Pam Warhurst: Hoe we onze omgeving kunnen opeten

De wil om anders te leven kan op de ongewoonste plekken ontstaan. Dit is mijn thuis, Todmorden, een marktstadje in het noorden van Engeland, 15.000 inwoners, tussen Leeds en Manchester, een gewoon marktstadje. Het zag er vroeger zo uit, en nu eerder zo, met fruit, groenten, kruiden die overal groeien. Wij noemen het propagandatuinieren. (Gelach)

Corner Row-spoorweg, parkeerterrein, voor het gezondheidscentrum, voortuintjes, en zelfs voor het politiekantoor. (Gelach) We hebben eetbare jaagpaden, en kerkhoven in bloei. Zeer vruchtbare bodem. (Gelach)

We hebben zelfs een nieuw soort toerisme uitgevonden: groententoerisme. Ongelooflijk maar waar, mensen van overal snuisteren in onze verhoogde plantbedden, zelfs als er niet veel groeit. (Gelach) Maar het breekt het ijs. (Gelach)

We doen het niet omdat we ons vervelen. (Gelach) We doen het omdat we een revolutie willen beginnen.

Onze vraag was: is er een taal die leeftijden verbindt, inkomen en cultuur, en waardoor mensen zelf een nieuwe levenswijze vinden, anders kijken naar de ruimte rondom hen, naar de middelen die ze gebruiken, anders met elkaar omgaan? Kunnen we die taal vinden? En kunnen we die acties herhalen? Het antwoord lijkt ja te zijn, en de taal lijkt voeding te zijn.

3,5 jaar geleden zaten we rond de keukentafel en vonden het hele zaakje uit. (Gelach) (Applaus) We maakten een simpel plan en legden het voor aan een openbare vergadering. Geen consultants. Geen geschreven rapport. Genoeg daarvan. (Gelach) We zeiden aan de vergadering in Todmorden: beeld je in dat onze stad om drie schotels draait: een gemeenschapsschotel, ons leven van elke dag; een leerschotel, wat we onze kinderen op school leren en de vaardigheden die we delen; en zaken, wat we doen met het pond op zak en welke bedrijven we steunen.

Stel je voor dat die schotels gaan draaien door gemeenschapsacties over voeding. Als we een gemeenschapsschotel doen draaien, dan is dat goed. Mensen voelen zich sterk. Doen we de gemeenschapsschotel én de leerschotel draaien, en dan de zakenschotel, dan is dat een hele show, een actievoorstelling. We bouwen weerstand op. We vinden de gemeenschap weer uit, zonder één verdomd strategiedocument. (Applaus)

Moet je horen. We hebben niemand toelating gevraagd om dit te doen. We doen het gewoon. (Gelach) We wachten zeker niet op de cheque in de brievenbus voor we beginnen. Nog veel minder laten we ons inpakken door gesofisticeerde argumenten als “Deze kleine acties verzinken in het niet bij de problemen van morgen", want ik heb de kracht van kleine acties gezien. Ze is immens.

Terug naar de vergadering. (Gelach) We legden ons voorstel voor. Twee seconden later ontplofte de zaal. Zoiets heb ik nooit van mijn leven meegemaakt. Het gaat zo in elke zaal, in elke stad waar we ons verhaal vertellen. Mensen zijn klaar voor het voedselverhaal. Ze willen positieve acties om zich te engageren. Diep vanbinnen weten ze dat het tijd is om zelf verantwoordelijkheid op te nemen en te investeren in vriendelijkheid voor elkaar en voor het milieu.

Sinds die vergadering, 3,5 jaar geleden, zitten we op een roetsjbaan. We begonnen met zaadruiling, heel simpel. Dan namen we een strook land, aan de rand van onze hoofdstraat, een hondentoilet, waar we een prachtige kruidentuin van maakten. In de hoek van de parking in het station maakten we groentenbedden die iedereen mocht delen en plukken. We zochten de dokters op. Er is een nieuw gezondheidscentrum van 6 miljoen pond in Todmorden. Om een onbegrijpelijke reden is het omgeven door prikplanten. (Gelach) We zeiden aan de dokters: “Is het oké als we daar iets aan doen?” Ze zeiden: “Perfect, als je maar een officiële goedkeuring krijgt, en het in het Latijn en in drievoud doet", dus dat deden we. (Gelach) Nu zijn er fruitbomen en struiken, kruiden en groenten rond de praktijk van die dokter. Er zijn nog voorbeelden, zoals de maïs voor het politiekantoor, en het bejaardentehuis waar we voedsel plantten dat ze kunnen plukken.

