Robert Gupta: Tussen muziek en medicijnen

(Muziek) (Applaus)

Heel erg bedankt. Dank je. Het is een groot voorrecht om hier te zijn.

Een paar weken geleden zag ik een video op YouTube van Congreslid Gabrielle Giffords in de eerste fase van haar herstel van een van die verschrikkelijke kogels. Eentje ging naar binnen via haar linkerhersenhelft en verwoestte haar gebied van Broca, het spraakcentrum van haar hersenen. Gaby is aan het werk met een logopedist. Ze heeft moeite met het bedenken van heel simpele woorden, en je kunt zien dat ze steeds uitgeputter geraakt, totdat ze uiteindelijk in tranen uitbarst, en ze begint te huilen, sprakeloos in de armen van haar logopedist. Even later probeert haar logopedist een andere aanpak. Ze beginnen samen te zingen. Gabby begint te zingen tussen haar tranen door, en je kunt duidelijk horen dat ze de woorden kan uitspreken van een lied dat beschrijft hoe ze zich voelt, en ze zingt, in dalende toonladder: "Laat het schijnen, laat het schijnen, laat het schijnen" Het toont krachtig en sterk aan hoe de schoonheid van muziek kan spreken wanneer woorden dit niet kunnen, in dit geval letterlijk.

Deze video van Gabby Giffords deed me denken aan het werk van Dr. Gottfried Schlaug, een vooraanstaande neurowetenschappers die muziek en het brein bestudeert op Harvard. Schlaug is een voorstander van de zogenaamde Melodische Intonatietherapie, heel populair in de hedendaagse muziektherapie. Schlaug ontdekte dat slachtoffers van een beroerte met afasie geen zinnen van drie of vier woorden konden vormen, maar nog steeds de songtekst van een lied konden zingen, maakt niet uit of het 'Lang zal ze leven' was of een van hun favoriete liedjes van The Eagles of The Rolling Stones. Hij ontdekte dat na 70 uur intensieve zangles de muziek letterlijk de bedrading kon herstellen in de hersenen van zijn patiënten en een gelijksoortig spraakcentrum in de rechterhersenhelft kon creëren ter compensatie voor de beschadiging van de linkerhersenhelft.

Toen ik 17 was, bezocht ik Dr. Schlaugs laberatorium. Op een namiddag overliep hij met mij de belangrijkste onderzoeken over muziek en de hersenen - hoe muzikanten een fundamenteel andere hersenstructuur hebben dan niet-muzikanten, hoe muziek, en luisteren naar muziek, het hele brein konden doen oplichten, van onze prefrontale schors helemaal tot ons cerebellum, hoe muziek neuropsychiatrische therapie werd om kinderen met autisme te helpen, mensen die lijden aan stress, angst en depressie, hoe Parkinsonpatiënten ondervonden dat hun tremor en hun loop stabieler werden als ze naar muziek luisterden, en hoe vergevorderde Alzheimerpatiënten, wiens dementie zo ver gevorderd was dat ze niet langer hun familie herkenden, wel een pianomelodie van Chopin herkenden die ze hadden geleerd toen ze kinderen waren.

Maar ik bezocht Gottfried Schlaug om een andere reden. Ik stond op een kruispunt in mijn leven, ik probeerde te kiezen tussen muziek en medicijnen. Ik had net mijn bachelor afgerond, en ik werkte als onderzoekassistent op het laboratorium van Dennis Selkoe. Ik onderzocht de ziekte van Parkinson op Harvard. Ik was dol op neurowetenschappen. Ik wilde chirurg worden. Ik wilde dokter worden zoals Paul Farmer of Rick Hodes, mannen zonder vrees die naar plaatsen gingen als Haïti of Ethiopië, en daar werkten met aidspatiënten met multiresistente tuberculose, of met kinderen met verminkende kankers. Ik wilde dat soort Rodekruisdokter worden, arts zonder grenzen. Maar ik speelde al mijn hele leven viool.

Muziek was meer dan een passie voor me. Het was een obsessie. Het was zuurstof. Ik had het geluk om te kunnen studeren op de Juilliardschool in Manhatten, en had gedebuteerd met Zubin Mehta en het Israëlische filharmonisch orkest in Tel Aviv. Het bleek dat Gottfried Schlaug orgel had gestudeerd op het Weense Conservatorium maar de muziek had opgegeven om carrière te maken in de geneeskunde. Die middag moest ik hem vragen: "Hoe was het voor jou om die beslissing te nemen?"

Hij antwoordde dat hij bij momenten nog steeds wenste dat hij terug kon gaan en orgel kon spelen zoals vroeger. Voor mij kon de geneeskunde wachten, zei hij, maar de viool niet. Na nog eens twee jaar muziek studeren, besloot ik om voor het onmogelijke te gaan, voor ik het toelatingsexamen geneeskunde zou doen, als goede Indiase zoon, om de volgende Dr. Gupta te worden. Ik besloot deel te nemen aan een auditie voor het prestigieuze Los Angeles Philharmonic. Het was mijn eerste auditie. Na drie dagen spelen achter een scherm in de proefweek, kreeg ik de job. Het was een droom om te spelen in een orkest, om op te treden in de beroemde Walt Disney Concert Hall in een orkest dat nu wordt geleid door de beroemde Gustavo Dudamel, maar veel belangrijker voor mij was om omringd te worden door muzikanten en mentoren die mijn familie werden, mijn nieuwe muzikale thuis.

