirurg kan wegsnijden, dat het nooit uitzaait. Dat gebeurt wél.

Ze was acht jaar, op de eerste dag van de derde klas, toen ze haar lelijk noemden. We werden allebei naar de laatste rij verwezen om het spuugbombardement te stoppen. Maar de gangen waren een slagveld. We waren dag na rotdag in de minderheid. We bleven binnen tijdens de speeltijd want buiten was het erger. Buiten moesten we oefenen in weglopen, of stil als een standbeeld leren staan, zonder te laten merken dat we er waren. In de vijfde klas plakten ze een bordje op haar bank: "Pas op voor de hond." Tot op vandaag vindt ze, ondanks een liefhebbende man, dat ze niet mooi is omwille van een moedervlek die half haar gelaat inneemt. De kinderen zegden: "Ze ziet eruit als een fout die iemand probeerde weg te gummen, zonder goed resultaat." Ze zullen nooit begrijpen dat ze twee kinderen opvoedt wiens definitie van schoonheid met 'mama' begint. Omdat ze haar hart zien eerder dan haar huid, omdat zij de enige is die altijd super is.

Hij was een afgebroken tak op een andere familieboom geënt, geadopteerd, niet omdat zijn ouders voor een ander lot kozen. Hij was drie toen hij een gemengd drankje werd: één deel verlatenheid en twee delen tragedie. In de middenschool ging hij in therapie, kreeg een persoonlijkheid op basis van tests en pillen, leefde alsof bergop een berg was en bergaf een ravijn, 80% zelfmoordneigingen, een zondvloed aan antidepressiva, een jeugd waarin hij 'Popper' werd genoemd, voor één deel omwille van de pillen, voor 99 delen omwille van de wreedheid. Hij probeerde in het vierde middelbaar zelfmoord te plegen, toen een kind dat nog naar huis kon gaan, hem durfde zeggen: "Zet je er overheen." Alsof depressie iets is dat kon worden verholpen door de inhoud van een verbandkist. Tot op vandaag is hij een staaf dynamiet met twee aangestoken lontjes, die je haarfijn kan uitleggen hoe de hemel buigt vlak voor hij op je kop terechtkomt. En ondanks een leger vrienden dat hem een inspiratie noemt, blijft hij een gespreksonderwerp voor mensen die niet kunnen snappen hoe van de drugs afblijven soms minder met verslaving te maken heeft als met geestesgezondheid.

Wij waren niet de enigen met zo'n jeugd. Tot op vandaag krijgen kinderen bijnamen. De klassiekers: 'hey, stomkop', 'hey, spast'. Het lijkt alsof elke school een arsenaal aan bijnamen heeft dat elk jaar een update krijgt. Als een kind instort op school en niemand het wil horen, maakt het dan geluid? Zijn ze maar achtergrondlawaai van een soundtrack die vastgelopen is op "Kinderen kunnen wreed zijn"? Elke school was een reusachtige circustent, en de pikorde liep van acrobaten tot leeuwentemmers, van clowns tot karnavalslui, torenhoog verheven boven ons. Wij waren freaks -- jongens met kreeftenscharen en dames met baarden, rariteiten die worstelden met depressie en eenzaamheid, die solitaire speelden en 'flessendraaien', waarbij we onze gewonde onderdelen met een kus wilden genezen. Maar 's nachts, als de anderen sliepen, bleven we op een slappe koord dansen. Je moest oefenen, en ja, sommigen vielen eraf. Maar ik wil hen zeggen dat dit alles maar puin is dat overblijft als we eindelijk vermorzelen wat we dachten dat we vroeger waren. Als je niets moois aan jezelf kan zien, zoek dan een betere spiegel, kijk wat beter, staar wat langer. Want er zit iets in jou waardoor je bleef proberen, ondanks al wie je aanzette tot opgeven. Je hebt je hart in het gips gedaan en voor jezelf getekend: "Ze hadden het fout." Want misschien zat je niet in een kliek, misschien kozen ze je als laatste voor basket en zo. Misschien had je builen en gebroken tanden als bewijs, maar zei je niks, want hoe kan je je terrein verdedigen als iedereen je eronder wil? Je moet geloven dat ze het fout hadden. Ze moeten het fout hebben. Waarom zouden we hier anders nog zijn?

Wij leerden te juichen voor de underdog omdat we onszelf erin herkennen. Wij stammen af van een wortel geplant in de overtuiging dat we niet zijn wat ze ons noemen. Wij zijn geen achtergelaten autowrakken die leeg op de snelweg staan, en zelfs als het zo is, geen paniek: we komen alleen buiten voor een luchtje en wat benzine. en zelfs als het zo is, geen paniek: we komen alleen buiten voor een luchtje en wat benzine. We zijn afgestudeerden in de richting 'We hebben het gehaald', geen vergane echo's van stemmen die roepen "Scheldwoorden raken me niet." Natuurlijk raakten ze ons. Maar ons leven zal gewoon altijd een evenwichtsspel zijn dat minder met pijn heeft te maken dan met schoonheid.

(Applaus)