Robert Neuwirth over onze "schaduwsteden"

Laat me jullie enkele beelden tonen van wat ik als de steden van morgen beschouw. Dit is Kibera, de grootste sloppenwijk in Nairobi. Dit is de sloppenwijk in Sanjay Gandhi National Park in Bombay, India, wat dezer dagen Mumbai heet. Dit is Hosinia, de grootste en meest verstedelijkte favela in Rio de Janeiro. Dit is Sultanbelyi, een van de grootste sloppenwijken in Istanbul. Ze zijn wat ik zie als de steden van morgen, de nieuwe stedelijke wereld.

Waarom zeg ik dat? Om dat uit te leggen, moet ik jullie wat vertellen over deze man, Julius. Ik ontmoette Julius de laatste week dat ik in Kibera woonde. Ik was er toen al bijna drie maanden en ik was door de stad aan het rondtoeren naar de verschillende krakersgebieden. Julius vergezelde me en zijn ogen vielen bijna uit hun kassen. Op sommige plaatsen pakte hij mijn hand voor ondersteuning, iets waar de meeste Kenianen nooit aan zouden denken. Ze zijn erg beleefd en nogal terughoudend. Ik ontdekte later dat het Julius' eerste dag in Nairobi was. Hij is een van de velen.

Iedere dag migreren ongeveer 200.000 mensen van het platteland naar de stedelijke gebieden. Ik ga eerlijk zijn tegen de statistici die vanochtend spraken. Het zijn er niet bijna 1,5 miljoen per week, maar bijna 1,4 miljoen mensen per week, maar ik ben journalist, en wij overdrijven graag, dus bijna 1,5 miljoen mensen per week, bijna 70 miljoen mensen per jaar. Als je het uitrekent, is dat 130 mensen per minuut. Dat gaan - in de 18 minuten dat ik hier praat - tussen de 2 en 3.000 mensen zijn die naar de steden zullen reizen. Hier zijn de statistieken. Vandaag - één miljard krakers, een op de zes mensen op de planeet. In 2030 - twee miljard krakers, een op de vier mensen op de planeet. De schatting voor 2050: drie miljard krakers. meer dan een op de drie mensen op aarde. Dit zijn dus de steden van de toekomst, we kunnen er niet omheen.

Ik dacht vanmorgen aan het goede leven, en voordat ik u de rest van mijn presentatie toon, ga ik hier de TED-regels schenden, en jullie zo snel als ik kan iets uit mijn boek voorlezen. Omdat ik denk dat het iets zegt over de omkering van onze waarneming van wat volgens ons 'het goede leven' is.

"De hut was gemaakt van golfplaten op een betonnen plaat. Het was een cel van 3 bij 3 m. Armstrong O'Brian Jr deelde ze met drie andere mannen. Armstrong en zijn vrienden hadden geen water, dat kochten ze van een kraaneigenaar in de buurt. Geen toilet, de families in deze blok deelden een enkele put-latrine zonder riolering of sanitaire voorzieningen. Ze hadden wel elektriciteit, maar illegaal afgetapt van andermans draden, en slechts voldoende voor één zwakke lamp. Dit was Southland, een kleine krakersgemeenschap aan de westelijke kant van Nairobi, Kenia. Maar het kon overal in de stad geweest zijn, omdat meer dan de helft van de stad Nairobi zo leeft. 1,5 miljoen mensen bijeengestouwd in lemen of metalen hutten zonder diensten, toiletten of rechten.

Armstrong legde de brute realiteit van hun situatie uit: zij betalen 1.500 shillings huur, ongeveer 20 dollar per maand, een relatief hoge prijs voor een Keniaanse sloppenwijk, en zij kunnen zich niet veroorloven om te laat te zijn met het geld. Loop je een maand achter met de huur, dan komt de verhuurder met zijn trawanten en gooit je eruit. Hij zal je spullen in beslag nemen," zei Armstrong. "Niet een maand, één dag," kwam zijn kamergenoot Hilary Kibagendi Onsomu tussen in het gesprek, terwijl hij ugali aan het klaarmaken was, die sponsachtige, witte maïsbrij die het basisvoedsel in het land is. Ze noemden hun huisbaas een Wabenzi, wat betekent dat hij iemand is die genoeg geld heeft om in een Mercedes-Benz rijden. Hilary diende de ugali op met een roerbak van vlees en tomaten. De zon brandde op het dunne stalen dak, en we zweetten terwijl we aten.