Een jaar later ontmoette ik een andere muzikant die ook gestudeerd had op Juilliard, en die me geholpen had met het vinden van mijn stem en mijn identiteit als muzikant. Nathaniel Ayers was contrabassist op Juilliard, maar had een paar psychotische episodes gehad toen hij vooraan 20 was. Hij was behandeld met thorazine in Bellevue. Hij belandde als dakloze op Skid Row in de binnenstad van Los Angeles 30 jaar later. Nathaniels verhaal is een ijkpunt geworden voor dakloosheid en het pleidooi voor geestelijke gezondheidszorg in de VS, via het boek en de film 'De solist'. Ik werd zijn vriend en zijn vioolleraar. Ik vertelde hem dat overal waar hij een viool had, en ik de mijne had, ik hem een les zou geven.

De vele keren dat ik Nathaniel op Skid Row zag, merkte ik hoe muziek hem terugbracht uit zijn allerdonkerste momenten, uit wat mijn ongetrainde ogen zagen als de aanzet tot een schizofrene episode. Als ik voor Nathaniel speelde, kreeg de muziek een diepere betekenis omdat het nu om een communicatie ging, waar worden ontbraken, van een bericht dat dieper ging dan woorden, dat op een oerniveau in Nathaniels psyche werd vastgelegd, maar dat voor mij een waar muzikaal geschenk was. Ik merkte dat ik boos werd dat iemand zoals Nathaniel dakloos was op Skid Row vanwege zijn mentale ziekte, terwijl tienduizenden anderen er alleen voorstonden op Skid Row, met even tragische verhalen, die nooit een boek of film zouden halen over wat hun van de straat afhaalde. Diep in mijn eigen crisis, voelde ik aan dat het leven van de muziek mij had gekozen. Misschien heel naïef dacht ik dat Skid Row nood had aan iemand als Paul Farmer, en niet nog aan een klassieke muzikant die speelt op Bunker Hill.

Uiteindelijk was het Nathaniel die mij liet inzien, dat als ik echt een passie had voor verandering, als ik het verschil wilde maken, ik al het perfecte instrument in handen had. Muziek was de brug tussen zijn en mijn wereld.

Er is een mooi citaat van de romantische Duitse componist Robert Schumann: "Licht te sturen naar de duisternis van het hart van mensen, dat is de taak van een artiest." Dit is een zeer pijnlijk citaat, omdat Schumann zelf leed aan schizofrenie, en stierf in een gekkenhuis. Geïnspireerd door wat ik geleerd had van Nathaniel, begon ik een organisatie op Skid Row met muzikanten, de Straatsymfonie, om het licht van de muziek te brengen, naar de donkerste plaatsen, door te spelen voor de daklozen en geesteszieken in opvanghuizen en klinieken op Skid Row, voor veteranen met post-traumatisch stress syndroom, en voor gevangenen en zogenaamd crimineel waanzinnigen.

Na een optreden in het Patton State Hospital in San Bernardino, kwam een vrouw op ons af. De tranen stroomden langs haar gezicht. Ze had een hersenverlamming, ze schudde, en ze had een prachtige glimlach. Ze zei dat ze nog nooit klassieke muziek had gehoord, dat ze geen hoge verwachting had, maar dat muziek horen was als de zon horen schijnen, dat niemand haar ooit bezocht, en dat voor het eerst in 6 jaar, toen ze ons hoorde spelen, ze zonder medicijnen stopte met schudden.

Plots, bij deze concerten, weg van het podium, weg van de schijnwerpers, weg van de smokings, werden de muzikanten de geleider waarlangs de enorme therapeutische voordelen liepen van muziek op de hersenen voor een publiek dat nooit toegang zou krijgen tot deze zaal, of tot het soort muziek dat we maken. Zoals medicijnen dienen de genezing van méér dan enkel de bouwstenen van het lichaam, zo overstijgt de kracht en schoonheid van muziek de "E" in het midden van onze geliefd afkorting. Muziek overstijgt de louter esthetische schoonheid. De gelijkgestemde emoties die we ervaren bij een opera van Wagner, of een symfonie van Brahms, of kamermuziek van Beethoven, herinneren ons aan onze gemeenschappelijke menselijkheid, ons verbonden bewustzijn, het emphatisch bewustzijn dat volgens neurowetenschapper Iain McGilchrist gebeiteld zit in onze rechterhersenhelft. Voor wie in de ontmenselijkte omstandigheden leeft van mentale ziekte in dakloosheid en opsluiting, biedt de schoonheid van de muziek een kans om de wereld rondom hen te overstijgen, om te herinneren dat ze nog steeds iets moois kunnen ervaren en dat de mensheid hen niet is vergeten. Die glimp van schoonheid en menselijkheid verandert in hoop, en we weten, of we nu de weg van muziek of van medicijnen kiezen, dat dat het eerste is dat we moeten geven aan onze samenleving, aan ons publiek, als we willen inspireren tot genezing van binnenuit.

Ik wil graag eindigen met een citaat van John Keats, de romantische Engelse dichter, een beroemd citaat dat jullie vast kennen. Keats had zelf ook een carrière in medicijnen opgegeven om dichter te worden, maar hij stierf toen hij een jaar ouder was dan ik. Hij zei: "Schoonheid is waarheid, en waarheid is schoonheid. Dat is alles wat we weten op aarde, en alles wat je moet weten." (Muziek) (Applaus)