Phil Borges over bedreigde culturen

Een feit kwam vanuit MIT een aantal jaren geleden. Ken Hale, taalkundige, zei dat van de 6.000 talen die momenteel wereldwijd gesproken worden, er 3.000 niet door kinderen worden gebruikt, zodat in één generatie, onze culturele diversiteit zal halveren. Hij vervolgde dat iedere twee weken iemand van de oudere generatie sterft en het laatst gesproken woord van die cultuur met zich meeneemt. Dus een complete filosofie, een bestand van kennis over de fysieke werkelijkheid, empirisch vergaard over de eeuwen heen, verdwijnt. Dit gebeurt iedere twee weken.

Dus de afgelopen 20 jaar, na mijn ervaring als tandheelkundige, heb ik over de wereld gereisd en ben ik teruggekomen met verhalen over sommige van deze mensen. Nu wil ik graag een aantal van die verhalen met jullie delen. Dit is Tamdin. Ze is een 69 jaar oude non. Ze was twee jaar lang gevangen gezet in Tibet omdat ze een klein aanplakbiljet had opgehangen als protest tegen de bezetting van haar land. Toen ik haar ontmoette, had ze net een voettocht over de Himalaya's gemaakt vanaf Lhasa, de hoofstad van Tibet, door Nepal, richting India -- 30 dagen -- om haar leider, de Dalai Lama te ontmoeten. De Dalai Lama woont in Dharamsala, India. Ik nam deze foto drie dagen nadat ze aangekomen was. Ze droeg een afgedragen paar tennisschoenen, waar haar tenen uit staken. Ze had haar oversteek in maart gemaakt, en dan is er een hoop sneeuw op 5,5 km hoogte.

Dit is Paldin. Paldin is een monnik van 62 jaar. Hij bracht 33 jaar door in de gevangenis. Zijn complete klooster was gevangen gezet ten tijde van de opstand, toen de Dalai Lama Tibet moest verlaten. En hij was geslagen, uitgehongerd, gemarteld -- verloor al zijn tanden in de gevangenis. Toen ik hem ontmoette, was hij een vriendelijke, zachte oude man. Het maakte veel indruk op me -- ik ontmoette hem twee weken na zijn gevangenschap -- dat hij door zo'n ervaring heen had gemoeten, en nog zo'n levenshouding had.

Dus ik was in Dharamsala om deze mensen te ontmoeten, en ik had er vijf weken doorgebracht, en soortgelijke verhalen aangehoord over de vluchtelingen die Dharamsala overspoeld hadden vanuit Tibet. En toevallig, tijdens de vijfde week, was er een openbare onderwijzing van de Dalai Lama. Ik bekeek deze groep monnikken en nonnen, van wie ik menigeen net had geïnterviewd, en ik hoorde hun verhalen, en ik bekeek hun gezichten, en ze gaven ons een kleine FM-radio, om de vertaling te kunnen beluisteren. Wat hij zei was: behandel je vijanden als waren het waardevolle juwelen, want het zijn je vijanden die je tolerantie en geduld opbouwen op het pad naar verlichting. Dat raakte me zo enorm, om zoiets te vertellen aan mensen die zulke ervaringen hadden.

Twee maanden later ging ik naar Tibet, en begon de mensen daar te interviewen en mijn foto's te nemen. Dat is wat ik doe. Ik interview en maak portretten. Dit is een klein meisje. Ik maakte dit portret bovenop de Jokhang Tempel. Het is volslagen illegaal om in Tibet een foto van de Dalai Lama te hebben -- het is de snelste manier om gearresteerd te worden. Ik had een aantal kleine fotootjes van de Dalai Lama naar binnen gesmokkeld, om uit te delen. Wanneer ik ze aan de mensen gaf, hielden ze hem of tegen hun hart, of tegen hun hoofd en bleven zo staan. En dit is -- destijds -- ik deed dit tien jaar terug -- 36 jaar nadat de Dalai Lama was vertrokken.

Dus ik ging erheen, interviewde deze mensen en deed hun portret. Dit is Jigme en haar zus Sonam. Zij leven hoog op de Chang Tang, het Tibetaanse Plateau, ver in het westelijke deel van het land. Dit is op ruim 5 km hoogte. Zij waren net afgedaald van de hoge weilanden, op 5,5 km hoogte. Hetzelfde: ik gaf haar een foto, ze hield hem tegen haar voorhoofd. En normaliter maak ik Polaroids als ik dit doe, want dat helpt met het instellen en controleren, van mijn belichting, en toen ik haar de Polaroid liet zien, gilde ze en rende haar tent in.