Het gaat niet alleen om teelt. We zijn allemaal deel van de puzzel. Het gaat om vragen aan de artistieke mensen in je gemeenschap om die verhoogde plantbedden te ontwerpen om uit te leggen wat er groeit. Want vele mensen herkennen groente niet als ze niet in een plastic zakje zit met een handleiding erop. (Gelach) We hebben dus mensen die dit ontwierpen: “Als je dit ziet, niet plukken, maar als je dit ziet, bedien je maar.” Dit gaat over delen en investeren in vriendelijkheid.

Mensen die geen van beide willen doen, kunnen misschien koken. We plukken in elk seizoen en gaan de straat op, of de pub in, of de kerk, of waar mensen ook maar leven. Het gaat erom dat we de mensen gaan zeggen: “We zijn allemaal deel van de lokale voedselpuzzel, we zijn allemaal deel van de oplossing."

Omdat we weten dat we groententoeristen hebben waar we dol op zijn, dachten we: hoe kunnen we ze een fantastische tijd bezorgen? Dus ontwierpen we, uiteraard zonder te vragen, de Ongelooflijk Eetbare Groene Route. Die loopt langs demonstratietuinen, eetbare jaagpaden, bijenvriendelijke sites en het verhaal van de bestuivers. Ze brengt mensen langs onze hele stad, onze cafés en winkeltjes, onze markt, niet gewoon van en naar de supermarkt. We hopen dat we door te veranderen hoe mensen rondlopen in onze stad, ook hun gedrag veranderen.

Dan is er de tweede schotel, de leerschotel. We werken samen met een middelbare school. We hebben een bedrijf opgericht. We ontwerpen en bouwen een aquaponica-unit op een strook braakland achter de school. Nu gaan we vis en groenten telen in een boomgaard met bijen. De kinderen helpen ons met bouwen. Ze zitten in het bestuur. Omdat de gemeenschap echt graag met de school wilde werken, wordt daar nu landbouwonderwijs gegeven. Dat onderwijs zette ons weer aan het denken: hoe kunnen we kinderen zonder diploma, die telen echt spannend vinden, wat meer ervaring geven?

We kregen een landschenking van een plaatselijk tuincentrum. Het was modderig, maar op ongelooflijke wijze, met alleen vrijwilligers, maakten we er een markttuin-trainingscentrum van: polytunnels, verhoogde plantbedden al wat je grond onder je nagels geeft en doet denken dat je er misschien je baan van kan maken. Omdat we dat doen, zeiden academici: “Wij kunnen jullie helpen met een commerciële tuinbouwcursus. Volgens ons bestaat dat niet.” Dat doen ze dus. We starten later dit jaar. Het is één groot vrijwillig experiment.

Dan is er de derde schotel. Als je door een eetbaar landschap wandelt, en nieuwe vaardigheden leert, en interesse krijgt voor seizoensteelt, wil je misschien meer geld besteden om plaatselijke telers te steunen, niet alleen groenten, maar vlees en kaas en bier en wat nog allemaal.

Maar we zijn maar een gemeenschapsgroep. We zijn vrijwilligers. Wat konden we doen? Een paar eenvoudige dingen. We haalden geld op, en een paar borden, waar we ‘Ongelooflijk Eetbaar’ op schreven. Die gaven we aan de marktkramers die lokaal verkochten. Zij noteerden wat ze in een week verkochten. Echt populair. Het bracht mensen bijeen. De verkoop zat in de lift.

We spraken met de boeren: “Wij menen het echt", maar ze geloofden ons niet, dus dachten we: wat nu? Ik weet het. We creëren een campagne rond één product om te tonen dat er plaatselijke loyauteit rond is. Misschien geloven ze dan wel dat we het menen.

