Rory Stewart: Waarom democratie belangrijk is

Kleine Billy gaat naar school en de leraar vraagt: "Wat doet je vader?" Kleine Billy zegt: “Mijn vader speelt piano in een opiumhol." De leraar belt de ouders op en zegt: "Kleine Billy vertelt me een zeer choquerend verhaal. Hij beweerde dat u piano speelt in een opiumhol." De vader zegt: "Het spijt me. Ik moest wel liegen. Maar hoe kan je een acht jaar oude jongen vertellen dat zijn vader politicus is?" (Gelach)

Als ik, zelf politicus, hier sta of ergens ter wereld iemand ontmoet en zeg wat ik doe, bekijken ze me alsof ik een kruising ben van een serpent, een baviaan en een leguaan. Ik krijg het gevoel dat er iets grondig verkeerd gaat. Na vierhonderd jaar van groeiende democratie merk ik bij collega's in het parlement, stuk voor stuk redelijk indrukwekkende, steeds beter opgeleide, gedreven mensen, een diep, diep gevoel van teleurstelling. Onder mijn collega's in het parlement vind je huisartsen, zakenlui, professoren, vooraanstaande economen, historici, schrijvers, militairen van alle rangen. Maar wij politici krijgen allemaal, als we onder die rare waterspuwers op straat doorlopen, het gevoel minder te zijn dan de som van onze delen, het gevoel dat we erg in waarde zijn gedaald.

Dat is niet alleen in Groot-Brittannië een probleem. Het is ook een probleem in de ontwikkelingslanden en in de midden-inkomenslanden. Neem bijvoorbeeld de Jamaicaanse parlementsleden. Vaak hebben ze met een prestigieuze beurs gestudeerd aan Harvard of Princeton. En toch zie je in het centrum van Kingston een van de meest deprimerende sites die je in een land met een gemiddeld inkomen kan aantreffen: een somber, deprimerend landschap van uitgebrande en halfverlaten gebouwen. Dat is zo al 30 jaar lang. Tijdens de machtswissel van 1979, 1980, tussen een Jamaicaanse leider die de zoon was van een beursstudent en lid van de kroonraad, en de andere met een doctoraat economie aan Harvard werden in de straten meer dan 800 mensen gedood door drugsgerelateerd geweld.

Tien jaar geleden leek de belofte van democratie schitterend. George W. Bush zei in zijn State-of-the-Uniontoespraak van 2003 dat democratie de meeste kwalen uit de wereld zou helpen. Hij zei dat democratische regeringen het eigen volk en hun buren respecteren, dat vrijheid vrede zal brengen. Vooraanstaande academici betoogden dat democratieën een ongelooflijke waaier van bijkomende voordelen bieden. Zij zouden welvaart en veiligheid brengen, sektarisch geweld overwinnen en verhinderen dat staten nog schuilplaatsen voor terroristen zouden zijn.

Hoever staan we nu? We hebben gezien dat het invoeren van democratie in plaatsen zoals Irak en Afghanistan niet één van die bijkomende voordelen had. In Afghanistan bijvoorbeeld hebben we niet één of twee, maar wel drie verkiezingen gehad: presidents- en parlementsverkiezingen. Wat zien we? Een bloeiende civiele samenleving, een krachtige rechtsstaat en veiligheid? Neen. En in Afghanistan? Een zwak en corrupt justitieel apparaat, een zeer beperkte burgermaatschappij die grotendeels ineffectief is, opstartende media, maar een impopulaire, erg corrupte regering met zwaar tekortschietende veiligheidsmaatregelen. In Pakistan, in tal van landen bezuiden de Sahara gaan democratie en verkiezingen ook alweer vergezeld van corrupte regeringen in labiele en onveilige staten. In Irak herinner ik me een gesprek met een aantal mensen die me vroegen of de rellen met een enorme menigte voor een provinciaal raadshuis, een teken van de nieuwe democratie waren. Datzelfde gold volgens mij voor bijna elk van de midden- en ontwikkelingslanden waar ik kwam, en tot op zekere hoogte geldt hetzelfde bij ons.

Wat is het antwoord hierop? Moeten we dan het idee van democratie maar opgeven? Natuurlijk niet. Dat zou absurd zijn. Als wij opnieuw moeten deelnemen aan het soort operaties zoals in Irak en Afghanistan, als wij plotseling moeten terechtkomen in een dergelijke situatie, zullen we opnieuw een democratisch systeem moeten invoeren. Iets anders zou in strijd zijn met onze waarden, tegen de wil van het volk ingaan en afbreuk doen aan onze eigen belangen. Ik herinner me dat we in Irak in een bepaalde fase de democratie nog wat wilden uitstellen. We hadden in Bosnië geleerd dat te vroeg verkiezingen houden, leidt tot sektarisch geweld en extremistische partijen. Daarom werd in Irak in 2003 de beslissing genomen, de verkiezingen twee jaar uit te stellen. Laten we eerst de kiezer wat opleiden. Laten we investeren in democratisering. Het resultaat was dat ik voor mijn kantoor een enorme menigte aantrof - deze foto werd eigenlijk in Libië genomen, maar ik zag dezelfde scène in Irak. Die mensen riepen om verkiezingen. Ik vroeg: "Wat is er verkeerd met de tussentijdse provinciale raad? Wat is er mis met de mensen die wij hebben gekozen? Er is een soennitische sheikh, er is een sjiitische sheikh, er zijn zeven leiders van de zeven grote stammen, er is een christen en een sabiaan bij, er zijn vrouwelijke vertegenwoordigers, elke politieke partij is vertegenwoordigd. Wat is er mis met de mensen die we hebben gekozen?" Het antwoord kwam: “Het probleem zijn niet de mensen die jullie hebben gekozen. Het probleem is dat 'jullie' ze hebben gekozen." Ik heb in Afghanistan nooit iemand ontmoet, zelfs niet in de meest afgelegen dorpen, die geen inspraak wilde in wie hen regeert. Ik heb nooit iemand ontmoet die geen stem wilde.

