Robert Wright over optimisme

Ik heb blijkbaar 18 minuten om jullie te overtuigen dat de geschiedenis een richting heeft - een pijl. Dat ze op een bepaalde fundamentele manier goed is. Dat de pijl naar iets positiefs wijst. Toen de TED-mensen mij voor het eerst benaderden over het geven van deze vrolijke talk - (Gelach) Dat was vóór de cartoon van Mohammed aanleiding gaf tot wereldwijde rellen. Vóór de vogelgriep Europa had bereikt. Vóór Hamas de Palestijnse verkiezingen had gewonnen, wat verschillende tegenmaatregelen door Israël uitlokte. Als ik had geweten toen ze mij vroegen voor deze vrolijke talk, dat zelfs de apocalyps zich aankondigde terwijl ik deze vrolijke talk gaf - (Gelach) - zou ik gezegd hebben: "Is het goed als ik het over iets anders heb?" Maar dat deed ik niet. Dus zijn we hier. Ik zal doen wat ik kan. Ik zal doen wat ik kan.

Ik moet jullie waarschuwen: de manier waarop mijn wereldbeeld optimistisch is, is altijd al nogal subtiel, soms zelfs ongrijpbaar geweest. (Gelach) De manier waarop ik verheffend en inspirerend kan zijn - ik bedoel dat er altijd een nogal grimmig kantje zit aan de manier waarop ik probeer te verheffen, dus als grimmige inspiratie - (Gelach) - als grimmige inspiratie geen innerlijke tegenspraak is, dan ben ik bang dat dat het beste is dat ik in huis heb. OK, vandaag - als het me lukt. Ik zal zien wat ik kan doen. OK?

In zekere zin is de bewering dat de geschiedenis een richting heeft, niet zo controversieel. Als je alleen maar over sociale structuur praat is die duidelijk de afgelopen 10.000 jaar een stuk complexer geworden. Ze heeft hogere niveaus bereikt. In feite is dat eigenlijk de voortzetting van een al lang bestaande trend die de mens voorafgaat, de biologische evolutie deed ons dat voor. Want wat gebeurde er in het begin: dit spul sluit zichzelf op in een cel, dan beginnen cellen met elkaar rond te hangen in groepen. Uiteindelijk blijven ze zo dicht bij elkaar dat ze meercellige organismen vormen, dan krijg je complexe meercellige organismen. Die vormen samenlevingen.

Maar dan op een bepaald punt doet een van die meercellige organismen iets heel geweldigs met dit spul, dat wil zeggen, het lanceert een tweede soort evolutie: culturele evolutie. En verbazingwekkend volgt die evolutie hetzelfde traject dat de biologische evolutie had ingeslagen in de richting van grotere complexiteit. Met de culturele evolutie bedoelen we de evolutie van ideeën. Veel van jullie hebben al gehoord van de term 'memen'. De evolutie van de technologie - ik schenk daar nogal wat aandacht aan - gaf ons een van die eerste dingen zoals deze kleine vuistbijl. Generaties gaan voorbij tot iemand zegt: "Hé, waarom zetten we hem niet op een stok?" (Gelach) De kinderen in de wolken. Bijna zo leuk als een videogame.

Misschien ben je er niet erg van onder de indruk maar technologische evolutie werkt progressief, zodat je na nog eens 10 tot 20.000 jaar van bewapeningstechnologie hier uitkomt. (Gelach) Indrukwekkend. En de snelheid van technologische evolutie versnelt zodat je na slechts één kwart eeuw van dat, dit krijgt. (Gelach) En dit hier. (Gelach) Het spijt me - het was goedkope humor, maar ik wilde een overgang maken naar de idee van de zich aankondigende apocalyps, en ik dacht dat het hiermee zou lukken. (Applaus)

Wat er dreigt te gebeuren met deze zich aankondigende apocalyps, is de ineenstorting van de wereldwijde sociale organisatie. Laat ik er eerst aan herinneren hoeveel werk het kostte om ons te brengen waar we nu staan, aan de rand van de ware wereldwijde sociale organisatie. Oorspronkelijk was de meest complexe samenleving het jager-verzamelaarsdorp. Stonehenge is het overblijfsel van een chiefdom, dat is wat je krijgt door de uitvinding van de landbouw: een bestuursvorm van meerdere dorpen met centrale wetten. Met de uitvinding van het schrift krijg je steden. Dit beeld is wazig. Ik vind dat wel leuk want het maakt dat het eruit ziet als een ééncellig organisme. Het herinnert je eraan hoeveel niveaus de organische organisatie al is gepasseerd om op dit punt aan te komen. En dan krijg je rijken.

