Paul Sereno graaft dinosaurussen op

65 miljoen jaar geleden veranderde een zeer belangrijke en catastrofale gebeurtenis de loop van het leven op het land. Hoewel we weten dat de landdieren waarover ik ga praten slechts het slijk van de aarde op het land zijn - kleine stukjes grond die rondzweven - zijn ze belangrijk voor ons omdat ze op onze ervaringsschaal van millimeters tot meters gaan. Deze dieren verdwenen en een andere levensvorm, de zoogdieren, breidde zich uit om hun plaats in te nemen. Dit weten we buitengewoon gedetailleerd. Dit is een boorkern uit de buurt van Bermuda. De tsunami's, aardbevingen, en de dingen die wij hebben meegemaakt in de loop van de menselijke geschiedenis kunnen zich niet meten met de omvang van deze ramp voor de Aarde.

Lang voor deze inslag bekend was, nog voordat wetenschappers tot een akkoord kwamen over de theorie van de evolutie, hadden wetenschappers en natuurlijke historici van allerlei pluimage de geschiedenis van het leven op aarde al verdeeld in deze twee episodes: het Mesozoïcum, het middelste leven, en het Cenozoïcum, het recente leven. Het blijkt dat dit mooi correspondeert met de geologische geschiedenis. We hebben een Mesozoïsche periode, een tijdperk van fragmentatie, en een Cenozoïsche periode, een tijdperk van heraansluiting van continenten - Zuid-Amerika naar Noord-Amerika, India naar Azië. Mijn werk bestaat erin het karakter van dat Mesozoïsche uiteendrijven te proberen te vatten ten opzichte van het Cenozoïsche uiteendrijven om te zien welke mysteries de dinosaurussen en andere dieren ons kunnen onthullen over wat het leven op drijvende continenten ons echt kan vertellen over de evolutie.

Het werk roept onmiddellijk de vraag op: "Waarom gingen ze het water niet in?" Zoogdieren deden dat wel. Dit is een voorbeeld. Je kan er op uit gaan en er vele andere voorbeelden van zien. Vijf tot tien miljoen jaar na de inslag van de bolide ging een hele verscheidenheid van dieren te water. Waarom zij niet? Waarom gingen ze niet in de bomen leven, en waarom groeven ze geen holen? Waarom deden ze al die dingen niet, en als ze al die dingen niet deden, welke soorten dieren bezetten dan die niches? Als er geen dieren in die niches leefden, wat vertelt ons dat dan over hoe de evolutie werkt op het land? Echt interessante vragen. Ik denk dat veel daarvan te maken heeft met de lichaamsgrootte. Sterker nog, ik denk dat het grootste deel daarvan te maken heeft met de lichaamsgrootte - je formaat op het moment dat je door een of andere natuurramp een vacante ecologische niche overerft.

Door te kijken naar de dinosaurusevolutie, ze te bestuderen, ze vele jaren lang op te graven, kwam ik tot de studie van de zoogdierenuitwaaiering. Het lijkt alsof alles heel snel is gegaan, net zoals bij de technologie, die vooruitgaat met een orde van grootte. De dinosaurusevolutie verliep in een traag tempo, een orde van grootte trager, hoe je het ook meet. Wil je het meten volgens de diversiteit? Of volgens de tijd die nodig was om de maximale lichaamsgrootte bereiken? Ja, ze hebben een grotere lichaamsgrootte, maar veel van hen zijn kleiner. Wij zijn geïnteresseerd in de tijd nodig om die grootte te bereiken. 50 miljoen jaar om deze maximale lichaamsgrootte bereiken. Dat is tien keer langer dan de zoogdieren nodig hadden om een maximale lichaamsgrootte te bereiken en al die habitats in te nemen.

Daaruit zijn lessen te trekken. Maar er zijn ook lessen te trekken van de uitzondering, de uitzondering die we vandaag heel goed kennen door onze ontdekkingen, en die van vele andere geleerden over de hele wereld. Deze dia is al eens getoond. Dit is de beroemde Jurassische vogel Archaeopteryx. We weten nu dat deze overgang de enige keer is dat dinosauriërs eigenlijk onder deze lichaamsgrootte gingen - we gaan dadelijk zien waar ze begonnen - en het is de enige keer dat ze snel alle habitats innamen waarvan ik net vertelde dat de dino's ze niet hadden ingenomen. Ze gingen in zee leven. We kennen ze vandaag van de ijskappen. Er zijn gravende vogels. Ze bewonen de bomen in alle lichaamsmaten, en natuurlijk bewonen zij ook het land.

