Paddy Ashdown: De wereldwijde machtsverschuiving

Er is een gedicht van een beroemde Engelse dichter eind negentiende eeuw. Men zei dat het in Churchill's hoofd weerklonk in de jaren dertig. Het gedicht gaat als volgt: Op de stille zomerheuvel lui met kabbelende beekjes, hoor ik een verre trommelaar. roffelen, als in een droom, ver en nabij en laag en luider op 's werelds wegen, geliefd bij vrienden en bron van kruit, voor marcherende soldaten, die weldra sterven." Voor wie geïnteresseerd is in poëzie, het gedicht is "A Shropshire Lad", van A.E. Housman.

Housman begreep, en dat hoor je ook in de symphonieën van Nielsen, dat de lange, hete, landelijke zomers van stabiliteit in de 19e eeuw ten einde kwamen, en dat we op het punt stonden een beangstigend tijdperk te betreden waarin de macht verschuift. Dit zijn altijd perioden die gepaard gaan met tumult, en al te vaak met bloed.

Mijn boodschap aan jullie is dat wij veroordeeld zijn, precies in zo'n tijdperk te leven waarin de rim ram van de gevestigde orde begint te veranderen. Het nieuwe aanzien van de wereld, de nieuwe machten in de wereld, krijgen vorm. Dit zijn -- dat zien we heel duidelijk -- bijna altijd zeer woelige en moeilijke tijden, en vaak ook bloedige tijden. Overigens, dit gebeurt zo eens in de honderd jaar.

De laatste keer dat het gebeurde -- dat voelden Housman en Churchill -- was toen de macht verschoof van de oude Europese machten, over de Atlantische Oceaan, naar de opkomende macht van de VS -- het begin van de Amerikaanse eeuw. In het vacuüm dat de oude Europese machten nalieten, speelden zich de twee bloedige catastrofes van de vorige eeuw af -- de twee grote Wereldoorlogen. Mao Zedong noemde het de Europese burgeroorlogen, dat is waarschijnlijk een betere beschrijving.

Welnu, dames en heren, we leven in zo'n tijdperk. Ik wil het vandaag hebben over drie factoren. De eerste twee daarvan gaan over machtsverschuiving. De tweede gaat over een nieuwe dimensie, die zich nooit eerder aandiende zoals nu, Laten we het hebben over de machtsverschuivingen in de wereld. Wat nu gebeurt, is in zekere zin beangstigend, omdat het zich nooit eerder voordeed. We hebben zijwaartse machtsverschuivingen gezien: de Griekse macht verschoof naar Rome en er waren machtsverschuivingen tijdens de Europese beschavingen. Maar nu zien we wat anders. Want de macht verschuift niet alleen zijwaarts van land naar land. Zij verschuift ook verticaal.

Wat nu gebeurt, is dat de orde die was ingekapseld, die verantwoording moest afleggen in een rechtsstaat binnen de instellingen van de natiestaat nu grotendeels is verlegd naar het wereldtoneel. De globalisering van macht -- we spreken van globalisering van markten, maar in feite gaat het om echte macht. Waar die macht op het niveau van landen verantwoording moet afleggen in een rechtsstaat, geldt dat op het internationale podium niet. Dit is het internationale wereldpodium, waar de macht nu ligt: de macht van Internet, van satellietzenders, van valutahandelaren -- deze enorme geldcarroussel daar gaat nu 32 keer zo veel geld in om als nodig is voor de handel die hij moet financieren -- de valutahandelaren, de financiële speculanten hebben ons allen pas nog op de knieën gebracht, de macht van de multinationals met budgetten die vaak groter zijn dan van middelgrote landen. Zij leven in een wereldvrijplaats vrijwel zonder regels, zonder rechtsstaat, waarin mensen zonder enige beperking kunnen opereren.

Dit past de machthebbers tot op zekere hoogte. Voor wie de meeste macht heeft, is het altijd aangenaam opereren in omgevingen zonder beperking, maar de geschiedenis leert dat, vroeg of laat, niet gereguleerde ruimte-- buiten de rechtsstaat -- bevolkt raakt, niet alleen met wat je wilde -- internationale handel, het Internet, etc -- maar ook met wat je níet wil -- internationale criminaliteit en terrorisme. De openbaring van 9/11 is: al ben je het machtigste land ter wereld, dan nog kunnen die lui je aanvallen zelfs in je meest iconische stad op een zonnige septembermorgen. Er wordt gezegd dat zo'n 60 procent van de vier miljoen dollar die 9/11 heeft gekost de instituties van de Twin Towers doorliep die 9/11 vernietigde. Onze vijanden benutten deze ruimte dus ook -- de ruimte van massaal reizen, internet, satellietzenders -- om hun gif te verspreiden, dat onze systemen en onze gebruiken wil vernietigen.