Ik wil benadrukken dat de sociale organisatie politieke grenzen kan overstijgen. Dit is de Zijderoute die Chinese Rijk en het Romeinse Rijk met elkaar verbond. Je had sociale complexiteit die het hele continent overspande, zelfs als geen staatsvorm dat deed. Vandaag de dag heb je natie-staten. Punt is dat er natuurlijk samenwerking en organisatie is over de nationale grenzen heen. Dit is een plaatje van de aarde 's nachts, en ik laat het alleen maar zien omdat ik het mooi vind. Het geeft het gevoel een geïntegreerd systeem te zijn.

Ik legde deze groei aan complexiteit uit door te verwijzen naar de zogenaamde 'niet-nul-somheid'. Een aantal van jullie hebben vast de opgelegde lectuur niet doorgenomen, dus heel snel: de belangrijkste gedachte hierachter is het onderscheid met nul-somspellen, waarin de correlaties omgekeerd zijn; die hebben altijd een winnaar en een verliezer. Bij niet-nul-somspellen kunnen de correlaties positief zijn. Bij tennis is het altijd win-verlies, Samengeteld is dat altijd nul (+1-1=0), maar als je dubbelspel speelt, zit de persoon die aan jouw kant van het net staat, in hetzelfde schuitje als jij, dus je speelt een niet-nul-somspel met hem. Jullie winnen of verliezen altijd samen. Veel vormen van niet-nul-somgedrag op het gebied van economie en zo leiden in het dagelijks leven vaak tot samenwerking.

Daarmee wil ik zeggen dat niet-nul-somspellen altijd deel hebben uitgemaakt van het leven. Je hebt ze in jager-verzamelaarssamenlevingen, maar door technologische evolutie komen er nieuwe vormen van technologie die het spelen van niet-nul-somspellen met meer mensen over een groter grondgebied vergemakkelijken of aanmoedigen. De sociale structuur past zich aan om aan deze mogelijkheid tegemoet te komen en om gebruik te maken van dit productieve potentieel. Zo krijg je steden en allerlei niet-nul-somspellen die je maar kan bedenken over de hele wereld. Heb je er, bij de aankoop van een auto, ooit bij stilgestaan hoeveel mensen op hoeveel verschillende continenten bijdroegen aan het maken van die auto? Met die mensen speel jij in feite een niet-nul-somspel. Ik bedoel dat er zeker veel van dit soort spellen aan de gang zijn.

Nu klinkt dit op een of andere manier als een intrinsiek vrolijk wereldbeeld, want als je aan niet-nul denkt, denk je aan win-win en dat is goed. Nu zijn er een paar redenen waarom dit eigenlijk niet intrinsiek vrolijk is. In de eerste plaats kan je er alle kanten mee uit: het ontkent het bestaan van ongelijkheid, exploitatie en oorlog niet. Maar er is een meer fundamentele reden dat het niet intrinsiek vrolijk is, omdat een niet-nul-somspel alleen betekent dat de uitkomst voor beiden gecorreleerd, ten goede of ten kwade. Het hoeft niet noodzakelijk een win-win uitkomst te voorspellen.

Je kan dan vragen waarom ik zo optimistisch ben over de geschiedenis. En het antwoord is in de eerste plaats dat mensen hun spellen meer om win-win-uitkomsten dan om verlies-verlies-uitkomsten hebben gespeeld. Per saldo denk ik dat de geschiedenis netto positief is wat niet-nul-somspellen aangaat. Een bewijs hiervan is het ding dat me het meeste verbaast, het meeste indruk op me maakt en waar ik het meest blij om ben. De geschiedenis heeft een morele dimensie. Er is een morele pijl. We hebben in de loop van de tijd morele vooruitgang gezien.