We waren de eersten die daadwerkelijk die naam gaven die later explodeerde op de pagina's van Science en Nature. We noemden deze vogel Sinornis. Hij is een klein beetje verder gevorderd dan Archaeopteryx. In verschillende lagen vind je dingen die minder gevorderd zijn dan Archaeopteryx en alles daartussen. Als je vandaag nog iets vindt, is het meestal haarkloverij - of, beter gezegd, 'verenkloverij' - om uit te maken of het een niet-vogelachtig of een vogelachtig type is. Het is de grootste overgang die we op het land kennen van het ene leefgebied naar het andere, zonder uitzondering, om te begrijpen hoe een benig, vrij zwaar, 1 à 2 kilogram wegend dier die overgang kon maken. Het is echt onze grootste - een van onze grootste - evolutionaire sequenties.

Mijn werk begon aan het begin (van de dinosaurusevolutie). Ik dacht dat als ik de dinosaurusevolutie wilde begrijpen, ik terug zou moeten naar die bedden waar ze die fragmenten hadden opgepikt, terug moest gaan naar een tijd en plaats waar de vroegste dinosaurussen bestonden. Deze kleine videoclip geeft je een idee waar we voor staan. Normaal gesproken krijgen we veel vragen als: "Hoe vind je fossielen in zo’n gebieden?" Kunnen we de eerste videoclip draaien? Dit is een nogal leuke helikoptervlucht door die vroege bedden. Ze zijn gelegen in het noordoosten van Argentinië. We komen over een klif. Bovenaan die klif vonden we tal van dinosaurussen. Op de bodem van de klif: bijna geen. Dat is waar de oorsprong van de dinosaurus is te vinden: onderaan de klif.

Naar zo'n gebied ga je met een geologische kaart, en een topografische kaart. Je verzamelt het beste, meest geïnspireerde team dat je naar het gebied kunt brengen. De rest is aan jou. Fossielen zoeken en vinden. Je moet meestal een gat een beetje groter dan dat graven om ze eruit te krijgen. Je moet die rotsen beklimmen en alles wat toen bestond, zien te vinden - niet alleen de dinosauriërs, maar de hele zwik. Als je geluk hebt, en je graaft op een plaats als deze, vind je het asbed om in te graven, en dat deden we. 228 miljoen jaar oud: we vonden de meest primitieve dinosaurus, de oerdinosaurus. Een ding van een meter lang, mooie schedel, roofdier, vlees-eter, een tweepotig dier. Zoals alle andere dinosaurussen die je kent, of die je kinderen tenminste kennen, op vier poten. Dit is een blik op de schedel, en het is een fantastisch ding, ongeveer 12 tot 15 centimeter lang. Het ziet er nogal vogelachtig uit. Vogelachtig en hol. Een roofdier. Misschien 25 pond, of 10 kilogram. Dat is waar de dinosaurussen begonnen. Vanwaar ze zich verspreidden. 10 keer groter dan de zoogdierverbreiding, die op vier poten gebeurde. We zijn zeer dinosaurusachtig en ongewoon in onze twee-benige benadering van het leven.

Als je wil begrijpen wat er is gebeurd toen de continenten uit elkaar gingen, en dinosauriërs - landrotten als ze zijn - op drift gingen. Er zijn enkele ontbrekende puzzelstukjes. De meeste van deze ontbrekende puzzelstukken zijn zuidelijke continenten want het zijn die continenten die het minst onderzocht zijn. Als je dit beeld wereldwijd wil vervolledigen, moet je jezelf opleggen naar beneden te gaan naar de vier hoeken van de aarde - Afrika, India, Antarctica, Australië - en beginnen met het samenstellen van deze stukken. Ik heb een aantal van die continenten bezocht, maar Afrika was, in de woorden van Steven Pinker, grotendeels een onbeschreven blad. Maar wel een met een enorm krijtbord in het midden, met veel kleine gebieden van dinosaurusrots, als je een expeditie zou kunnen overleven.

