Louise Leaky graaft naar de oorsprong van de mensheid

Wie zijn wij? Dat is de grote vraag. In wezen zijn we gewoon een rechtop lopende, super-intelligente aap met een groot brein. Dit konden wij zijn. Wij behoren tot de familie genaamd de Hominidae. Wij zijn de soort genaamd Homo sapiens sapiens, en het is belangrijk daarvan bewust te zijn in termen van onze plaats in de wereld nu, en onze toekomst op de planeet Aarde.

Wij zijn één soort van de ongeveer vijf-en-half duizend soorten zoogdieren die nu op planeet Aarde bestaan. En dat is maar een heel klein deel van alle soorten die in het verleden ooit op de planeet geleefd hebben. Wij zijn één soort van de ongeveer - of laten we zeggen minstens 16 rechtop lopende apen die over de afgelopen zes tot acht miljoen jaar bestaan hebben. Maar voor zover we weten, zijn we de enige rechtop lopende aap die nu op planeet Aarde bestaat, behalve de bonobo's.

En het is belangrijk dat te realiseren, omdat de bonobo's zo menselijk zijn, en ze 99 procent van hun genen met ons delen, en we onze herkomst delen met een handvol levende grote apen. Het is belangrijk te herinneren dat we geëvolueerd zijn. Nu weet ik dat dit een smerig woord is voor sommigen, maar we evolueerden van gemeenschappelijke voorouders met de gorilla's, de chimpansee en ook de bonobo's. We hebben een gemeenschappelijk verleden, en we hebben een gemeenschappelijke toekomst, en het is belangrijk te herinneren dat al deze grote apen een net zo lange en net zo'n interessante evolutionaire reis hebben doorlopen als wij. En het is deze reis die zo interessant is voor de mensheid, en het is deze reis die in het brandpunt heeft gestaan van de afgelopen drie generaties van mijn familie terwijl we in Oost-Afrika naar de fossiele overblijfselen zochten van onze voorouders, proberend ons evolutionair verleden uit te puzzelen.

En dit is hoe we er naar zoeken. Een groep toegewijde jonge mannen en vrouwen lopen erg langzaam over enorme oppervlakken van Afrika, speurend naar kleine fragmenten van botten, fossiele botten, die aan de oppervlakte kunnen liggen. En dit is een voorbeeld van wat we kunnen doen als we over het landschap van noordelijk Kenya lopen, speurend naar fossielen. Ik betwijfel of velen van u in het gehoor het fossiel zien in deze foto, maar als u heel zorgvuldig kijkt, is daar een kaak - onderkaak- van een 4,1 miljoen jaar oude rechtop lopende aap zoals gevonden werd bij het Turkanameer aan de westkant. (Gelach) Het neemt enorm veel tijd in beslag, het is arbeidsintensief, en het is iets waarbij nog veel meer mensen nodig zijn om te beginnen ons verleden te ontdekken. We hebben er nog steeds geen erg compleet beeld van.

Als we een fossiel vinden, markeren we het. Tegenwoordig hebben we een prachtige technologie, we hebben GPS. We markeren het met een GPS locatie, en we maken ook een digitale foto van het specimen zodat we het op de grond terug zouden kunnen plaatsen, precies waar we het vonden, en we kunnen nu al die informatie samenbrengen in grote GIS pakketten. Als we iets erg belangrijks vinden, zoals de botten van een menselijke voorouder, beginnen we die uiterst voorzichtig, langzaam uit te graven met gebruik van tandenstokers en penselen. En alle sediment wordt dan gezeefd, waarbij we dat opnieuw zorgvuldig onderzoeken, speurend naar kleine botfragmenten, en dan wordt het gewassen.

En die dingen zijn zo opwindend, ze zijn zo vaak de enige, of de allereerste keer dat iemand deze overblijfselen ooit ziet. En hier is een zeer bijzonder moment toen mijn moeder en ik overblijfselen van onze menselijke voorouders aan het opgraven waren, en dat is één van de meest bijzondere dingen om ooit samen met je moeder te doen. (Gelach) Niet veel mensen kunnen dat zeggen.

Maar laat me u nu terugvoeren naar Afrika, twee miljoen jaar geleden. Ik wil er graag op wijzen, als je de kaart van Afrika bekijkt, ziet die vorm er eigenlijk uit als een hominide schedel. Nu gaan we naar Oost-Afrika en de Rift Vallei. Die loopt omhoog vanaf de Golf van Aden, of omlaag naar het Malawimeer. En de Rift vallei is een laagte. Het is een bassin, en rivieren stromen vanaf de hooglanden omlaag in het bassin, sediment meevoerend, dat botten bewaart van de dieren die daar leefden.