Vroeg of laat, vroeg of laat is de historische regel dat waar macht gaat, bestuur moet volgen. En als het zo is, wat ik geloof, dat het fenomeen van onze tijd globalisering van macht is, dan is een van de uitdagingen van onze tijd bestuur te brengen naar de wereldruimte. Ik geloof dat de decennia voor ons meer of minder woelig zullen zijn naarmate we dit doel weten te bereiken: bestuur brengen naar de wereldruimte.

Let wel, Ik heb het níet over overheid. niet over het opzetten van een of ander democratisch wereldinstituut. Mijn eigen mening is dat dit waarschijnlijk niet gebeurt door meer VN-instituties in het leven te roepen. Hadden we de VN niet, dan zouden we haar moeten uitvinden. De wereld heeft een internationaal podium nodig om internationale actie te legitimeren. Maar gaat het om bestuur van de wereldruimte, dan gok ik dat dit niet zal gebeuren door het creëren van meer VN-instituties. Het zal gebeuren als de machtigen tot elkaar komen en verdragsorganisaties opzetten, verdragsovereenkomsten, om de wereldruimte te besturen.

Kijk je, dan zie je ze opkomen. De Wereldhandelsorganisatie: verdragsorganisatie. volledig verdraggebaseerd, maar machtig genoeg om de machtigste, de VS, ter verantwoording te roepen, als het moet. Kyoto: de worsteling om een verdragsorganisatie tot stand te brengen. De G20: we weten nu dat we een institutie nodig hebben die beheersing brengt op het gebied van financiële speculatie. Dat ís G20, een verdragsorganisatie.

Maar er schuilt wel een probleem daar komen we zo op terug. Breng je namelijk de machtigsten bijeen om de regels in verdragsorganisaties te bepalen om dat bestuur in te vullen, wat doe je dan met de zwakkeren? Dat is is een groot probleem, daar komen we zo op terug.

Mijn eerste boodschap is: áls je door woelige tijden heen moet meer of minder woelig, dan hangt ons succes af van ons vermogen om verstandig bestuur te brengen naar de wereldruimte. Je ziet het gebeuren. Mijn tweede punt is, en een publiek als jullie begrijpt dat, is dat macht niet alleen verticaal verschuift, maar ook horizontaal.

De geschiedenis van beschavingen draaide om beschavingen rondom zeeën -- eerst rond de Middellandse zee, meer recent de Westerse macht rond de Atlantische Oceaan. Het lijkt mij dat we nu een fundamentele machtsverschuiving zien, weg van de landen rond de Atlantische Oceaan [de zeekust] naar de landen aan de Stille Oceaan. Dat begint met economische macht, maar zo begint het altijd. Je ziet de ontwikkeling van buitenlands beleid, het verhogen van militaire budgetten in de opkomende machten in de wereld. Ik denk eigenlijk dat dit geen verschuiving is van west naar oost. Er gebeurt wat anders.

Ik gok dat de VS het machtigste land ter wereld blijft de komende 10, 15 jaar, maar de context van haar macht is wel radicaal anders. We komen uit vijftig ongebruikelijke jaren van een volstrekt monopolaire wereld waarin elke kompasnaald vóór of tegen Washington als ijkpunt had -- een wereld waar één enkele kolos de teugels in handen had. Maar dat is meestal niet het geval. Wat nu opkomt, is eigenlijk veel gewoner. Je ziet de opkomst van een multipolaire wereld.

Tot nu toe waren de VS het meest kenmerkend voor onze wereld. Ze blijven ook het machtigste land, maar wel het machtigste land in een wereld die multipolair wordt. Je ziet de alternatieve machtscentra opkomen -- in China, natuurlijk, hoewel ik gok dat China's opkomst niet gladjes verloopt. China's samenleving zal niet zonder slag of stoot democratiseren als haar economie eenmaal is geliberaliseerd. Maar dat is een andere discussie. Je ziet India, Brazilië. In toenemende mate lijkt de wereld, voor ons Europeanen, op het Europa van de 19e eeuw.

