Marian Bantjes: Verfijnde schoonheid door design

Ik ga beginnen met een gedicht. "Oh geliefde tandarts, Je rubber vingers in mijn mond ... Je stem zo zacht en gedempt ... Laat het masker zakken, mijn tandarts, laat het masker zakken."

(Gelach)

In deze presentatie ga ik jullie rechterhersenhelften behoorlijk laten werken. Je gaat een hoop beelden zien, en ze houden niet altijd verband met waarover ik praat. Dus ik vraag je om je hersenen in tweeën te delen, de beelden in de ene kant te laten vloeien en naar me te luisteren aan de andere. Ik ben een van die mensen met een transformatief persoonlijk verhaal. Zes jaar geleden, na 20 jaar in grafisch ontwerp en typografie, veranderde ik mijn werkwijze, de manier waarop de meeste designers werken, om een meer persoonlijke benadering na te streven, met slechts de bescheiden poging simpelweg mijn brood te verdienen met waar ik van hou. Maar er gebeurde iets vreemds. Ik werd bizar populair. Mijn huidige werk schijnt een snaar te raken bij mensen op een wijze die me zo verrast heeft dat ik me nog steeds vaak afvraag wat er in vredesnaam aan de hand is. Langzaamaan begin ik te begrijpen dat de aantrekkingskracht van wat ik doe wel eens kon samenhangen met waarom ik het doe.

Tegenwoordig noem ik mezelf een grafisch kunstenaar. Mijn werk als grafisch ontwerper was het volgen van strategie. Mijn werk nu, volgt mijn hart en mijn interesses onder begeleiding van mijn ego om werk te creëren dat mijzelf en de cliënt ten goede komt. Dit is ketterij in de designwereld. Het ego hoort niet betrokken te zijn bij grafisch ontwerp. Maar ik merk dat voor mij, zonder uitzondering, geldt: hoe meer ik werk behandel als iets van mezelf, als iets persoonlijks, hoe succesvoller het is als iets dat aanspreekt, interessant is en voedt. Ik existeer ietwat buiten de mainstream van het designdenken. Waar anderen kijken naar meetbare resultaten, ben ik doorgaans geïnteresseerd in meer etherische zaken zoals: geeft het vreugde? Is er een sfeer van verwondering? Wekt het nieuwsgierigheid op?

Dit is een wetenschappelijk diagram, trouwens. Ik heb geen tijd om het uit te leggen, maar het heeft te maken met DNA en RNA. Ik heb een specifieke vindingrijke benadering van beeldend werk. De dingen die me interesseren wanneer ik werk, zijn visuele structuur, verrassing en alles wat het uitzoeken van dingen betreft. Om deze reden voel ik me aangetrokken tot systemen en patronen. Ik ga je een paar voorbeelden geven van hoe mijn brein werkt.

Dit is iets dat ik maakte voor de krant The Guardian in Groot-Brittannië. Ze hebben een tijdschrift dat G2 heet. En dit is voor het puzzel-segment in 2007. Lichtelijk verwarrend is het zeker. Eerst maakte ik een hele serie tegel-elementen. Deze tegel-elementen ontwierp ik specifiek zodat ze delen van lettervormen toonden binnen hun vormen, zodat ik deze kon samenvoegen om letters te maken en dan woorden binnen het abstracte patroon. Maar toen was ik ook in staat om ze te kantelen, draaien, en ze te combineren op verschillende wijzen om gewone of abstracte patronen te maken. Hier is het woord 'puzzle' weer. En hier is het in de abstracte omgeving. Zoals je ziet, is het buitengewoon moeilijk leesbaar. Maar ik hoef slechts bepaalde delen van de lettervormen te kleuren om de woorden tegen de achtergrond te doen uitkomen. Maar dat is misschien iets te duidelijk. Dus dan voeg ik wat kleur toe aan de achtergrond en nog een beetje meer binnen de woorden zelf. In samenwerking met de art director kan ik het zo tot het juiste punt brengen zodat het een soort puzzel is voor de lezer -- ze kunnen net zien dat er iets is dat ze moeten lezen -- maar het is niet onleesbaar voor hen.

