Kristina Gjerde: Wetgeving en de volle zee

Vandaag neem ik jullie mee op reis naar een plek zo diepgelegen, zo donker en onverkend, dat we er minder van weten dan van de donkere zijde van de maan. Het is een plek van mythes en legenden. Het is een plek aangeduid op historische kaarten met "Hier zijn monsters." Het is een plek waar elke nieuwe verkenningsreis, nieuwe ontdekkingen oplevert van wezens zo wonderbaarlijk en vreemd dat onze voorvaderen ze zeker monsters hadden genoemd. Daarentegen word ik groen van afgunst, dat mijn collega van IUCN kon afreizen naar de onderzeese bergen ten zuiden van Madagaskar om daar foto's te maken en deze wonderbaarlijke diepzeewezens te zien.

We hebben het over de volle zee. De volle zee is weliswaar een juridisch begrip, maar beslaat wel 50 procent van de planeet. Met een gemiddelde oceaandiepte van 4.000 meter, bevat en onderhoudt de volle zee bijna 90 procent van de leefgebieden van het leven op deze Aarde. In theorie behoort ze, als gemeenschappelijke erfgoed, toe aan ons allemaal. Maar in de praktijk, wordt ze beheerd door en voor degenen die de middelen hebben om eropuit te gaan en ze te exploiteren. Vandaag neem ik jullie dus mee op reis, om licht te werpen op enkele gedateerde mythen en legenden en aannames, die ons, als de ware belanghebbenden in de volle zee, in het ongewisse hebben gelaten. We gaan op reis naar een paar van deze speciale plekken die we de afgelopen jaren hebben ontdekt, en laten zien waarom we hier zorg voor moeten dragen. En ten slotte proberen we als eerste een nieuw perspectief te ontwikkelen voor verantwoord volle-zeebestuur, dat is geworteld in het behoud van het gehele oceaanbekken, omkaderd in een arena van wereldwijde normen van voorzorg en respect.

Hier ziet u een afbeelding van de volle zee, van bovenaf gezien -- het donkerblauwe gebied. Voor mij, als internationaal jurist, was dit veel beangstigender dan de wezens of monsters die we ooit hebben gezien, door het idee dat je de oceaan echt kunt beschermen, de wereldwijde oceaan, die zorg draagt voor ons allemaal, door koolstofopslag en de opslag van warmte, met zuurstof, als je alleen al 36 procent ervan beschermt. Dit is inderdaad het ware hart van de planeet. Sommige problemen waar we tegenaan lopen, zijn dat de huidige internationale wetten -- bijvoorbeeld voor scheepvaart -- meer bescherming bieden aan de gebieden die het dichtst bij de kust liggen. Bijvoorbeeld afvallozing, iets waarvan je denk dat het makkelijk verdwijnt, maar de wetten die zorgen voor regulatie van afvallozing door schepen worden in feite zwakker naarmate je je verder van de kust bevindt. Dit resulteert in afvaleilanden die twee keer groter zijn dan Texas. Het is ongelooflijk. We dachten altijd dat de oplossing voor vervuiling verdunning was, maar inmiddels is duidelijk dat dat niet langer geldt.

Wat we van sociale wetenschappers hebben geleerd en economen als Elinor Ostrom, die het fenomeen bestuderen van gemeenschappelijk erfgoedbeheer op lokale schaal, is dat er bepaalde basisvoorwaarden zijn, die je kan inzetten, die beheer mogelijk maken en toegang geven tot open ruimte in iedereens voordeel. Daar hoort ook een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid bij, gemeenschappelijke normen, die mensen verbinden tot een gemeenschap. Voorwaardelijke toegang: je kunt mensen uitnodigen, maar ze moeten in staat zijn volgens de regels te spelen. En als je wilt dat mensen volgens de regels spelen, heb je natuurlijk nog steeds een effectief systeem nodig van controle en handhaving, omdat we hebben geleerd dat je kunt vertrouwen, maar ook moet controleren.

Wat ik ook wil overbrengen: het is niet slechts hel en verdoemenis wat we op volle zee zien. Een groep zeer toegewijde individuen: wetenschappers, natuurbeschermers, fotografen en staten, hebben verandering gebracht in een tragisch tijdspad, dat kwetsbare zeegezichten vernietigde, zoals deze koraaltuin die je nu ziet. Dat wil zeggen, we hebben het kunnen behoeden voor het lot van diepzeebodemvisserij. Hoe hebben we voor elkaar gekregen? Zoals ik al zei, er was een groep fotografen die met schepen eropuit gingen en de activiteiten hebben gefotografeerd. Daarnaast hebben we vele uren doorgebracht in de kelders van de Verenigde Naties, om te proberen regeringen te laten begrijpen wat er zo ver van het land af gebeurde, dat weinigen onder ons ooit hadden gedacht dat deze wezens bestonden.