2500 jaar geleden beschouwden de leden van een Griekse stadstaat de leden van een andere Griekse stadstaat als subhumaan en behandelden ze ook zo. Dan kwam er een morele revolutie en ze besloten dat alle Grieken mensen waren. Alleen de Perzen waren nog niet volledig menselijk en verdienden het niet om zo te worden behandeld.

Maar dit was vooruitgang - geef ze wat krediet. Vandaag zien we nog meer vooruitgang. Ik denk - ik hoop - dat de meesten hier zouden zeggen dat alle mensen overal mensen zijn, die ongeacht ras of religie, fatsoenlijk behandeld dienen te worden, tenzij ze iets verschrikkelijks hebben gedaan. Lees je oude geschiedenis eens na om te beseffen wat een revolutie dat is geweest. Dit was een paar duizend jaar geleden niet de algemene opinie. Ik schrijf dat toe aan deze niet-nul-som-dynamiek. Ik denk dat dat de reden is dat er vandaag de dag zo veel tolerantie is tegenover nationaliteiten, etniciteiten, religies. Als je me vroeg waarom ik geen voorstander ben van het bombarderen van Japan, is het niet alleen maar ironie als ik zou zeggen "omdat ze mijn auto bouwden". We hebben een niet-nul-somrelatie, en ik denk dat dat leidt tot een soort van tolerantie naarmate je je realiseert dat het welzijn van een ander positief gecorreleerd is aan dat van jou. Meer kans dat je ze wat welwillender benadert.

Ik bekijk dit als een soort van business-class-moraal. Helaas vlieg ik niet vaak genoeg trans-Atlantisch in business class om het te weten, of in enige andere vorm van business class in feite. Maar ik neem aan dat je in business class niet veel uitingen van fanatisme over raciale groepen of etnische groepen gaat horen, omdat de mensen die in de trans-Atlantische business class vliegen, zaken doen met al die mensen, ze zijn er om geld te verdienen aan al deze mensen. En ik denk dat in die zin het kapitalisme op zijn minst een constructieve kracht is geweest. Nog veel fundamenteler is dat niet-nul-somheid een opbouwende kracht was bij de uitbreiding van het moreel bewustzijn van mensen. Ik denk dat de niet-nul-som-dynamiek, die in geen geval alleen maar economisch is - het gaat niet altijd om handel - ons tot het inzicht van een morele waarheid heeft gebracht, namelijk de fundamentele gelijkheid van iedereen. Het heeft dat gedaan, wereldwijd: het heeft gebracht naar een globaal niveau van sociale organisatie, naar morele waarheid. Ik denk dat dat geweldig is.

Nu, terug naar de zich aankondigende apocalyps. En je kan je misschien afvragen, OK, dat is allemaal prima, klinkt geweldig - morele richting in de geschiedenis - maar hoe zit het met die zogenaamde botsing van beschavingen? Nou, ten eerste, wil ik benadrukken dat het in dat niet-nul-somkader past. Als je kijkt naar de relatie tussen de zogenaamde islamitische wereld en de Westerse wereld - twee termen waar ik niet van hou, maar je kan ze echt niet vermijden - in deze korte tijd zijn ze tenminste efficiënt. Dat is ook niet-nul-som. En daarmee bedoel ik dat als de mensen in de islamitische wereld haatdragender, kwader, minder tevreden met hun plaats in de wereld worden, dat slecht zal zijn voor het Westen. Hoe gelukkiger ze zijn, des te beter voor het Westen. Dat is een niet-nul-som-dynamiek.

Die niet-nul-som-dynamiek zal in de loop van de tijd alleen maar intenser worden als gevolg van technologische ontwikkelingen, maar intenser op een negatieve manier. De negatieve correlatie van hun lotsbestemmingen zal meer en meer tot de mogelijkheden gaan behoren. Een van de redenen volgt uit wat ik de groeiende dodelijkheid van de haat noem. Meer en meer kan haat aan de basis in het buitenland zich als georganiseerd geweld op Amerikaanse bodem manifesteren. Dat is vrij nieuw en ik denk dat het waarschijnlijk nog veel erger gaat worden - deze capaciteit - door trends in de informatietechnologie, door technologieën die gebruikt kunnen worden voor wapens, zoals biotechnologie en nanotechnologie. Misschien horen we daar vandaag meer over.