Ik ben ook geïnteresseerd in het werken met ongebruikelijke materialen en gewone materialen op ongebruikelijke wijzen. Dit vereist het uitzoeken hoe ik het meeste haal uit de eigenschappen van iets en ook hoe ik het buig naar mijn wil. Uiteindelijk is mijn doel om iets onverwachts te creëren. Daarom heb ik gewerkt in suiker voor Stefan Sagmeister, drievoudig TED-spreker. Dit project begon in essentie aan mijn keukentafel. Ik heb mijn leven lang ontbijtgranen gegeten. Gedurende diezelfde tijd heb ik suiker op tafel geknoeid en er zo'n beetje mee zitten spelen. Uiteindelijk gebruikte ik deze techniek om een kunstwerk te maken. Toen maakte ik op dezelfde wijze zes stukken voor Stefans boek, "Dingen in Mijn Leven Die Ik tot Dusver Leerde". Deze dingen werden gecreëerd zonder schetsen, uit de vrije hand, door de suiker op een wit oppervlak te leggen en dan te manipuleren zodat de woorden en ontwerpen ontstonden. Recentelijk heb ik ook enkele nogal verfijnde barok-omlijstingen gemaakt van onverfijnde pasta. En dit is voor een hoofdstuk in een boek. Het hoofdstuk gaat over eer. Dus het is een beetje onverwacht, maar in zekere zin refereert het aan de macaroni-kunstwerken die kinderen maken voor hun ouders, of die ze op school maken en aan hun ouders geven, hetgeen ook een vorm van eer is. Dit is wat je kunt doen met aluminiumfolie. Oké, nou, wat ik kan doen met aluminiumfolie.

(Gelach)

Ik ben erg geïnteresseerd in verbazing, in design als aansporing tot onderzoek. "Ik verbaas me" zeggen is zeggen "ik betwijfel, ik vraag". Verbazing ervaren is ontzag ervaren. Ik werk momenteel aan een boek dat speelt met beide betekenissen van het woord, terwijl ik enkele van mijn eigen ideeën en onderzoekingen verken in een visueel vertoon van pauw-achtige pracht. De wereld is vol verbazing. Maar de wereld van grafisch ontwerp is dat grotendeels niet. Dus ik gebruik mijn eigen schrijfsels als een testgebied voor een boek dat een onderlinge afhankelijkheid biedt tussen woord en beeld als een soort verleidende kracht. Ik denk dat één van de dingen die religies juist hebben, het gebruik is van visuele verbazing om een boodschap over te brengen. Ik denk dat dit ware huwelijk van kunst en informatie schromelijk onderbenut is in volwassenenliteratuur. Ik vraag me ook af waarom visuele rijkdom niet vaker gebruikt wordt om intellectuele rijkdom te versterken. Als we werk als dit zien, associëren we dat met kinderboeken. Er is een implicatie dat ornamentale grafiek afleidt van de serieusheid van de inhoud. Maar ik hoop echt dat ik in de gelegenheid ben die opvatting te veranderen. Dit boek laat nogal op zich wachten. Maar ik ben bijna klaar.

Ik dacht dat het een goed idee zou zijn een pauze in te lassen in mijn talk. Dit is ze -- gewoon om jullie en mij even wat adem te geven.

(Gelach)

Ik maak valentijnskaarten. Ik heb op redelijk grote schaal valentijnskaarten verstuurd sinds 2005. Dit zijn mijn kaarten uit 2005 en 2006. Ik begon met een enkele afbeelding als deze die ik dan verstuurde naar ieder persoon. Maar in 2007 kreeg ik het mesjogge idee om elke kaart apart te tekenen voor iedereen op mijn verzendlijst. Ik reduceerde mijn verzendlijst tot 150 mensen. Ik tekende voor iedereen een unieke valentijnskaart, zette hun naam erop, nummerde en ondertekende ze, en verzond ze. Geloof het of niet, ik verzon dit als methode om tijd te winnen. Ik had het erg druk in het begin van dat jaar, en wist niet wanneer ik tijd zou vinden om één enkele kaart te ontwerpen en drukken. Ik dacht dat ik het stukje bij beetje kon doen tijdens het reizen. Dat pakte anders uit. Dat is een langer verhaal, maar ik heb ze op tijd klaar gekregen, en ze werden buitengewoon goed ontvangen. Ik kreeg een bijna 100 procent respons. (Gelach) En degenen die niet reageerden, zullen nooit meer iets van me ontvangen.

(Gelach)

Vorig jaar benaderde ik het op een meer conceptuele manier. Ik bedacht dat mensen een soort mysterieuze liefdesbrief moesten ontvangen als een gevonden fragment in hun brievenbus. Ik wilde dat het iets was dat niet geadresseerd was aan hen of ondertekend door mij; iets waarvan ze zich zouden afvragen wat het in hemelsnaam was. Ik schreef vier afzonderlijke ongerelateerde pagina's. Er waren vier afzonderlijke versies Ik schreef ze zo dat ze beginnen in het midden van een zin, en eindigen midden in een zin. Ze zijn enerzijds universeel, dus ik mijd specifieke namen of plaatsen, maar anderzijds zijn ze persoonlijk. Dus ik wilde mensen het idee geven dat ze iets ontvingen dat een liefdesbrief aan hen zou kunnen zijn. Ik ga er eentje voorlezen.