Dit is Tenzin Gyatso; op tweejarige leeftijd was hij ontdekt als Boeddha van Mededogen, wonend in een boerenhuishouden, ver weg in de wildernis. Op vierjarige leeftijd werd hij geïnstalleerd als de 14de Dalai Lama. Als tiener werd hij geconfronteerd met de invasie van zijn land, en moest daarnaar handelen -- hij was de leider van het land. Acht jaar later, toen ze ontdekten dat men hem wilde vermoorden, vermomden ze hem als bedelaar en smokkelden hem op een paard het land uit, via dezelfde route als Tamdin nam. Sindsdien is hij nooit terug geweest in zijn land. En dan te bedenken dat deze man 46 jaar later, nog steeds bij geweldloosheid blijft als respons op een ernstige politieke- en mensenrechten-kwestie. De jonge mensen, jonge Tibetanen, beginnen te zeggen, luister, dit werkt niet. Weet je, geweld als politiek middel is nu in zwang. En hij blijft bij zijn punt. Dus dit is ons icoon van geweldloosheid in onze wereld -- één van onze levende iconen.

Dit is een andere gids van zijn volk. Dit is Moi. Dit is de Ecuadoriaanse Amazone. Moi is 35 jaar. En in dit gebied van de Ecuadoriaanse Amazone werd in 1972 olie ontdekt. Vanaf dat moment lekte er tweemaal zoveel olie als lekte in de Exxon Valdez-milieuramp, in dit kleine gebied van de Amazone. De plaatselijke stammen moesten constant verhuizen. En Moi is lid van de Huaorani stam, die bekendstaan als erg woest, als "auca." Het is hen gelukt de seismologen en oliewerkers met speren en blaaspijpen buiten te houden. Wij brachten -- ik was met een team -- twee weken met deze lui door in de jungle om ze te zien jagen. Dit was een jacht op apen, met in curare-gif gedoopte pijlen. De kennis die deze mensen van hun natuurlijke omgeving hebben is ongelooflijk. Ze hoorden, roken en zagen dingen die ik niet kon zien. Ik zag de apen niet eens die zij te grazen namen met hun pijlen.

Dit is Yadira, en Yadira is vijf jaar oud. Ze behoort tot een naburige stam. Haar stam moest in de afgelopen tien jaar driemaal verhuizen vanwege de olielekkages. En daar horen wij nooit over. De laatste misdaad tegen deze mensen is, als onderdeel van Plan Colombia, dat we Paraquat of Round Up, wat dan ook, spuiten. Daarmee ontbladeren we duizenden hectares Ecuadoriaans Amazonewoud in onze oorlog tegen drugs. En deze mensen zijn daar de dupe van.

Dit is Mengatoue. Hij is de sjamaan van de Huaorani, en hij zei tegen ons: "Ik ben een oudere man nu; ik word moe; ik ben het beu om oliewerkers te bevechten. Ik wou dat ze gewoon weg gingen." Normaal reis ik alleen als ik werk, maar hier presenteerde ik een programma voor Discovery, en toen ik erheen ging met het team maakte ik me zorgen dat ik met een groep mensen diep de jungle in ging, met name naar de Huaorani stam. En wat bleek, die gasten leerden me het een en ander over mengen met de lokale bevolking. (Gelach)

Een van de dingen die ik deed net voor 11 september -- augustus 2001 -- nam ik mijn zoon Dax, die destijds 16 was, mee naar Pakistan. Want ik wilde hem -- ik heb hem op meerdere trips meegenomen -- mensen laten zien die leven van een dollar of minder per dag. Ik wilde hem de Islamitische wereld laten ervaren en ik wilde ook dat hij -- ik ging daarheen om met een groep te werken aan een verhaal over de Kalash, een groep van 3.000 animisten die in een minuscuul gebied wonen, omringd door de Islam -- er zijn 3.000 Kalash over; ongelooflijke mensen... Het was een geweldige ervaring voor hem. Hij bleef 's nachts met ze op, drummend en dansend. Hij bracht een voetbal mee, en we voetbalden elke avond in dit kleine dorp.

En hij maakte een klim om hun sjamaan te ontmoeten. Mengatoue was trouwens ook de sjamaan van zijn stam. Dit is John Doolikahn, de sjamaan van de Kalash. Hij leeft hoog in de bergen, op de grens met Afghanistan. Aan de andere kant van de grens ligt Tora Bora, het gebied waar Osama Bin Laden zou moeten zijn. Dit is tribaal gebied. En wij observeerden en verbleven met John Doolikahn. En de sjamaan -- ik heb een serie over sjamanisme gedaan, wat een interessant fenomeen is. Over de gehele wereld, komen zij op verschillende manier in trance, en in Pakistan, doen ze dat door jeneverbesbladeren te verbranden, en een dier te offeren, waarvan zij het bloed op de bladeren gieten, en de rook die ontstaat te inhaleren. En ze bidden allemaal naar de berggoden terwijl ze in trance raken.