Er zijn geen wegen in de Sahara en ze is enorm. Om die 80 ton dinosaurussen in de Sahara te kunnen opgraven en mee te nemen, moet je een echt expeditieteam samenstellen dat overweg kan met die omstandigheden. Sommige zijn politiek. Vele van fysieke aard. Sommige - de belangrijkste - zijn mentaal. Je moet er echt tegen kunnen - je moet rijden in de woestijn, je ziet in veel gevallen landschappen - je kunt zien dat we dingen ontdekt hebben die niemand anders ooit heeft gezien. Welk soort teams sturen ze op pad? Ze zijn samengesteld uit mensen die wetenschap zien als avontuur met een doel. Meestal studenten die nog nooit een woestijn hebben gezien. Sommigen zijn meer ervaren.

Jouw taak als leider - dit is zeker een teamsport - jouw taak als leider is om te proberen hen te inspireren om meer werk te verzetten dan ze ooit in hun leven hebben gedaan onder voorwaarden die ze zich niet konden voorstellen. 52 graden Celsius is daar normaal. Aan de grond 65 °C - typisch. Je kan je normale metalen gereedschap niet buiten laten liggen op gevaar af van eerstegraads brandwonden als je het oppakt. Je komt ook terecht in een verbazingwekkend cultureel milieu. Je leeft samen met 's werelds laatste grote nomadenvolk. Dit zijn de Toeareg-nomaden en ze leiden nog hetzelfde leven als eeuwen geleden. Jouw taak bestaat erin om dit soort dingen daar op de voorgrond op te graven en ze te laten prijken op de geschiedenispagina's. Daarvoor moet je ze duizenden mijlen door de woestijn transporteren.

We hebben het over Ethiopië, maar laten we praten over Niger - - ten noorden van Nigeria - dat is waar deze foto werd genomen. Toen we er begonnen te werken, was daar nog geen containerverkeer. Je vervoerde de botten zelf naar de kust van Afrika om ze te verschepen. Vanuit het midden van de Sahara is dat een reis van 3.000 kilometer. Dat betekent enorme opgravingen en een hoop werk, en uit een gemengde kudde dinosaurussen - 20 ton materiaal - haalden we Jobaria, een sauropode dinosaurus, nooit gezien op een ander continent. Hij valt een beetje uit de toon voor die tijd. Hij lijkt in niets op wat we zouden vinden als we in Noord-Amerika in bedden uit dezelfde tijd hadden gegraven. Hier is het dier dat hem problemen bezorgde.

En zo vonden we een hele menagerie. Als je zoiets oppakt - en sommigen van jullie hebben de kans gehad om het aan te raken - is dit een stukje geschiedenis. Je raakt iets aan dat 110 miljoen jaar oud is. Dit is een duimklauw. Daar, een paar ogenblikken nadat hij werd ontdekt. Het is een prachtige kijk op het leven, en het is toen dat we echt een gevoel kregen van de diepte van de tijd. We kunnen dat nog maar nauwelijks een eeuw lang. In die tijd is die vierde dimensie, toen radioactieve datering beschikbaar werd, minder dan een eeuw geleden, en we konden zeggen hoe oud een aantal van deze dingen waren - is dat waarschijnlijk de meest diepgaande transformatie, want ze heeft dramatische impact op de manier waarop we naar onszelf en de wereld kijken. Als je een stukje dergelijke geschiedenis oppikt, kan dat volgens mij diepe invloed hebben kinderen die interesse kunnen hebben voor wetenschap.

Dat is het dier waar die duimklauw vandaan kwam: Suchamimus. Hier een paar andere. Dit is iets wat we in Marokko vonden, een immens dier. We maakten een prototype van de hersenen van dit dier door een CAT-scan. Het blijkt te beschikken over voorhersenen met een vijftiende van de grootte van die van een mens. Dit was de cover van Science, omdat ze dachten dat de mens intelligenter was dan deze dieren. Maar we kunnen aan sommigen in onze administratie zien dat ondanks het enorme voordeel in hersenvolume een aantal attitudes gelijk blijven. Hoe dan ook, kleinere raptors. Al die dieren die je kent van Jurassic Park, al die kleine dieren komen allemaal uit de noordelijke continenten. Dit is het eerste skelet van een zuidelijk continent - en wat denk je? Je begint hem te prepareren. Hij heeft geen grote klauw op zijn achterpootvoet. Hij lijkt niet op een velociraptor. Het is echt een totaal andere verspreiding. We proberen hier een verhaal samen te stellen. Het gaat om vliegende reptielen als de Pterosaurus uit Afrika die we hebben gereconstrueerd.