Als je een fossiel wilt worden, is het nodig ergens te sterven waar je botten snel begraven worden. Daarna hoop je dat de aarde zodanig beweegt dat die je botten naar het oppervlak terugbrengt. En dan hoop je dat één van ons stel daar rondloopt en kleine delen van je vindt. (Gelach) OK, het is dus absoluut verrassend dat we zoveel weten als we nu weten over onze voorouders, omdat het ongelooflijk moeilijk is, vooreerst dat deze zaken bewaard blijven, en ten tweede, om dan naar het oppervlak terug gebracht te worden. En we zijn nog maar vijftig jaar bezig naar deze overblijfselen te zoeken, en met het samenstellen van ons evolutionair verhaal.

Dus laten we naar het Turkanameer gaan, wat zo'n meerbassin is in het uiterste noorden van ons land, Kenya. En als je hier in het noorden kijkt, stroomt daar een grote rivier in dat meer die sediment vervoerd heeft en de overblijfselen bewaard van de dieren die daar geleefd hebben. Vindplaatsen van fossielen treft men langs beide zijden van dat meerbassin, dat zo'n 20.000 vierkante mijl vertegenwoordigt. Dat is een enorm karwei waar we voor staan. Twee miljoen jaar geleden woonde bij het Turkanameer Homo erectus, één van onze menselijke voorouders, in dit gebied. U ziet een paar van de belangrijkste vindplaatsen van fossielen in het noorden, want in feite leefde twee miljoen jaar geleden Homo erectus, uiterst rechtsboven, naast drie andere soorten menselijke voorouders. En hier is de schedel van een Homo erectus, die ik hier gewoon van de plank trok. (Gelach)

Maar je kunt niet stellen dat één enkele soort zijn op planeet Aarde de norm is. In feite, als je terug in de tijd gaat, is de norm dat er meerdere soorten van hominidae zijn of van menselijke voorouders, die op een willekeurig moment samen bestaan. Waar kwamen zij vandaan? Dat is iets waarop we nog steeds antwoorden proberen te vinden, en het is belangrijk te beseffen dat verscheidenheid bestaat in alle verschillende soorten, en onze voorouders waren geen uitzondering. Hier zijn reconstructies van een paar fossielen die bij het Turkanameer gevonden zijn.

Want ik had het geluk in Kenya op te groeien, noodzakelijkerwijs mijn ouders vergezellend naar het Turkanameer op zoek naar menselijke overblijfselen. En toen we oud genoeg werden, konden we fossielen als deze opgraven, een smalgebekte krokodil, en we groeven reuzenschildpadden op, olifanten en zo. Maar toen ik twaalf was, zoals op deze foto, was er een opwindende expeditie gaande aan de westkant, waar ze uiteindelijk het skelet van deze Homo erectus vonden.

Ik kon mij goed inleven met dit Homo erectus skelet, omdat ik dezelfde leeftijd had als hij toen hij stierf. En ik stelde me hem voor als rijzig, met donkere huid. Zijn broers waren vast in staat lange afstanden te rennen prooi achtervolgend, waarschijnlijk hevig transpirerend. Hij was goed in het gebruik van stenen als gereedschap. En dit individu zelf, degene die ik hier omhoog houd, had een slechte rug - waarschijnlijk was hij als kind gewond geraakt. Hij had een scoliose, en daarom moeten vrouwelijke, waarschijnlijk veel kleinere leden van zijn familiegroep, zorgvuldig op hem hebben gepast, waardoor hij 12 jaar oud kon worden. Ongelukkig voor hem, viel hij in een moeras en kon er niet meer uit komen. Daardoor werden zijn botten snel begraven en prachtig geconserveerd.

En daar bleef hij totdat 1,6 miljoen jaar later deze zeer beroemde fossielenjager, Kamoya Kimeu, langs een kleine helling liep en dat kleine stukje schedel aan de oppervlakte zag liggen tussen de kiezels, en het herkende als hominide. Het is in feite dit kleine stukje hier bovenop. Wel, onmiddellijk werd met opgraving begonnen, en steeds meer kleine stukjes schedel werden in het sediment gevonden. En wat hier zo mooi aan was - de stukjes schedel kwamen dichter en dichter bij de wortels van een boom, en vrij recent was de boom verder gegroeid, en had ontdekt dat de schedel lekker water in de helling had opgevangen, en besloten zijn wortels erin en omheen te laten groeien, ze zo vasthoudend en voorkwam daardoor dat die van de helling af zou spoelen. We begonnen botten van ledematen te vinden, vingerbotjes, de botten van het bekken, ruggenwervels, ribben, de sleutelbenen, dingen die nooit eerder waren gezien in Homo erectus. Het was echt opwindend. Hij had een lichaam net als het onze, en hij stond op de drempel van het mens worden.