"Je bent er nooit echt zeker van geweest maar ik verzeker je dat die tic waar je je zo bewust van bent intens vertederend is. Accepteer alsjeblieft dat dit deel van je ontsnapt met je glimlach, en degenen van ons die het opmerken zijn blij het te mogen opvangen. Tijd doorgebracht met jou is als het jagen en vangen van kleine vogels, maar zonder de schrammen en vogelpoep." (Gelach) "Dat wil zeggen, je gedachten en woorden fladderen en dartelen, verontrustend ongrijpbaar bij wijlen, maar als ik ze vang en onderzoek -- ahh.. de verwondering. Zulk een aangenaam geschenk. Er is geen tijd-verdrijf met jou, enkel verzamelen -- het verzamelen van momenten in de hoop ze te bewaren, en tegelijkertijd los te laten. Onmogelijk? Dat denk ik niet. Ik weet dat dit je verlegen maakt. Ik weet het zeker, ik zie je blozen. Maar ik moet het je vertellen want soms hoor ik je zelfonderschatting, en het is zo verpletterend te denken dat jij wellicht niet weet hoe fantastisch je bent, hoe inspirerend en aangenaam en werkelijk en echt de meest compleet ..."

(Gelach)

(Applaus)

Valentijnsdag is over een paar dagen, en deze arriveren momenteel in postbussen over de hele wereld. Dit jaar kreeg ik het, eerlijk gezegd, werkelijk briljante idee, om mijn kaarten met een laser te snijden uit oude kerstkaarten. Dus ik riep vrienden op mij hun oude kerstkaarten te sturen. Daarmee maakte ik 500 van deze. Elke kaart is compleet anders. Ik ben er gewoon heel, heel blij mee. Veel meer kan ik er niet over zeggen Maar ze zijn echt heel erg goed geworden.

Ik stop een hoop tijd in mijn werk. Een van de dingen waarover ik de laatste tijd nagedacht heb, is: wat is de moeite waard? Wat is het waard om mijn tijd aan te besteden, mijn leven aan te besteden? Omdat ik werk in de commerciële wereld is dit iets waarmee ik soms worstel. En ja, soms word ik verleid door het geld. Maar uiteindelijk acht ik dat geen waardig doel. Wat iets de moeite waard maakt voor me zijn de mensen met wie of voor wie ik werk, de condities waaronder ik werk en het publiek dat ik kan bereiken. Dus vraag ik: voor wie is het? Wat drukt het uit? En wat doet het?

Weet je, ik moet zeggen, het is heel moeilijk voor iemand als ik, om het podium op te komen op deze conferentie met die ongelofelijk briljante geesten, die nadenken over de grote context, wereldveranderende, levensveranderende ideeën en technologieën. Het is heel gebruikelijk dat designers en mensen in de beeldend kunst voelen dat we niet genoeg bijdragen. Of erger nog, dat wat we doen slechts bijdraagt aan de afvalberg. Hier sta ik, laat jullie een paar mooie beelden zien en praat over esthetiek. Maar ik ben ervan overtuigd geraakt dat werkelijk verbeeldingrijk visueel werk buitengewoon belangrijk is in de samenleving.

Net zoals ik geïnspireerd raak door boeken en diverse soorten tijdschriften, gesprekken die ik voer, films, zo denk ik ook dat wanneer ik visueel werk in de massamedia plant, werk dat interessant, ongebruikelijk, intrigerend is, werk dat misschien de onderzoekersgeest prikkelt, dat ik de zaden zaai voor de verbeelding van de bevolking. Je weet maar nooit wie daar iets van oppikt en het in iets anders verandert. Want inspiratie is een kruisbestuiving. Dus een stuk van mij inspireert wellicht een toneelschrijver of een romanschrijver of een wetenschapper, en dat zou weer het zaad kunnen zijn dat een dokter inspireert of een filantroop of een babysitter. Dit is niet iets dat je kunt kwantificeren of opvolgen of meten. We plegen de dingen in de maatschappij die niet meetbaar zijn, te weinig te waarderen.

Maar ik geloof echt dat een vol opererende, rijke maatschappij deze zaden uit alle richtingen en alle disciplines nodig heeft om de tandwielen van inspiratie en verbeelding te laten draaien en groeien. Dus dat is waarom ik doe wat ik doe, waarom ik er zoveel tijd en energie in stop, en waarom ik werk in de commerciële, pubieke ruimte, in plaats van de geïsoleerde private sfeer van de beeldende kunst. Want ik wil dat zoveel mogelijk mensen mijn werk zien, het opmerken, zich aangetrokken voelen, en er iets uit kunnen halen. Ik voel werkelijk dat dit het waard is om mijn kostbare en beperkte tijd op Aarde aan te besteden. En ik dank jullie dat ik het je mocht laten zien.

(Applaus)