Krokodillen, natuurlijk, en dit is een gemene die we nog niet hebben benoemd. Enorme dingen - dit is een onderkaak van deze enorme krokodil die daar zomaar in de woestijn lag. De krokodil heet technisch Sarcosuchus. Dat is een volwassen Orinocokrokodil in zijn bek. We moesten proberen deze te reconstrueren. We moesten naar recente krokodillen kijken om te begrijpen hoe krokodillen schalen. Zou ik de tweede kleine videoclip kunnen hebben? Nu, dit veld is gewoon - en, natuurlijk, wetenschap in het algemeen - is gewoon - avontuur. We moesten de grootste krokodillen die nu leven, vinden en meten.

Verteller: ... zo lang als hun boot.

Man: Kijk eens naar die bijters! Ja, wat een grote.

Verteller: Als ze hem gewoon aan land kunnen brengen, zal deze krokodil nuttige gegevens verstrekken om Paul te helpen Sarcosuchus te begrijpen.

Man: Oké, geef me hier wat meer. Man 2: Oké.

Verteller: Paul moet zijn ogen afdekken.

Man: Kijk uit! Kijk uit! Nee, nee, nee, nee. Je moet de achterpoten vastpakken.

Man: Ik heb de achterpoten.

Man 2: Heb je de achterpoten? Nee, je hebt de voorpoten, mijn vriend. Ik heb ze. Ik heb de achterpoten. Iemand pakt de voorpoten.

Paul Sereno: Laten we hem meten. Daar. Wow. 65. Wow. Dat is een grote schedel.

Verteller: Groot, maar minder dan de helft van de grootte van de schedel van de superkrokodil.

Man: Enorm. PS: Je hebt een ... krokodil van 4 meter vast.

Man: Ik wist dat ze groot was.

PS: Laat ze niet los. Je laat ze niet los, maar maak je geen zorgen over mij.

Verteller: Paul heeft zijn gegevens. Ze beslissen om het dier terug los te laten in de rivier.

PS: Laat ze niet los! Laat ze niet los! Laat ze niet los!

Verteller: Paul heeft nog nooit een fossiel dat zien doen.

PS: Oke, als ik drie zeg, lossen we. Een, twee, drie! Whoa!

Dus - waren er - (Applaus) Nou, het fossielenarchief is echt geweldig want het dwingt je echt om op een nieuwe manier naar levende dieren te kijken. We bewezen met die metingen dat krokodillen isometrisch schaalden. Maar het hing af van de vorm van hun schedel, dus moesten we daadwerkelijk die metingen verkrijgen om er zeker van te zijn en aan de wetenschappelijke wereld te kunnen bewijzen dat supercroc in feite een krokodil van 13 meter was. Waarschijnlijk een mannetje. Hoe dan ook, je vindt ook andere dingen. Ik ga een expeditie naar de Sahara leiden om te graven op de grootste neolithische site van Afrika. We vonden dit vorig jaar. 200 skeletten, werktuigen, sieraden.

Dit is een ceremoniële schijf. Een verbazingwekkend verslag van de kolonisatie van de Sahara van 5.000 jaar geleden ligt op ons te wachten om terug te gaan. Ja, echt spannend. Later werk zal ons naar Tibet voeren. Normaal denken we aan Tibet als een hoogland. Het is in feite een eilandcontinent. Het was een voorloper van India, een boodschapper van Gondwana - een verloren paradijs van dinosaurussen, miljoenen jaren lang geïsoleerd. Niemand heeft ze gevonden. We weten waar ze zijn, en we gaan ze volgend jaar zoeken. Ze zijn alleen boven de 4.000 meter te vinden, maar als je in het warme deel van het jaar gaat, is het oké. Ik heb geprobeerd de evolutionaire geschiedenis van de dinosaurus samen te stellen zodat we een aantal fundamentele patronen van evolutie kunnen proberen te begrijpen. Ik heb er een paar van besproken. We moeten daar echt mee doorgaan. We moeten ons verdiepen in hun anatomie die we al hebben opgesteld om te begrijpen waar de veranderingen plaatsvinden en wat dit betekent. We kunnen per definitie niet voorspellen wat gebeurt er in de evolutie, maar we kunnen een aantal van de regels van het spel leren. Dat is eigenlijk wat we proberen te doen.