Wel, kort daarna, begonnen leden van zijn soort noordwaarts uit Afrika te verhuizen. Daarom kan je fossielen van Homo erectus vinden in Georgië, China en ook in delen van Indonesië. Homo erectus was de eerste menselijke voorouder die Afrika verliet om zich over de aardbol te verspreiden. Nog meer opwindende vondsten als de genoemde, uit Dmanisi in de Republiek van Georgië. Maar ook kwamen verrassende vondsten recent aan het licht op het eiland Flores in Indonesië, waar een groep van deze menselijke voorouders geïsoleerd raakte, en kleiner werden, ze waren nog maar ongeveer een meter hoog. Maar zij leefden slechts 18.000 jaar geleden, en dat is helemaal bijzonder, als je daar aan denkt.

Om het in termen van generaties uit te drukken, omdat mensen het moeilijk vinden in tijd te denken, Homo erectus verliet Afrika 90.000 generaties geleden. We zijn in feite geëvolueerd uit een Afrikaans ras. Nogmaals wij, na ongeveer 200.000 jaar volledig ontwikkeld, verlieten Afrika pas ongeveer 70.000 jaar geleden. En tot 30.000 jaar geleden, deelden minstens drie rechtop lopende apen de planeet Aarde.

De vraag is nu, wel, wie zijn we? We zijn in ieder geval een vervuilende, verkwistende, agressieve soort, met misschien enkele aardige eigenschappen. (Gelach) Voor het grootste deel, zijn we helemaal niet zo aardig. We hebben een veel groter brein dan onze aapvoorouders. Is dat een goede evolutionaire aanpassing, of gaat die ons ertoe leiden de kortst levende soort hominidae op planeet Aarde te zijn?

En wat is het dat ons echt ons maakt? Ik denk dat het onze collectieve intelligentie is. Het is onze gave dingen op te schrijven, onze taal en ons bewustzijn. Vanuit een zeer primitief begin, met heel elementair gereedschap van stenen, hebben we nu zeer geavanceerd gereedschap, en ons gereedschapsgebruik heeft echt ongekende hoogtes bereikt. We hebben voertuigen op Mars, het menselijk genoom is in kaart gebracht, en onlangs hebben we zelfs synthetisch leven gecreëerd, dankzij Craig Venter.

We zijn er ook in geslaagd met mensen te communiceren over de gehele wereld, vanuit buitengewone plaatsen. Zelfs vanuit een opgraving in Noord-Kenya, kunnen we met mensen praten over wat we aan het doen zijn. Zoals Al Gore ons er zo duidelijk aan heeft herinnerd, zijn we op deze planeet met enorme aantallen. Menselijke voorouders overleven op planeet Aarde slechts - als we naar de fossiele geschiedenis kijken, voor gemiddeld een miljoen jaar per keer. Als soort zijn we hier nog maar de afgelopen 200.000 jaar geweest, en toch hebben we een bevolking van zes-en-half miljard mensen bereikt.

En vorig jaar groeide onze bevolking met 80 miljoen. Ik bedoel maar, dat zijn buitengewone aantallen. Hier ziet u het nogmaals, in Al Gore's boek - want wat er is gebeurd is dat onze technologie de remmingen en balans heeft verwijderd uit onze bevolkingsgroei. We moeten onze aantallen gaan beheersen, en ik vind dat net zo belangrijk als ieder ander ding dat nu in de wereld wordt gedaan. Want we moeten onze aantallen beheersen omdat we anders als soort de boel echt niet meer bij elkaar houden.

Mijn vader heeft het zo toepasselijk gezegd, wij zijn beslist het enige dier dat bewuste keuzes maakt die slecht zijn voor onze overleving als soort. Kunnen we het bij elkaar houden? Het is belangrijk te herinneren dat we allen geëvolueerd zijn in Afrika. We allen hebben een Afrikaanse oorsprong. We hebben een gemeenschappelijk verleden en delen een gemeenschappelijke toekomst. In evolutionair opzicht zijn we niet meer dan een vonkje. We zitten op de rand van een afgrond, en we beschikken over het gereedschap en de technologie om te communiceren wat gedaan moet worden om nu alles bij elkaar te houden. We zouden het ieder menselijk wezen in de wereld kunnen vertellen als we dat echt wilden. Maar zullen we dat doen, of laten we de natuur gewoon zijn gang gaan?

Wel, om op een zeer positieve manier te eindigen: Ik denk dat in evolutionair opzicht, dit waarschijnlijk toch het beste is. Hier laat ik het bij, dank u zeer. (Applaus)