In drie jaar tijd, van 2003 tot 2006, werd het mogelijk om standaarden af te spreken waardoor het paradigma veranderde van de wijze waarop vissers diepzeebodemvisserij uitvoeren. In plaats van gaan en staan en alles te doen wat je wilt, was een regime gecreëerd, dat beoordeling vooraf vereiste van waar men naartoe ging en de plicht om significante schade te voorkomen. In 2009, toen de VN de vooruitgang inspecteerde, ontdekten ze dat bijna 100 miljoen vierkante kilometer zeebodem beschermd was. Dat betekent niet dat dit de eindoplossing is, of dat dit ook maar voorziet in permanente bescherming, maar het betekent wel dat een groep individuen een gemeenschap kan vormen die daadwerkelijk vorm kunnen geven aan verantwoord bestuur van de volle zee, en een nieuw rechtsregime te creëren. Ik kijk dus vol optimisme uit naar onze mogelijkheden om een waarachtig, blauw, perspectief te creëren voor deze mooie planeet. Sylvia's wens helpt ons daarbij, door toegang mogelijk te maken tot het hart van individuen, waarvan je zou kunnen zeggen, dat ze zelden plaatsen zagen die verder reikten dan hun tenen, maar die nu hopelijk geïnteresseerd zullen raken in de hele levenscyclus van wezens als deze zeeschildpadden, die bijna hun gehele leven in de volle zee doorbrengen.

Vandaag zullen we alleen afreizen naar een selectie van enkele van deze speciale gebieden, zodat jullie een idee krijgen van de weelde aan rijkdommen en wonderen die zij bevatten. Neem de Sargassozee, die niet wordt afgebakend door kustlijnen, maar door oceaanstromen, die deze schat bevatten en omhullen van bruin sargassumzeewier, dat hier groeit en zich opeenhoopt. Het staat ook bekend als de broedplaats van de paling uit Noord-Europa en de Noord-Amerikaanse rivieren die nu zodanig in aantal slinken dat ze zich niet meer hebben laten zien in Stockholm, terwijl er zich pasgeleden vijf lieten zien in het VK.

Maar de Sargassozee blijkt, net zoals ze sargassozeewier opeenhoopt, het plastic binnen te halen vanuit de hele regio. De afbeelding laat niet precies zien welk plastic ik zou willen laten zien, omdat ik niet zelf daar ben geweest. Maar een recent onderzoek, dat in februari is gepubliceerd, liet zien dat 200.000 stukken plastic per vierkante kilometer nu aan de oppervlakte van de Sargassozee drijven, en dat tast de leefomgeving aan van de vele soorten die in hun groeifase naar de Sargassozee zijn gekomen voor haar bescherming en voedsel. De Sargassozee is ook een wonderbaarlijke plek voor de opeenhoping van deze unieke soorten die zich hebben ontwikkeld om de sargassumleefomgeving te imiteren. Het voorziet ook in een speciale leefomgeving voor deze vliegende vissen, zodat zij hun eieren kunnen leggen. Maar wat ik met deze foto wil laten zien, is dat we daadwerkelijk een kans hebben, om wereldwijd initiatief voor bescherming te starten. Zo heeft de regering van Bermuda de noodzaak erkend en haar verantwoordelijkheid omdat een deel van de Sargassozee binnen haar nationale jurisdictie valt -- de overgrote meerderheid valt daarbuiten -- om te helpen een beweging op te zetten die bescherming van dit essentiële gebied kan verkrijgen.