We lanceerden een campagne – gewoon omdat ik het leuk vind – ‘Elk Ei Telt’. (Gelach) We zetten mensen op onze eierkaart, een gestileerde kaart van Todmorden. Wie zijn extra eieren verkoopt aan het hek, volkomen legaal, aan de buren, zetten we erop. We begonnen met vier. Er zijn er nu 64. Het resultaat was dat mensen in de winkel vroegen naar een Todmorden-ei, waardoor boeren meer kippen in vrije uitloop gingen houden, en daarna meer vleeskippen. Dit zijn heel kleine stapjes, maar het vertrouwen in de lokale economie verhoogt op verschillende manieren. Er zijn nu kaasboeren. Ze hebben meer dieren, en rasvarkens. Ze maken pasteien en zo, wat ze vroeger nooit zouden gedaan hebben. Meer en meer marktkraampjes verkopen lokaal voedsel. Studenten deden een enquête voor ons. Bleek dat 49% van de voedselkramers zeiden dat ze meer verdienden door wat wij deden. We zijn maar vrijwilligers. Het is maar een experiment. (Gelach)

Er komt geen hogere wiskunde aan te pas. Het is niet slim en niet origineel. Maar het hangt samen en het is inclusief. Dit is geen beweging voor de mensen die het in elk geval wel redden. Dit is een beweging voor iedereen. Ons motto: “Wie eet, doet mee.” (Gelach) (Applaus) Over leeftijden heen, over inkomens, over culturen heen.

We zitten op de roetsjbaan, maar even terug naar onze eerste vraag: is het herhaalbaar? Jazeker.

Meer dan 30 steden in Engeland houden nu de Ongelooflijk Eetbare schotel draaiend. Hoe ze het ook doen, uit vrije wil, ze proberen hun levens te veranderen. We hebben gemeenschappen in heel Amerika en in Japan. Ongelooflijk, niet? Amerika, Japan, Nieuw-Zeeland. Na de aardbeving in Nieuw-Zeeland bezochten mensen ons om iets van die gemeenschapsgeest rondom lokale teelt in het hart van Christchurch te planten.

Daar is niet meer geld voor nodig, en helemaal geen bureaucratie, maar je moet er wel anders voor denken en bereid zijn om budgetten en werkprogramma’s aan te passen om het ondersteunende raamwerk te creëren dat een springplank is voor gemeenschappen.

We hebben nog wat geweldige ideeën. Onze plaatselijke overheid wil overal Ongelooflijk Eetbaar opzetten. Ze namen twee beslissingen.

Ze gaan een register van hun braakland opzetten en in een voedselbank zetten, voor gebruik door gemeenschappen, waar ze ook leven, onderbouwd met een licentie.

Ze hebben aan elk van hun werknemers gezegd: als je kan, help die gemeenschappen bij de teelt, help ze hun ruimte onderhouden.

Plots zien we acties op het terrein van de plaatselijke overheid. Dit wordt de norm. We reageren creatief op wat Rio van ons vergt. Je kan nog veel meer doen. Een paar dingen. Stop alsjeblieft met prikplanten rondom openbare gebouwen. Wat een ruimteverspilling. (Gelach) Ten tweede, creëer alsjeblieft, alsjeblieft eetbare landschappen, zodat onze kinderen wandelen langs hun eten, elke dag, in onze straten, in onze parken, waar dan ook. Inspireer plaatselijke planners tot voedselsites midden in de stad. Verban ze niet naar de rand van de bebouwde kom, die niemand ooit ziet. Moedig onze scholen aan om dit ernstig te nemen. Dit is geen tweederangsoefening. Als we de boeren van morgen willen inspireren, laten we dan aan iedere school zeggen: maak een doelstelling van het belang van het milieu, van lokaal voedsel en lokale bodem. Stel dat centraal in je schoolcultuur, en je krijgt een generatie die anders is.

Je kan zoveel doen, maar uiteindelijk draait dit om iets heel eenvoudigs. Via een organisch proces, via groeiende erkenning van de kracht van kleine acties, gaan we opnieuw in onszelf geloven en in het vermogen van elk van ons om een andere en vriendelijker toekomst te bouwen. In mijn handboek heet dat ongelooflijk. Dankuwel. (Applaus) (Applaus) Heel hartelijk dank. (Applaus)