Europa in de negentiende eeuw: Brits Minister van Buitenlandse Zaken Lord Canning noemde het het Europese concert der krachten. De balans kende vijf kanten. Groot-Brittannië ging altijd voor balans. Spande Parijs samen met Berlijn, dan ging Groot-Brittannië met Wenen en Rome voor tegenwicht. Maar let op, in een monopolaire periode heb je vaste allianties -- de NAVO, het Warschaupact. Een vaste polariteit van macht betekent vaste allianties. Maar multipolaire macht geeft schuivende en veranderende allianties. Dat is de wereld waar we in komen. We zullen in toenemende mate zien dat onze allianties niet vast zijn. Canning, de Minister van Buitenlandse Zaken, zei: "Groot-Brittannië heeft een gezamenlijk belang, maar geen gezamenlijke bondgenoten. We zullen meer en meer zien dat zelfs wij in het Westen de banden moeten aanhalen buiten de hechte kring van Atlantische machten om allianties te sluiten met anderen als we zaken voor elkaar willen krijgen in de wereld.

Toen we Libië binnenvielen, konden we dat niet als Westen alleen; we moesten er anderen bij halen. In dit geval de Arabische Liga. Ik gok dat Irak en Afghanistan de laatste keer waren dat het Westen het op zichzelf heeft geprobeerd, en we zijn niet geslaagd. Mijn gok is dat we aan het einde komen van 400 jaar -- ik zeg 400 jaar vanwege het einde van het Ottomaanse Rijk -- van hegemonie van Westerse macht, Westerse instituties en Westerse waarden. Tot nu toe kon het Westen, met een beetje handigheid de lakens uitdelen in elke uithoek van de wereld. Maar dat is niet meer het geval. Neem de laatste financiële crisis. Na de Tweede Wereldoorlog sloot het Westen de gelederen -- het Bretton Woods-akkoord, de Wereldbank, het IMF -- probleem opgelost. Nu moeten we anderen erbij roepen. Moeten we de G20 in het leven roepen. Nu moeten we we verder reiken dan de knusse kring van onze Westerse vrienden.

Ik doe u een voorspelling die waarschijnlijk een groter schrikbeeld is. Ik vermoed dat we nu aan het einde komen van 400 jaar waarin Westerse macht volstond. Mensen zeggen: "De Chinezen zullen zichzelf nooit mengen in vredestichting over de hele wereld." O ja? Waarom niet? Hoeveel Chinese troepen dienen als blauwhelm onder de blauwe vlag, dienen er wereldwijd onder UN-commando? 3.700. Hoeveel Amerikanen? 11. Wat is het grootste marine-onderdeel dat de Somalische piraten aanpakt? Het Chinese. Natuurlijk doen ze dat, ze zijn een handelsnatie. Ze willen de zeeroutes open houden. In toenemende mate hebben we zaken te doen met mensen met wie we niet onze waarden delen, maar met wie we, momenteel, een gezamenlijk belang hebben. Er doemt een nieuwe, andere manier van tegen de wereld aankijken op.

Hier komt de derde factor, die totaal anders is. In onze moderne wereld is vanwege Internet, vanwege de dingen waarover we het hier hebben gehad, alles met alles verbonden. We zijn onderling afhankelijk. Met elkaar verklonken, als landen, als individuen, als nooit tevoren, als nooit tevoren. De verbondenheid tussen landen, heeft altijd bestaan. Diplomatie gaat over het managen daarvan. Maar nu zijn we hecht verbonden. Je krijgt de varkenskoorts in Mexico, en 24 uur later is het een probleem op vliegveld Charles de Gaulle. Lehman Brothers valt om, de hele boel stort in. Er zijn bosbranden op de steppes in Rusland, voedselrellen in Afrika.

We zijn nu allemaal diep onderling verbonden. En dat betekent dat het idee van een land dat alleen opereert, niet verbonden met anderen, dat niet samenwerkt, geen haalbare kaart meer is. Omdat de acties van een land niet begrensd blijven tot het eigen land, en niet volstaan om het eigen territorium te beheersen. omdat de effecten van buiten het land hetgeen binnen het land gebeurt, gaan raken.