We dalen af naar een andere plek, die iets kouder is dan deze, de Rosszee in de Zuidelijke IJszee. Het is eigenlijk een baai. Het wordt beschouwd als volle zee, omdat het continent als verboden gebied is bestempeld wat betreft territoriale claims, dus alles in het water wordt beschouwd als in de volle zee. Maar wat de Rosszee belangrijk maakt, is de enorme zee aan pakijs, die in de lente en zomer voorziet in een weelde aan fytoplankton en kril, die ondersteunen wat, tot voor kort, een vrijwel onaangetast, nearshore ecosysteem was. Maar helaas begint CAMLAR, de regionale commissie die de leiding heeft over het behoud en beheer van de visvoorraad en andere levende rijkdommen in zee, toe te geven aan visserijbelangen en heeft zij de uitbreiding geautoriseerd van het vissen op tandvis in de regio. De kapitein van een Nieuw-Zeelands schip die daar net is geweest, meldt een significante terugval van het aantal orka's in de Rosszee, die rechtstreeks afhankelijk zijn van de Antarctische tandvis als hun belangrijkste voedselbron. Wat we dus moeten doen, is stoutmoedig opstaan, individueel en gezamenlijk, om regeringen te dwingen om regionale visbeheerorganisatie te dwingen, om ons recht te verklaren om bepaalde gebieden verboden gebied te verklaren voor vollezeevisserij, zodat de vrijheid om te vissen niet langer betekent dat men vrij is overal en op elke tijd te vissen.

We komen dichterbij: de Costa Rica Dome is een pas ontdekt gebied -- in potentie het hele jaar een leefgebied voor de blauwe vinvis. Er is daar genoeg voedsel om ze de hele zomer en winter te houden. Maar wat anders is aan de Costa Rica Dome, is dat het geen permanent gebied is. Het is een oceanografisch fenomeen dat verschuift in tijd en ruimte, afhankelijk van het seizoen. Het bevindt zich dus niet permanent op volle zee. Het bevindt zich niet permanent in de exclusieve economische zones van deze vijf Middenamerikaanse landen, maar het verplaatst zich met het seizoen. Dat zorgt voor een uitdaging om het te beschermen, maar ook de bescherming van de soorten die daarmee meebewegen vormt een uitdaging. We kunnen dezelfde technologieën gebruiken als de vissers om te bepalen waar de soorten zijn, om zo het gebied af te sluiten als zij het kwetsbaarst is, wat in sommige gevallen het hele jaar kan betreffen.

We komen dichterbij de kust, waar wij ons bevinden, dit is genomen in de Galapagos. Veel soorten zijn door dit gebied getrokken, wat waarschijnlijk de reden is waarom er zoveel aandacht is besteed aan het behoud van het oostelijke tropische Pacifische zeegezicht. Dit is het initiatief dat is gecoördineerd door Conservation International met verschillende partners en regeringen, om een geïntegreerd beheerbeleid in te stellen voor het hele gebied. Dat wil zeggen, het zorgt voor een prachtig voorbeeld van wat je kunt bereiken met een echt regionaal initiatief. Het beschermt vijf Werelderfgoedgebieden. Helaas erkent de Werelderfgoedconventie, tot op heden, niet de noodzaak van het beschermen van gebieden die buiten nationale jurisdictie vallen. Dus een plek als Costa Rica Dome komt technisch gezien niet in aanmerking gedurende de tijd dat ze zich op volle zee bevindt. Wat we dus hebben voorgesteld, is dat we of de Werelderfgoedconventie moeten verbeteren, zodat zij deze werelderfgoedgebieden kan adopteren en kan aansporen tot universele bescherming ervan, of we moeten de naam veranderen in "Helft van de Wereld"-erfgoedconventie. Maar we weten ook dat diersoorten als deze zeeschildpadden niet in het oostelijke tropische Pacifische zeegezicht blijven. Zij dalen af naar een enorme Zuid-Pacifische ringvormige zeestroming, waarin zij het grootste deel van hun tijd doorbrengen en waar zij uiteindelijk vaak verstrikt raken zoals hier, of als bijvangst.

Wat ik heel graag wil voorstellen, is om op te schalen. We moeten lokaal werken, maar we moeten ook werken over het gehele oceaanbekken. We beschikken nu over middelen en technologie, waarmee we in staat zijn een ruimer initiatief te nemen over het gehele oceaanbekken. We hoorden over het project "Tagging of Pacific Predators" (Pacifische roofvissen volgen met satellietzenders) . Het is één van de 17 projecten van de "Census of Marine Life" (Telling van het Mariene Leven). Het heeft ons gegevens opgeleverd als deze, van piepkleine, kleine roetkleurige pijlstormvogels die van het hele oceaanbekken hun huis hebben gemaakt. Ze vliegen 65.000 km in minder dan een jaar. We hebben dus de gereedschappen en schatten afkomstig van de Census of Marine Life. En het hoogtepuntjaar dat gelanceerd wordt in oktober. Houd het in de gaten voor meer informatie. Wat ik zo opwindend vind, is dat de Census of Marine Life meer op zich heeft genomen dan het labelen van Pacifische roofvissen, zij heeft ook gekeken naar de nog onverkende midwaterzuil, waar wezens als deze vliegende zeekomkommer zijn gevonden. En gelukkig waren wij, als IUCN, in staat samen te werken met de Census of Marine Life en veel van de wetenschappers die daar werken, om echt te proberen deze informatie te vertalen naar beleidsmakers. We hebben nu de steun van regeringen. We hebben deze informatie onthuld in technische workshops. En het spannende is, dat we over voldoende informatie beschikken om verder te gaan en sommige van deze significante 'hopespots' (plekken van hoop), hotspots. Tegelijkertijd zeggen we: "Ja, we hebben meer nodig. We moeten doorgaan."