Waar ik me vooral zorgen over maak, is dat deze dynamiek zal leiden tot een terugkoppelingscyclus die ons op een glibberige helling zal plaatsen. Wat ik in gedachten heb, is: terrorisme gebeurt hier, we overreageren erop. Dat we niet voldoende chirurgisch zullen zijn in onze vergelding, wat dan leidt leidt tot meer haat in het buitenland, meer terrorisme. We overreageren omdat we mens zijn, we voelen behoefte tot vergelding en het wordt maar erger en erger en erger. Je zou dit de positieve feedback van negatieve gevoelens kunnen noemen, maar ik denk dat bij zoiets griezeligs we het woord positief echt niet moeten gaan gebruiken, ook niet in technische zin. Laten we het maar de dodelijke spiraal van negativiteit noemen. (Gelach) Ik kan jullie verzekeren dat, als dat gebeurt, uiteindelijk zowel het Westen als de islamitische wereld eronder zullen lijden.

Wat kunnen we doen? Ten eerste kunnen we veel meer doen aan wapenbeheersing, de internationale regelgeving voor gevaarlijke technologieën. Ik heb een hele preek over mondiaal regeren die ik jullie nu zal besparen, want ik denk niet dat dat zal volstaan, hoe essentieel hij ook is. Ik denk dat we een grote morele vooruitgang in de wereld zullen nodig hebben. Ik denk dat het nodig zal zijn om minder haat te zien tussen groepen, minder fanatisme, raciale groepen, religieuze groepen, wat dan ook. Ik moet toegeven dat ik me wat dwaas voel als ik dat zeg. Het klinkt zo overdreven optimistisch. Ik voel me als Rodney King, je weet wel, die zegt: "Waarom kunnen we niet allemaal vrienden zijn?" Maar ik zie echt geen alternatief, gezien de manier waarop ik de situatie beoordeel. Er zal morele vooruitgang moeten zijn. De haat in de wereld zal moeten afnemen, gegeven hoe gevaarlijk het is geworden. Tot mijn verdediging zou ik zeggen, hoe naïef dit ook mag klinken, dat dit uiteindelijk gegrond is in cynisme.

Dat wil zeggen - (Gelach) - Dank je, dank je. Herinner je: mijn hele inzicht in de moraliteit is dat ze neerkomt op eigenbelang. Het is wanneer de lotsbestemmingen van mensen gecorreleerd zijn, het is als jouw welzijn het mijne insluit, dat ik besluit: "Ach ja, ik ben er helemaal voor dat het jou goed gaat." Dat heeft tot nu toe voor deze groei van morele vooruitgang gezorgd, en ik zeg nog eens dat onze lotsbestemmingen aan elkaar geklonken zijn. Als mensen daar intelligent op reageren, zullen we de tolerantie enzovoort zich zien ontwikkelen - de normen die we nodig hebben. We zullen de verdere evolutie van dit soort business-class-moraal zien.

Als deze twee dingen de aandacht krijgen en ons deze positieve correlatie bijbrengen, én als we in ons eigenbelang handelen door de morele evolutie te bevorderen, dan kan dat echt een opbouwend effect hebben. Die groeiende dodelijkheid van de haat en de dodelijke spiraal van negativiteit vormen dan samen redenen om de toekomst blij tegemoet te zien. (Gelach) Ik doe wat ik kan, oke. (Gelach) Ik heb mezelf nooit Meneer Zonnetje-in-huis genoemd. Ik doe hier gewoon wat ik kan. (Gelach)