Nadat we klaar waren trok Armstrong zijn das recht, deed een wollen colbert aan en we gingen naar buiten in de klaarte. Een berg afval vormde de grens tussen Southland en de aangrenzende wijk Langata. Hij was misschien 2,5 meter hoog, 12 meter lang en 3 meter breed en lag in een bredere waterige slijkpoel. Terwijl we langskwamen, waren twee jongens die Mount Kenya van afval aan het beklimmen. Ze konden niet meer dan vijf of zes jaar oud zijn geweest. Ze waren blootsvoets, en bij elke stap zakten hun tenen weg in de smurrie, waardoor honderden vliegen van de ranzige stapel opvlogen. Ik dacht dat ze misschien King of the Hill wilden spelen, maar ik had het mis. Eenmaal boven op de stapel, liet een van de jongens zijn broek zakken, hurkte neer en deed zijn gevoeg. De vliegen zoemden hongerig rond zijn benen. Als 20 families - 100 mensen of zo - één latrine delen, is een jongen die zijn behoefte doet op een stapel afval misschien een bagatel. Maar het stond in schril contrast met iets dat Armstrong had gezegd terwijl we zaten te eten - dat hij de kwaliteit van het leven in zijn buurt koesterde.

Voor Armstrong was Southland niet beperkt door de materiële omstandigheden. In plaats daarvan straalde de menselijke geest uit de metalen wanden en afvalhopen om iets aan te bieden wat geen wettelijke buurt kon - vrijheid. 'Deze plek is erg verslavend.' had hij gezegd. 'Het is een eenvoudig leven, maar niemand legt je wat in de weg. Niemand controleert wat je doet. Eens je hier hebt gewoond, kun je niet meer terug.' Hij bedoelde terug, over die berg afval, terug in de legale stad, de legale gebouwen met legale huurcontracten en wettelijke rechten. 'Eens je hier woont,' zei hij, kan je er voor de rest van je leven blijven.'"

Hij heeft hoop en daarmee beginnen deze gemeenschappen.

Dit is misschien wel de meest primitieve hut die je kan vinden in Kibera, iets meer dan een stok-en-lemen hut naast een vuilnisbelt. Hier maken ze zich klaar voor de moesson in Bombay, India. Dit is huisverbetering. Plastic zeilen op je dak.

Dit is in Rio de Janeiro en dat is al een beetje beter, toch? We zien gejutte terracotta-tegels, kleine stukjes van verkeerstekens en pleister op de baksteen, wat kleur. Dit is Sulay Montakaya's huis in Sultanbelyi, en het wordt nog beter. Hij heeft een omheining, hij wist een deur te recupereren. Hij heeft nieuwe pannen op het dak.

Dan krijg je Rocinha en je kunt zien dat het nog beter wordt. De gebouwen hier hebben meerdere verdiepingen. Ze ontwikkelen - je kunt aan de rechterkant zien hoe ze gewoon op elkaar zijn gestapeld, kamer na kamer na kamer. Mensen ontwikkelen hun huis met een of twee verdiepingen, ze verkopen hun loggia of dakrechten door, en iemand anders bouwt voort op hun gebouw, en dan verkoopt die persoon weer de dakrechten, en iemand anders bouwt daar weer verder op voort. Al deze gebouwen zijn gemaakt van gewapend beton en baksteen.

Dan heb je Sultanbelyi, in Turkije, waar gebouwd is met nog meer design. Dat spul aan de voorzijde is matrasvulling, dat zie je overal in Turkije. Mensen drogen of luchten hun matrasvulling op hun dak. Maar van dat groene gebouw daarachter zie je dat de bovenste verdieping niet bezet is, dus mensen bouwen met mogelijkheid tot uitbreiding. Het is gebouwd met een vrij hoge standaard van ontwerp.

Dan heb je eindelijk krakerspanden zoals dit hier, dat gebouwd is op het suburbane model. Het is een eengezinswoning in de krakersgemeenschap. Ook in Istanbul, Turkije. Het zijn heel vitale plaatsen, deze gemeenschappen.

Dit is de belangrijkste passage van Rocinha, de Estrada da Gavea, er loopt een busroute doorheen, veel mensen op straat. De gemeenschappen in deze steden zijn eigenlijk meer vitaal dan de illegale gemeenschappen. Er is daar van alles gaande.

Dit is een typisch traject in Rocinha, een beco genaamd - daarmee kom je overal in de gemeenschap. Het is een zeer steil terrein. Ze zijn gebouwd op de heuvels, landinwaarts vanaf de stranden van Rio, en je kunt zien dat de huizen gewoon vrijdragend zijn over de natuurlijke obstakels. Gewoon een rots in de heuvels. Deze beco's zijn gewoonlijk erg druk, en de mensen dragen meubels of koelkasten naar boven, allerlei dingen. Bier moet op je schouders naar boven. Bier is een heel belangrijk iets in Brazilië.

Dit is handel in Kenia, vlak langs het spoor, zo dicht bij het spoor dat de kooplieden de koopwaar soms uit de weg moeten trekken. Dit is een marktplaats, ook in Kenia, Toi Market, veel verkopers, voor bijna alles wat je wilt kopen. Die groene dingen on de voorgrond zijn mango's.