Ik was een jonge soldaat in de laatste der kleine Britse rijksoorlogen. In die tijd ging de verdediging van mijn land over één enkel ding: hoe sterk was ons leger, onze luchtmacht, hoe sterk onze marine en onze bondgenoten. De vijand verkeerde buiten de muren. Nu komt de vijand van binnen. Praat ik nu over de verdediging van mijn land, dan moet ik naar de Minister van Volksgezondheid omdat een pandemische ziekte mijn veiligheid bedreigt, Ik moet naar de Minister van Landbouw omdat voedselveiligheid mijn veiligheid bedreigt, Ik moet naar de Minister van Economische Zaken omdat de kwetsbaarheid van onze hightech-infrastructuur nu een aanvalspunt is voor onze vijanden -- zoals we zien bij cyberoorlog -- Ik moet naar de Minister van Binnenlandse Zaken omdat degene die mijn land is binnen gekomen, die leeft in een rijtjeshuis in de binnenstad, direct effect heeft op wat er in mijn land gebeurt. Dat zagen we in Londen met de aanslagen van 7 juli. De veiligheid van een land is niet enkel een kwestie voor soldaten en de Minister van Defensie. Het gaat erom instituties te verbinden.

Dit is belangrijk. Want het zegt in feite dat onze regeringen, verticaal geconstrueerd, naar het economische model van de Industriële Revolutie -- met een verticale hiërarchie en specialisering van taken, structuur van de leiding -- een volkomen verkeerde structuur hebben. Jullie zakenmensen weten dat de modelstructuur van deze tijd het netwerk is. Ons vermogen tot netwerken is bepalend, zowel binnen je regering als erbuiten.

Dus hier komt de derde wet van Ashsdown. En vraag me niet naar de eerste en tweede wet want die heb ik nog niet uitgevonden. Het klinkt altijd beter als er een derde wet is, nietwaar? De derde wet van Ashdown is dat in deze moderne tijd, waarin alles met alles is verbonden, het allerbelangrijkste is: hetgeen wat je met anderen kunt doen. Het allerbelangrijkste stukje van je structuur -- of je nu een regering bent, of je nu een legerregiment, of je nu een bedrijf bent -- zijn je koppelpunten, je verbindingen je vaardigheid tot netwerken met anderen. Jullie uit de industrie begrijpen dat, regeringen niet.

Maar nu een laatste punt. Als het zo is -- en het ís zo -- dat we nu verbonden zijn zoals nooit tevoren, dan delen we ook een gezamenlijke bestemming. Plotseling en voor het eerst is gezamenlijke defensie, het concept dat de beveiliging van onze naties overheerste, niet meer toereikend. Ooit gold: is mijn stam machtiger, dan ben ik veilig; is mijn land machtiger, dan ben ik veilig; is mijn alliantie, zoals de NAVO, machtiger, dan ben ik veilig. Dat is niet meer zo. De komst van de verbondenheid en de massavernietigingswapens betekenen dat ik meer en meer een bestemming deel met mijn vijand.

Toen ik diplomaat was en over de ontwapeningsverdragen onderhandelde met de Sovjet-Unie in Genève in de jaren zeventig, zijn we er eruit gekomen, omdat we begrepen dat we een bestemming met hen deelden. Collectieve veiligheid is niet genoeg. Er is vrede in Noord-Ierland gekomen omdat beide kanten zich realiseerden dat dit spel geen winnaar had. Ze deelden een bestemming met hun vijanden. Een van de grote barrières naar vrede in het Midden-Oosten is dat beide kanten, Israël én de Palestijnen niet begrijpen dat ze een gezamenlijke bestemming delen. En dus opeens wordt hetgeen visionairs en dichters ons door de eeuwen heen voorhielden iets wat we serieus moeten nemen als een zaak van publiek beleid.

Ik begon met een gedicht en eindig er met een. Het grootse gedicht van John Donne "Vraag niet voor wie de klok luidt." Het gedicht is genaamd: "Niemand is een eiland." En het gaat als volgt: "Ieders dood raakte me, want ik ben verwikkeld in de mensheid. Ga niet vragen voor wie de klok luidt, zij luidt voor u." Voor John Donne een aanbeveling van moraliteit. Voor ons, zo denk ik, deel van de kunst van overleven.

Dank u zeer.

(Applaus)