Robin Ince: Wetenschap versus wonder?

Ik wil graag jullie mijn excuses aanbieden, want ik sta hier zonder enige vorm van PowerPoint-presentatie. Ik zal af en toe dit gebaar maken en middels PowerPoint-democratie kunnen jullie je dan voorstellen wat je ook maar wil.

Ik heb een radioshow. Die radioshow heet 'De Oneindige Apenkooi'. Het gaat over wetenschap, over rationalisme. Elke week krijgen we een heleboel klachten. Eentje krijgen we heel vaak, namelijk dat de naam 'De Oneindige Apenkooi' het idee van vivisectie zou propageren. We hebben het deze mensen duidelijk gemaakt dat er in een oneindige apenkooi veel plaats is.

(Gelach)

Nog iemand zei: "Het idee van 'De Oneindige Apenkooi' is belachelijk. Een oneindig aantal apen zou nooit de werken van Shakespeare kunnen schrijven. We weten dit omdat we een experiment hebben gedaan." Ze gaven 12 apen een week lang een typemachine en na een week hadden ze die alleen maar als wc gebruikt.

(Gelach)

Maar de belangrijkste klacht die we krijgen - en een die ik het meest verontrustend vind - is dat mensen zeggen: "Ach, waarom moet je altijd weer de magie verpesten? Haal de wetenschap erbij en de magie is naar de vaantjes." Nu ben ik afgestudeerd in de letteren. Ik hou van mythe, magie, existentialisme en zelfhaat. Echt waar. Maar ik begrijp ook niet hoe wetenschap de magie verpest. Alle magie, denk ik, die wordt weggenomen door de wetenschap wordt dan vervangen door iets even prachtigs.

Neem nu astrologie. Net als vele rationalisten heb ik Vissen als sterrenbeeld. (Gelach) Astrologie dan. We nemen het banale idee weg dat je leven voorspelbaar is. Dat je vandaag misschien een gelukkige man met een hoed zal ontmoeten. Dat is voorbij. Maar als we naar de hemel kijken, kunnen we nog steeds voorspellingen doen. We zien voorspellingen van zich vormende sterrenstelsels, van botsende sterrenstelsels, van nieuwe zonnestelsels. Dat is prachtig. Als de zon op een dag - en de aarde ook - als de aarde haar eigen astrologische, astronomische kaart zou kunnen lezen, dan zal er ooit staan: "Geen goede dag om plannen te maken. Je gaat opgeslokt worden door een rode reus."

Als je nu denkt dat ik ermee inzit om werelden kwijt te raken, dan is de vele-werelden-theorie - een zeer mooie, fascinerende, soms angstaanjagende idee uit de kwantuminterpretatie - een prachtig ding. Dat je voor elke beslissing die je vandaag hebt gemaakt, voor elke beslissing die je hebt gemaakt in je leven, je dat besluit niet echt hebt gemaakt, maar dat in feite elke mogelijke versie van die beslissingen wordt genomen en elk ervan de start is van een nieuw universum. Dat is een prachtig idee. Als je ooit denkt dat je leven een puinhoop is, onthoud dan altijd dat er een andere jij is, die nog veel ergere beslissingen heeft genomen. (Gelach) Als je ooit denkt: "Ach, ik wil er een einde aan maken," doe het dan niet. Vergeet niet dat je in het merendeel van alle universa niet eens bestaat. Dit is voor mij op zijn eigen vreemde manier een zeer, zeer geruststellende gedachte.

Reïncarnatie, nog iets dat weg is - het hiernamaals. Maar het is niet weg. De wetenschap zegt eigenlijk dat wij eeuwig zullen leven. Er zit echter een maar aan vast. We zullen niet echt eeuwig leven. Je zal niet eeuwig leven. Je bewustzijn, jouw jou-heid, mijn mij-heid zijn geen blijvertjes. Maar elk ding waaruit we bestaan, elk atoom in ons, heeft al in een myriade andere dingen gezeten en zal nog deel gaan uitmaken van een myriade nieuwe dingen. We zijn bergen, appels, pulsars en andermans knieën geweest. Wie weet, misschien zat een van jullie atomen ooit in Napoleons knie. Dat is goed. In tegenstelling tot de bewoners van het universum is het universum zelf niet spilziek. We zijn allemaal volledig recyclebaar. Als we sterven, hoeven we niet eens in verschillende zakken gesorteerd te worden. Prachtig.