Dit is een winkelstraat in Kibera, en je kunt zien dat er een frisdrankverkoper, een gezondheidskliniek, twee schoonheidssalons, een bar, twee supermarkten, een kerk en nog veel meer is te vinden. Het is een typische binnenstadstraat, ze is alleen maar zelf gebouwd. Dit hier aan de rechterkant noemt men daar - als je kijkt naar de kleine lettertjes onder de luifel - een hotel. Dat betekent in Kenia en India een plek waar je kan eten. Een restaurant.

Mensen stelen elektrische stroom - dit is Rio. Mensen tappen stroom af en je hebt dieven die ze grillos of krekels noemen. Zij stelen de elektriciteit en bedraden de buurt. Mensen verbranden afval om er zich van te ontdoen, ze graven hun eigen rioolkanalen. Hier zie je meer plastic zakken dan plankton, en soms hebben ze een natuurlijke afvalverwerking. Als ze meer geld hebben, cementeren ze hun straten, leggen rioleringen en waterleidingen aan, en meer van die dingen. Dit is water dat naar Rio gaat, mensen hebben overal waterleidingen aangelegd. Dat huisje daar heeft een pomp. Dat is wat mensen doen. Ze stelen elektriciteit, ze installeren een pomp, ze profiteren van de waterleiding en pompen het water tot aan hun huizen.

De vraag is: hoe kom je van het modderhutdorp tot de meer ontwikkelde stad, tot het al zeer ontwikkelde Sultanbelyi? Ik zeg dat er twee voorwaarden zijn. Een daarvan is dat mensen een garantie hebben dat ze niet zullen worden uitgezet. Dat betekent niet per se eigendomsrechten, en ik ben het over die vraag niet eens met Hernando de Soto, omdat de eigendomsrechten veel complicaties met zich meebrengen. Ze worden meestal verkocht aan mensen die dan schulden moeten maken en ze terug moeten betalen. Soms moeten ze hun eigendom verkopen om hun schuld terug te betalen. Er is een hele reeks redenen waarom eigendomsrechten soms niet werken in deze gevallen, maar ze moeten wel zekerheid hebben. Ze moeten ook toegang hebben tot de politiek en dat kan twee dingen betekenen. Dat kan betekenen dat gemeenschappen zich aan de basis moeten organiseren, maar het kan ook betekenen dat er van bovenaf mogelijkheden moeten worden geschapen. Ik zeg dat omdat het systeem in Turkije opmerkelijk is.

Turkije heeft twee grote wetten die krakers beschermen. Een daarvan is dat - het heet 'gecekondu' in het Turks, dat betekent 's nachts gebouwd. Dit wil zeggen dat als je in Turkije 's nachts je huis bouwt, je er niet zonder proces kan worden uitgezet, tenminste als ze je tijdens de nacht niet betrappen. Het tweede aspect is dat als je eenmaal 2.000 mensen hebt in de gemeenschap, je bij de overheid een petitie kan indienen om erkend te worden als een legale deelgemeente. En eens je een legale deelgemeente bent, heb je opeens politiek. Je mag dan een bestuur kiezen, belastingen innen, gemeentelijke diensten leveren, en dat is precies wat ze doen.

Dit zijn dus de maatschappelijke leiders van de toekomst. De vrouw daar in het midden is Geeta Jiwa. Ze woont in een van die tenten langs de snelweg door Mumbai. Dat is Sureka Gundi, ze woont ook met haar gezin in de tent langs dezelfde snelweg. Ze zijn zeer mondig. Ze zijn zeer actief. Ze kunnen leiders van de gemeenschap worden. Deze vrouw is Nine, wat oma in het Turks betekent. Drie oude dames leefden in haar zelf gebouwde huis achter haar - en ze hebben er 30 of 40 jaar gewoond. Zij zijn de ruggengraat van de gemeenschap daar.

Dit is Richard Muthama Peter. Hij is een rondreizende straatfotograaf in Kibera. Hij verdient geld met het nemen van foto's van de buurt en de mensen in de buurt. Hij is een geweldige steun voor de gemeenschap.

Tenslotte is Cezinio mijn keuze voor het burgemeesterschap van Rio, deze fruitkoopman met zijn twee kinderen hier. Een eerlijker, genereuzer en zorgzamer man ken ik niet.

De toekomst van deze gemeenschappen ligt in handen van deze mensen en in ons vermogen om te werken met die mensen. De boodschap die ik hieruit haal, uit wat ik lees uit het boek, uit wat Armstrong zei en van al deze mensen, is dat dit buurten zijn. Het gaat niet om stedelijke armoede. Het gaat niet om dat grotere overkoepelende ding. Het gaat om het erkennen dat dit buurten zijn. Dat dit een legitieme vorm van stedelijke ontwikkeling is, en dat steden deze bewoners erbij moeten betrekken, omdat ze de steden van de toekomst bouwen.

Heel hartelijk bedankt.