De lancering van een morele revolutie moet toch wel een harde dobber zijn, niet? Ik bedoel, hoe begin je eraan? Ik denk dat het antwoord is dat heel veel verschillende mensen veel verschillende dingen zullen moeten doen. We beginnen waar we zijn. Als Amerikaan die inzit met de veiligheid van zijn kinderen over 10, 20, 30 jaar, maak ik me zorgen over - waar ik persoonlijk mee wil beginnen is het uitzoeken waarom zoveel mensen over de hele wereld ons haten. Ik denk dat dat een valabel onderzoeksproject is. Ik hou ervan omdat het een intrinsiek moreel verlossende oefening is. Begrijpen waarom iemand uit een heel andere cultuur iets doet - iemand die je als vreemd aanziet - die dingen doet die jou vreemd overkomen in een cultuur die je vreemd vindt, echt begrijpen waarom ze de dingen doen die ze doen, is een moreel verlossende prestatie omdat je hun ervaring met de jouwe moet vergelijken. Om dat echt te begrijpen, moet je zeggen: "Oh, ik snap het. Dus als ze zich boos voelen, is dat zoals ik me verontwaardigd voel wanneer dit gebeurt en om ongeveer dezelfde redenen." Dat is waar begrip. Ik denk dat het een uitbreiding van je moreel blikveld is als het je lukt om dat te doen.

Het is vooral moeilijk om doen als mensen je haten, omdat je eigenlijk niet helemaal wil begrijpen waarom mensen je haten. Je wil de reden wel horen, maar je wil niet in staat zijn om het op jezelf te betrekken. Je wil toch niet dat ze gelijk zouden kunnen hebben, toch? Je wil niet zeggen: "Nou, ja, ik kan wel begrijpen hoe een mens in die omstandigheden het land waar ik leef, haat. Dat is niet prettig, maar ik denk dat we eraan zullen moeten wennen en

eraan werken. Nu wil ik benadrukken dat er mensen zijn die niet houden van deze hele zaak van begrip voor de basis, de wortels van de dingen. Ze willen niet weten waarom mensen ons haten. Ik wil het begrijpen. De reden dat je probeert te begrijpen waarom ze ons haten, is om ze te laten stoppen met ons te haten. Het idee, als je je door deze morele oefening worstelt, is hun menselijkheid te leren waarderen en beter te begrijpen. Dat is onderdeel van een poging om hen jouw menselijkheid op de lange termijn te leren waarderen. Ik denk dat het de eerste stap in die richting is. Dat is de doelstelling op de lange termijn.

Er zijn mensen die zich daar zorgen over maken. Ikzelf werd een paar nachten geleden op de nationale televisie aan de kaak gesteld om een opiniestuk dat ik had geschreven. Het stuk ging over waar ik het nu over heb en de bewering was dat ik, ik citeer, "van terroristen hield". Het goede nieuws is dat de persoon die dat zei, Ann Coulter was. (Gelach) (Applaus) Ik bedoel: als je toch een vijand moet hebben, zorg dan dat het Ann Coulter is. (Gelach) Maar het is geen gekke zorg, omdat inzicht in gedrag kan leiden tot een soort van empathie, en het kan het een beetje moeilijker maken om hard te zijn uit liefde, en zo verder. Maar de kans is veel groter dat we veiligheidshalve onvoldoende begrip tonen voor de situatie, dan dat we zoveel begrip hebben dat we het niet over ons hart krijgen om het leger de terroristen te laten doodschieten.

Dus ben ik er niet echt ongerust over. (Gelach) We zullen op veel fronten moeten werken, maar als we erin slagen - als we erin slagen - dan zal niet-nul-somheid en de erkenning van niet-nul-som-dynamiek ons weer naar een hoger moreel niveau hebben gedwongen. Een soort reddend hoger moreel niveau, iets dat letterlijk de wereld redt. Als je naar het woord 'heil' in de Bijbel kijkt - het christelijk gebruik ervan waar we vertrouwd mee zijn, dan is zielen redden zodat mensen naar de hemel gaan eigenlijk een laatkomer. De oorspronkelijke betekenis van het woord heil in de Bijbel gaat over het redden van het sociale systeem. "Jahweh is onze Heiland," betekent "Hij heeft het volk van Israël gered". Dat bezat op dat moment een behoorlijk hoog niveau van sociale organisatie.

Nu gaat het om de sociale organisatie op mondiaal niveau. Als er één goed nieuwtje is dat ik jullie kan brengen, dan is het gewoon dat alles wat het heil van de wereld nodig heeft, het intelligente nastreven van eigenbelang is, op een gedisciplineerde en zorgvuldige manier. Het zal moeilijk worden. Ik zou het toch maar proberen omdat we gewoon te ver zijn gekomen om het nu nog te verpesten. Dank. (Applaus)