Begrip doet voor mij de verwondering en de vreugde niet verloren gaan. Mijn vrouw zou me kunnen vragen: "Waarom heb je me lief?" Ik kan haar dan in alle eerlijkheid in de ogen kijken en zeggen: "Omdat onze feromonen waren afgestemd op onze olfactorische receptoren." (Gelach) Hoewel ik waarschijnlijk ook wel iets zal zeggen over haar kapsel en haar persoonlijkheid. Weer prachtig. Liefde gaat daar niet aan kapot.

Maar pijn gaat er ook niet mee over. Het is iets vreselijks, ook al begrijp ik waar het vandaan komt. Als iemand me slaat - en door de aard van mijn persoonlijkheid komt dat nogal eens voor - begrijp ik waar de pijn vandaan komt. Het is eigenlijk een energie-impuls met een constante vierde vector - zo is dat. Maar nooit zal ik zo reageren: "Ha! Is dat de beste energie-impuls met een constante vierde vector die je in huis hebt?" Nee, ik spuug alleen maar een tand uit.

(Gelach)

Zo gaat dat met die dingen. Neem nu de liefde voor mijn kind. Ik heb een zoon. Hij heet Archie. Ik heb veel geluk want hij is beter dan alle andere kinderen. Nu weet ik dat je denkt van niet. Jullie denken van jullie kinderen waarschijnlijk: "Oh nee, mijn kind is het beste." Dat is het mooie aan evolutie: die voorliefde om te geloven dat je eigen kind het beste is. Dat heeft alles met overleven te maken. Dat 'ding' is de drager van onze genen en daarom houden we ervan. Maar dat merken we niet eens: we hebben gewoon onvoorwaardelijk lief. Ook een prachtig ding. Hoewel ik toch moet zeggen dat mijn zoon de beste is, een stuk beter dan jullie kinderen. Ik heb wat tests gedaan.

Al deze dingen geven mij zoveel vreugde, opwinding en verwondering. Zelfs de kwantummechanica kan je een excuus bezorgen voor bijvoorbeeld slecht huishoudelijk werk. Waarschijnlijk ben je al eens een weekje alleen thuis geweest. Je huis bevindt zich in een verschrikkelijke toestand. Je partner staat op het punt om thuis te komen. Je denkt: "Wat moet ik doen?" Doe niets. Het enige wat je hoeft te doen als ze binnenkomt, is met behulp van een kwantuminterpretatie zeggen: "Het spijt me. Ik stopte even met het observeren van het huis en toen ik terug keek, was dit allemaal gebeurd." (Gelach) Dat is het sterke antropisch principe van stofzuigen.

Voor mij een zeer, zeer belangrijk iets. Zelfs op mijn reis naar hier ervaar ik telkens weer opnieuw dezelfde vreugde. Als je echt denkt, gooi je de mythe weg en hou je altijd nog iets prachtigs over. Ik zit op een trein. Elke keer als ik inadem, adem ik een miljoen miljard miljard zuurstofatomen in. Ik zit op mijn bank. Hoewel ik weet dat de bank van atomen is gemaakt en ik dus eigenlijk op heel veel lege ruimte zit, vind ik ze comfortabel. Ik kijk uit het raam en ik realiseer me dat elke keer dat we stoppen en ik uit het raam kijk, ik, waar we ook zijn, ingelijst in dat venster meer leven observeer dan er is in de rest van het bekende universum buiten de planeet aarde. Als je naar safariparken op Saturnus of Jupiter zou gaan, zou je van een kale reis thuiskomen. Ik realiseer me dat ik dit observeer met de hersenen, het menselijk brein, het meest complexe ding in het bekende universum. Dat is voor mij iets ongelooflijks. Dat zou genoeg moeten zijn.

Steven Weinberg, de Nobelprijswinnaar, heeft eens gezegd: "Hoe begrijpelijker het universum wordt, hoe zinlozer het lijkt." Voor sommigen lijkt dat te leiden tot een idee van nihilisme. Voor mij niet. Het is prachtig. Ik ben blij dat het universum zinloos is. Het betekent dat als ik aan het einde ben van mijn leven, het universum zich mij niet gaat zeggen: "Waar ben je mee bezig geweest, jij idioot? Dat was de bedoeling niet." Ik kan mijn eigen doelen bepalen. Jullie kunnen je eigen doelen bepalen. Wij hebben de individuele macht om te zeggen: "Dit is wat ik wil doen." In een zinloos universum lijkt me dat een prachtig iets. Ik heb ervoor gekozen om flauwe grappen te maken over de kwantummechanica en de Kopenhagen-interpretatie. Maar ik kan me voorstellen dat je wel wat beters kan doen met je tijd.

Heel hartelijk bedankt. Tot ziens.

(Applaus)