Dat moeten we erkennen ondanks de twijfelachtige statistieken, ondanks het feit dat 84 procent van de Britten vinden dat de politiek niet functioneert. In Irak hielden we in 2003 een opiniepeiling en vroegen de mensen welke politieke systemen zij verkozen. Het antwoord was dat zeven procent dat van de Verenigde Staten wilden, vijf procent wilde Frankrijk, drie procent wilde dat van Groot-Brittannië, en bijna 40 procent wilde Dubai. Dubai is niet eens een democratie, maar een relatief welvarende kleine monarchie. Democratie is iets waarvoor we moeten vechten. Maar daarvoor moeten we af van instrumentele argumenten. We moeten niet zeggen dat democratie belangrijk is om wat ze ons brengt. Net zomin als mensenrechtenkwesties belangrijk zijn om de andere dingen die ze meebrengen, of vrouwenrechten belangrijk voor andere dingen. Waarom moeten we die argumenten vermijden? Omdat ze gevaarlijk zijn. Stel dat je bijvoorbeeld zegt dat folteren fout is omdat je er geen goede informatie mee krijgt, of dat vrouwenrechten belangrijk zijn omdat ze de groei stimuleren door de verdubbeling van de beroepsbevolking. Dan plaats je jezelf in een positie die de regering van Noord-Korea kan omdraaien en zeggen: "Wij hebben wel succes bij het krijgen van goede informatie door te martelen." Of de regering van Saoedi-Arabië kan zeggen: “Onze economische groei is in orde, dankjewel, aanzienlijk beter dan die van jullie, dus laat die vrouwenrechten maar zoals ze zijn."

Daar gaat het niet over. Het gaat niet over de dingen die ze meebrengt. Niet omdat ze een legitieme, goed functionerende, welvarende rechtsstaat oplevert. Niet omdat ze binnenlandse vrede of vrede met de buren garandeert. Het zit in de democratie zelf. Democratie is van belang omdat ze een idee van gelijkheid en vrijheid weerspiegelt. Ze weerspiegelt een idee van waardigheid, de waardigheid van het individu, het idee dat elke mens een gelijke stem moet hebben, gelijke inspraak bij de vorming van de regering.

Maar als we democratie echt nieuw leven willen inblazen, moeten we betrokken raken bij een nieuw project van burgers en politici. Democratie is niet alleen een kwestie van structuren. Het is een geestesgesteldheid. Het is een activiteit. Een onderdeel van die activiteit is eerlijkheid. Na mijn toespraak hier ga ik naar het radio-programma 'Vraag maar raak'. Het is je misschien al opgevallen dat politici in dit soort radioprogramma's nooit zeggen dat ze het antwoord op een vraag niet weten. Het maakt niet uit waar het om gaat. Gaat het nu over je kindergeld of de toekomst van de pinguïns in de Antarctische wateren, moeten we al dan niet de ontwikkelingen in Chongqing volgen voor duurzame ontwikkeling in CO2-afvang, wij politici hebben altijd een antwoord klaar. Daar moeten we mee ophouden. We moeten ophouden met te doen alsof we alles weten. Politici moeten ook leren om af en toe te zeggen dat bepaalde dingen die kiezers willen, bepaalde dingen die kiezers werden beloofd, misschien niet gerealiseerd kunnen worden of dat we ze misschien beter niet realiseren.

Het tweede wat we moeten doen is het genie van onze samenlevingen inzien. Onze samenlevingen zijn nog nooit zo opgeleid, zo gedreven, zo gezond geweest, hebben nooit zoveel geweten, nooit om zoveel gegeven, nooit zo veel willen doen. Dat is het genie van het lokale. We willen weg van receptiezalen zoals waar we nu zijn, banketzalen met buitengewone beelden op het plafond van op een troon gezeten koningen, het hele drama dat zich hier op deze ruimte heeft gespeeld, waar de koning van Engeland zijn hoofd werd afgehakt. We zijn verhuisd vanuit ruimten als deze, weg van tronen als deze, naar het stadhuis, omdat we daar kunnen putten uit de gedrevenheid van onze mensen.

Dat kan in elk land iets anders betekenen. In Groot-Brittannië zouden we eens kunnen kijken hoe de Fransen het doen, bijvoorbeeld onze burgemeesters laten verkiezen zoals in de Franse gemeentes. In Afghanistan hadden we, in plaats van ons te concentreren op op de grote presidentiële en parlementaire verkiezingen, het moeten doen zoals de Afghaanse grondwet het altijd al voorschreef. Namelijk directe lokale verkiezingen op districtsvlak en de mensen hun provinciale bestuurders laten kiezen.

Maar om deze dingen te laten werken, de eerlijkheid in taal, de lokale democratie, is het niet alleen een kwestie van wat de politici doen. Het komt erop aan wat de burgers doen. Om eerlijke politici te hebben, moet het publiek hen eerlijk laten zijn. Ook de media, die tussen de politici en het publiek bemiddelt, moet politici de kans geven om eerlijk te zijn. Lokale democratie kan maar bloeien bij een actief en geïnformeerd engagement van elke burger.

Met andere woorden als je echte democratie wil, als ze opnieuw krachtig en levendig moet worden, dan moet niet alleen het publiek zijn politici leren vertrouwen, maar moeten de politici ook leren het publiek te vertrouwen. Dank je zeer. (Applaus)