Met betrekking tot de biogeografische vraag: de aarde is aan het opsplitsen. Dit zijn allemaal landdieren. Er zijn een paar keuzes. Je wordt verdeeld, en de opdeling van een continent komt overeen met een vork in de evolutionaire boom, of je bent sluw, en het lukt je om te ontsnappen van het ene naar het andere en je vlakt die verdeling uit, of je gaat rustig door met leven aan elke kant. Aan de ene kant sterf je uit, je overleeft aan de andere kant en maakt het verschil. De vierde mogelijkheid is dat je daadwerkelijk het een of het andere deed van die drie dingen, maar dat de paleontoloog je nooit heeft gevonden. Je gaat uit van deze vier gevallen en je realiseert je dat je met een complex probleem zit. In aanvulling op dit graven, denk ik dat we een aantal antwoorden over de dinosaurussen hebben. Ik denk dat deze dinosaurussen migreerden - we noemen het verspreiding - over de hele wereld via de geringste landbrug. Ze deden het tot op twee of drie graden van de pool, om de gelijkenis tussen de continenten in stand te houden. Maar toen zij werden verdeeld, werden ze inderdaad verdeeld, en zien we de continenten verschillen kerven tussen de dinosaurussen.

Maar er is een ding dat nog belangrijker is, volgens mij: het uitsterven. We hebben deze factor afgezwakt. Hij doorsnijdt de geschiedenis van het leven, en geeft ons de verschillen die we zien in de dinosauruswereld tegen het einde, vlak voor de impact van de bolide. De beste manier om dit te testen, is door een model te creëren. Dit is een typische twee-dimensionale boom van het leven. Ik wil je drie dimensies geven. Zo zie je de boom van het leven, maar nu heb ik er nog de dimensie van gebied aan toegevoegd. Dus de boom van het leven is normaal gesproken divergentie in de tijd. Nu hebben we divergentie in de tijd, maar we er de derde dimensie van het gebied aan toegevoegd.

Dit is een computerprogramma met drie knoppen. Hiermee kunnen we die dingen controleren waar we ons zorgen over maakten: uitsterven, bemonstering, de geografische verdeling - gaande van het ene gebied naar het andere. Uiteindelijk kunnen we het vertakken controleren om na te bootsen hoe wij denken dat de continenten waren. We kunnen het duizend keer uitvoeren, zodat we de parameters kunnen inschatten om een antwoord op de vraag te vinden of we al dan niet juist zitten, op zijn minst om de barrières van de problemen te kennen. Dat was een stukje over de wetenschap.

Vandaag ga ik de rest van mijn weinige minuten hier besteden aan praten over de andere dingen die ik doe in Chicago, die gerelateerd zijn aan het feit dat ik nooit - Tijdens mijn gesprekken met veel TEDsters - er zijn er daar een paar - ik weet niet of ik een antwoord zou krijgen, als ik jullie vroeg je hand op te steken, maar sommigen van jullie zijn begonnen aan een wetenschappelijke, technische of entertainment-carrière als mislukkelingen, volgens de maatschappelijke normen, als mislukkelingen op school. Ik was er een van. Ik mislukte door mijn school - mijn school schoot tekort. Wie wijst er wie met de vinger? Verschillende leraren vermoordden me bijna. Ik vond mezelf terug in de kunst. Ik was een totale mislukking op school, niet echt op weg om op de middelbare school af te studeren. Ik ging door - dat is mijn eerste schilderij op doek. Ik las een woordenboek. Ik haalde de universiteit. Ik werd een kunstenaar en begon te tekenen. Het werd abstract. Ik werkte een portefeuille uit en was op weg naar New York. Soms zag ik botten als er een lichaam was. Er was iets gaande op de achtergrond. Ik ging in New York naar een studio. Ik deed een uitstapje naar het American Museum, en ik ben er nooit van hersteld.