Maar velen van jullie hebben gezegd: "Als jullie deze mariene beschermde gebieden, of een redelijk rechtsregime voor volle zeevisserijbeheer voor elkaar krijgen, hoe willen jullie het dan handhaven?" Dit brengt me bij mijn tweede passie naast oceaanwetenschap, namelijk ruimtevaarttechnologie. Ik wilde astronaut worden, dus ik heb continu gevolgd welke hulpmiddelen beschikbaar zijn om de Aarde te monitoren vanuit de ruimte -- en we hebben fantastische gereedschappen waarover we geleerd hebben, wat betreft het volgen van gelabelde levensvormen gedurende hun levenscyclus in de open oceaan. We kunnen ook vissersschepen labelen en volgen. Veel daarvan hebben reeds transponders aan boord, waarmee we hun locatie kunnen bepalen en zelfs wat ze daar doen. Maar nog niet alle schepen hebben dit. Het is niet moeilijk om echt te proberen nieuwe wetten op te stellen ter mandaat, als je het voorrecht krijgt van toegang tot onze volle zeehulpbronnen, moeten wij weten -- moet iemand weten -- waar je bent en wat je doet.

Dat brengt me bij het belangrijkste punt dat ik wil meegeven, namelijk dat we een tragedie van de erfgoeden kunnen afwenden. We kunnen een eind maken aan de ramkoers op 50 procent van de planeet met de volle zee. Maar we moeten grootschalig denken. Wereldwijd denken. We moeten veranderen hoe we omgaan met het beheer van deze rijkdommen. We moeten ons het nieuwe paradigma toeëigenen van voorzichtigheid en respect. Tegelijkertijd moeten we in lokale termen denken, wat de bron is van vreugde en pracht van Sylvia's hopespot-wens, is dat we veel van deze voorheen onbekende gebieden, in het spotlicht kunnen zetten en mensen bijeen kunnen brengen -- als je wilt -- om ze daadwerkelijk deel te laten voelen van deze gemeenschap die werkelijk belang heeft bij haar toekomstig beheer. Ten derde moeten we kijken naar beheer van het hele oceaanbekken. Onze levensvormen bevinden zich over het hele oceaanbekken. Bij veel van de diepzeegemeenschappen is genetische distributie aanwezig die over heel het oceaanbekken is terug te zien. We moeten begrijpen, maar we moeten ook beginnen te beheren en beschermen. En om dat te kunnen doen, heb je ook oceaanbekken-beheerbeleid nodig. We hebben weliswaar regionaal beheerbeleid binnen de exclusieve economische zone, maar we moeten ze opschalen, we moeten hun capaciteit uitbouwen, zodat ze zijn als de Zuidelijke IJszee, waar de organisatie een tweesporenbeleid heeft: visgrond en natuurbehoud.

Tot slot wil ik mijn oprechte dank betuigen aan Sylvia Earle en haar eren voor haar wens, omdat het ons helpt een gezicht te geven aan de volle zee en de diepzeeën die buiten de nationale jurisdictie vallen. Het helpt bij het bijeenbrengen van een ongelooflijke groep getalenteerde mensen, om te proberen de problemen op te lossen en te doorgronden, die hindernissen hebben opgeworpen voor het beheer en redelijk gebruik van dit gebied, dat ooit zo ver en afgelegen was.

Ik hoop dus dat ik u tijdens deze rondreis een nieuw perspectief op de volle zee hebben kunnen bieden, namelijk dat het ook onze thuis is en dat we samen moeten werken als we hier voor iedereen een duurzame oceaantoekomst willen bewerkstelligen.

Dank u.

(Applaus)