Kinderen laten wennen aan verschillende werkelijkheden, is volgens mij zo belangrijk. Wat Dan Dennett zei -- een lespakket waarbinnen ze verschillende religies bestuderen geeft ze een mentale flexibiliteit in hun benadering van verschillende geloofssystemen -- dit is zo noodzakelijk in onze hedendaagse wereld, met alle geloofsconflicten de je ziet. En alle veiligheidsproblemen die zij ons berokkenen. Dus, vijf jaar geleden deden we dit: we begonnen een programma dat kinderen uit inheemse samenlevingen verbindt met kinderen uit de VS. Als eerste verbonden we een plek op Navajo-grondgebied met een klaslokaal in Seattle. Intussen hebben we 15 locaties. We hebben er één in Kathmandu, Nepal; Dharamsala, India; Takaungu, Kenia -- Takaungu is voor één derde Christelijke, één derde Islamitisch, en één derde animistisch -- Ollantaytambo, Peru, en Arctic Village, Alaska.

Dit is Daniel; hij is één van onze studenten in Arctic Village, Alaska. Hij woont in deze blokhut -- geen kraanwater, geen verwarming -- geen ramen en een supersnelle internetverbinding. En dit is -- Ik zie hoe het zich verspreidt -- dit is onze locatie in Ollantaytambo, Peru, vier jaar geleden, waar ze voor het eerst computers zagen; nu hebben ze computers in hun klaslokalen. En hoe we dit gedaan hebben -- we leren de kinderen digitaal verhalen vertellen. We laten ze over problemen in hun gemeenschap vertellen hun gemeenschap waar ze om geven. Dit is in Peru, waar de kinderen het verhaal vertelden over een rivier die ze schoongemaakt hadden. We doen het in de vorm van workshops, en we brengen mensen die willen leren om digitaal te werken en verhalen te vertellen, en laten ze met de kinderen werken. Verleden jaar brachten we een groep tieners daarheen, en dit werkte het beste. Dus onze droom is tieners samen te brengen, voor een dienst aan de gemeenschap en ervaring met verschillende culturen, terwijl ze de kinderen in deze gebieden lesgeven en een communicatie-infrastructuur helpen opbouwen.

Dit is Photoshop-les in het Tibetaanse kinderdorp in Dharamsala. We hebben een website, waar de kinderen allemaal hun homepage krijgen. Dit zijn hun films. We hebben ongeveer 60 films van deze kinderen, en ze zijn echt ongelooflijk. Die welke ik wilde laten zien -- nadat we ze films hebben laten maken, hebben we een avond waarop we films aan de gemeenschap tonen. Dit is Takaungu -- we hebben een aggegraat en een beamer, en we projecteren tegen een schuur, en tonen ze films die zij gemaakt hebben. Als je de kans hebt, ga naar onze website, dan zie je het ongelooflijke werk van de kinderen.

Nog iets: ik wilde de inheemse mensen een stem geven. Dat was een grote motivatie. Maar een andere reden is de bekrompenheid van ons land. National Geographic deed een Roper-onderzoek bij 18- tot 26-jarigen in ons land en in negen andere geïndustrialiseerde landen. Het was een onderzoek van twee miljoen dollar. De Verenigde Staten waren één na laatste in geografische kennis. 70 procent van de kinderen wisten Afghanistan of Irak niet te vinden op een kaart; 60 procent vond India niet; 30 procent vond de Stille Oceaan niet. Dit is een onderzoek van slechts enkele jaren geleden.

Wat ik nu wil laten zien, tijdens de resterende minuten, is een film van een student in Guatemala. We deden recent een workshop in Guatemala. Een week daarvoor was er een enorme aardverschuiving, veroorzaakt door de orkaan Stan, afgelopen oktober, die 600 mensen levend in hun dorp begroef. Deze jongen woonde in dat dorp -- hij was weg ten tijde van de ramp -- en dit is het filmpje dat hij daarover maakte. Hij had nog nooit een computer gezien. We leerden hem Photoshop en -- ja, zet maar aan.

Dit is een oud begrafenislied van de Maya's dat hij van zijn opa kreeg.

Hartstikke bedankt. (Applaus)