Maar het is echt dezelfde discipline - het zijn verwante disciplines. Het gaat toch louter om visualiseren wat niet gezien kan worden, als je dit dinosaurusbot ontdekt op basis van een klein stukje ervan, daar, of als je de vervorming ziet die we proberen te zien als evolutionaire vervorming van het ene dier naar het andere? Dit is een zeer ongewoon beeld. Ik geef je een menselijk gezicht omdat je daar experts in bent. Het kost ons jaren om te begrijpen hoe dat moet met dinosaurussen. Het zijn echt verwante disciplines. In Chicago zoeken we naar een manier om die studenten die het minst vertegenwoordigd zijn in onze wetenschaps- en technologiesferen, hiervoor te interesseren . We weten allemaal - het is hier nog gezegd - dat we er niet in slagen om voldoende wetenschappers, ingenieurs en technici te produceren.

We weten dat al lang. We hebben het meegemaakt in de tijd van de Spoetnik, en nu, terwijl je de toename ziet in het tempo van wat we doen, wordt het nog dringender. Waar moeten al die mensen vandaan komen? Een meer algemene vraag voor onze maatschappij is: wat gaat er gebeuren met al de anderen die achterblijven? Hoe zit het met alle kinderen zoals ik, die op school - kinderen zoals sommigen van jullie er zijn - die op school zaten maar geen kansen kregen en ze ook nooit zullen krijgen om deel te hebben aan wetenschap en technologie?

Dat zijn de vragen die ik stel. We praten over Ethiopië en het is erg belangrijk. Niger ook en ik ben wanhopig aan het proberen iets te doen in Niger. Ze hebben een aids-probleem. Ik vroeg - het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken vroeg hun regering onlangs: "Wat willen jullie doen?" Zij gaven hun twee problemen. Dinosaurussen waren er een van. “Geef ons een museum van dinosaurussen, en wij zullen toeristen aantrekken. Dat is onze tweede grootste bedrijfstak.” Ik hoop bij god dat de Amerikaanse overheid, ik, TED of iemand anders ons helpt dat te doen. Het zou een ongelofelijk iets zijn voor hun land. Maar als we terugkijken naar ons eigen land, onze eigen steden, de steden waar de meesten van jullie vandaan komen - zeker de stad waar ik vandaan kom - daar vind je talloze kinderen als deze. De vraag is - een vraag die we ons al eeuwen lang stellen: hoe betrekken we deze jongeren bij de wetenschap?

We zijn in Chicago begonnen met een organisatie - een non-profit organisatie - Project Exploration. Dit zijn twee kinderen van Project Exploration. We ontmoetten hen in de eerste jaren van de middelbare school. Deze scholen schoten tekort voor arme studenten. Een studeert nu aan de universiteit van Chicago, de ander in Illinois. We hebben studenten op Harvard. We zijn zes jaar bezig. We hielden een vorderingsstaat bij. Als je als onderzoeker langlopende onderzoeken probeert te vinden, vorderingsstaten, dan zijn die moeilijk of niet te vinden. We hebben een ongelofelijke stand van zaken: 100 procent studeert af, 90 procent gaat naar de universiteit, een groot aantal van de eerste generatie, 90 procent kiest voor een wetenschappelijke carrière. Indrukwekkend, en dus zeggen we: "We hebben niet echt vanaf het begin dit werk een theoretische basis gegeven, maar als we terugkijken, zijn er theoretische bewegingen in het wetenschappelijk onderwijs.

Er was een fase van wetenschap als onderzoek, en dat was een grote vooruitgang. Dewey in Chicago zei: leren door te doen. Je leert door jezelf te zien als wetenschapper, en dan moet je jezelf leren zien als wetenschapper. De volgende stap is het vermogen aanleren om jezelf tot wetenschapper te maken. Je moet deze stappen doorlopen. Het is gemakkelijk om kinderen te interesseren voor wetenschap. Het is moeilijk om te maken dat ze zichzelf als wetenschappers zien. Dat betekent naar voren komen voor mensen zoals wij hier doen op dit symposium en iets presenteren als een persoon met kennis, en jezelf zien in de rol van wetenschapper en jezelf de middelen geven om dat na te streven.

Dat is wat we gaan doen. We zijn plannen een permanent tehuis in Chicago. We hebben veel ideeën, maar ik garandeer jullie dit ene ding - en ik heb gesproken met een aantal mensen hier bij TED - het gaat niet lijken op iets wat je al eerder hebt gezien. Het gaat deels school, deels museum worden deels serre, deels dierentuin, en een deel van een antwoord op het vraagstuk van hoe je kinderen interesse bijbrengt voor de wetenschap. Heel hartelijk bedankt.