Karen Tse: Hoe kunnen we het folteren doen ophouden?

In 1994 kwam ik in een gevangenis in Cambodja en ontmoette er een 12-jarige jongen die gefolterd was en geen toegang kreeg tot een advocaat. Terwijl ik in zijn ogen keek, realiseerde ik me dat hoewel ik honderden brieven had geschreven voor politieke gevangenen, ik er nooit een voor hem zou hebben geschreven, omdat het geen 12-jarige jongen was die iets belangrijks had gedaan voor iemand. Hij was geen politieke gevangene. Hij was een 12-jarige jongen die een fiets had gestolen. Wat ik toen ook besefte, was dat dit niet alleen voor Cambodja zo was. Van de 113 ontwikkelingslanden die folteren, hebben 93 ervan al wetten aangenomen die zeggen dat je recht hebt op een advocaat en je het recht hebt om niet gefolterd te worden.

Ik erkende dat hier een ongelooflijke kans voor ons lag om als wereldgemeenschap op te komen tegen foltering als onderzoeksinstrument. We denken vaak aan foltering als politieke foltering, gereserveerd voor de ergste gevallen, maar in feite treft 95 procent van het folteren vandaag niet de politieke gevangenen. Het treft mensen die in gebrekkige juridische systemen zitten, omdat foltering helaas de goedkoopste vorm van onderzoek is - het is goedkoper dan een rechtssysteem, goedkoper dan een advocaat en vroege toegang tot rechtshulp. Daarom gebeurt dat het vaakst. Ik geloof dat het voor ons als wereldgemeenschap mogelijk is, als we een beslissing nemen, om samen te komen en het folteren als onderzoeksinstrument nog tijdens ons leven te beëindigen. Daar zijn drie dingen voor nodig. Allereerst is er de training, het mondig maken en het onderling verbinden van verdedigers over de wereld.

Het tweede is zorgen voor systematische vroegtijdige toegang tot een advocaat. Het derde is engagement. In het jaar 2000 begon ik me af te vragen: “Wat als we bij elkaar zouden komen? Kunnen we dan iets doen voor deze 93 landen?” Ik heb Internationale Bruggen naar Gerechtigheid opgericht met de specifieke taak om foltering als onderzoeksinstrument uit te bannen en te zorgen voor een eerlijk proces in de 93 landen, door geschoolde juristen in een vroeg stadium op politiebureaus en in de rechtszalen aanwezig te laten zijn. Mijn eerste ervaringen kwamen uit Cambodja. Ik herinner me dat er toen in 1994 in Cambodja nog altijd minder dan 10 advocaten in het land waren, omdat de Rode Khmer ze allemaal had gedood.

Zelfs 20 jaar later waren er nog slechts 10 advocaten in het land. Daarom kon je toen in een gevangenis niet alleen 12-jarige jongens aan treffen, maar ook vrouwen. Als je hen vroeg waarom ze daar zaten, kon je als antwoord krijgen: "Ik zit hier al 10 jaar, omdat mijn man een misdaad beging, maar ze kunnen hem niet vinden.” Je vindt daar eenvoudigweg geen rechtsstaat.

De eerste groep verdedigers kwam bij elkaar. Ik herinner me nog dat ik tijdens hun opleiding zei: "Oké, wat doe je bij een onderzoek?" Het was even stil in de klas en tenslotte stond een vrouw op, [onhoorbare naam], en ze zei "Khrew," (wat 'leraar' betekent) - "ik heb meer dan honderd mensen verdedigd en ik heb nooit enig onderzoek moeten voeren, omdat ze allemaal al bekend hadden.”

We hadden het in de klas over het feit dat ten eerste, de bekentenissen misschien niet betrouwbaar waren, en ten tweede, we de politie niet wilden aanmoedigen om hiermee door te gaan, in het bijzonder omdat het nu tegen de wet was. Het kostte deze verdedigers veel moed om te besluiten dat zij zouden beginnen met ertegen in te gaan en elkaar te steunen bij de uitvoering van deze wetten. Ik herinner me nog de eerste gevallen. Zij kwamen alle 25 samen. Ze stond op, de anderen stonden achteraan om haar te steunen en de rechters bleven zeggen: "Nee, nee, nee, nee, we gaan alles op exact dezelfde manier blijven doen als tevoren.”

Maar op een dag kwam het perfecte geval. Het was een vrouw die groenten verkocht. Ze zat op straat. Ze zei dat ze de persoon zag weglopen waarvan ze dacht dat hij de sieraden had gestolen. Maar de politie kwam, ze arresteerden haar, maar vonden niets op haar. Ze was op dat moment zwanger. Ze had brandwonden van sigaretten. Ze kreeg een miskraam. Toen ze voorkwam voor de rechter stond hij voor de eerste keer op en zei: "Ja, er is geen bewijs behalve uw bekentenis door foltering. U zal worden vrijgelaten.”

De verdedigers begonnen steeds meer zaken aan te nemen en begonnen stap voor stap de loop van de geschiedenis in Cambodja te veranderen. Maar Cambodja is niet alleen. Vroeger dacht ik: ligt het aan Cambodja? Of aan de andere landen? Maar het gebeurt in zo veel landen.

In Burundi ontmoette ik in een gevangenis geen 12-jarige, maar een 8-jarige jongen voor het stelen van een mobiele telefoon. Of een vrouw, ik pakte haar baby op, een echt schattige baby en zei: "Je baby is zo leuk." Het was geen baby meer, ze was drie jaar. Ze zei: "Maar zij is de reden waarom ik hier ben." Ze werd beschuldigd van het stelen van twee luiers en een strijkijzer voor haar baby en zat nog steeds in de gevangenis. Ik ging naar de gevangenisdirecteur en zei: "Je moet haar vrijlaten. Een rechter zou haar vrijlaten.” Hij zei: “We kunnen erover praten, maar kijk naar mijn gevangenis. Tachtig procent van de tweeduizend mensen hier hebben geen advocaat. Wat kunnen we doen?" Advocaten begonnen moedig een systeem te organiseren waar ze zaken konden aannemen. Maar we beseften dat het niet alleen de training van de advocaten, maar de connectie tussen de advocaten was die het verschil uitmaakte.

Bijvoorbeeld, in Cambodja lukte het omdat [Onverstaanbare naam] niet alleen ging, maar 24 advocaten haar steunden. Op dezelfde manier vertellen ze me in China altijd: "Het is als een frisse wind in de woestijn als we samen kunnen komen.” In Zimbabwe herinner ik me Innocent, die een gevangenis bezocht waar iedereen rechtstond en zei: "Ik ben hier al een jaar, acht jaar, 12 jaar zonder advocaat." Hij kwam en we hadden samen een training en hij zei: "Ik heb horen zeggen" - want hij had mensen horen mopperen - "Ik heb horen zeggen dat we geen rechtvaardigheid kunnen creëren omdat we niet over de middelen beschikken.” Toen zei hij: "Maar ik wil dat je weet dat het gebrek aan middelen nooit een excuus voor onrecht is.” Daarmee organiseerde hij met succes 68 advocaten die systematisch de zaken aannemen.

De sleutel is echter training en vroege toegang. Ik was onlangs in Egypte en werd geïnspireerd door een andere groep advocaten. Ze vertelden me: "We hebben geen politie meer op straat. De politie was een van de belangrijkste redenen waarom we in opstand kwamen. Ze waren de hele tijd iedereen aan het folteren.” Ik zei: "Maar er zijn onlangs tientallen miljoenen dollars naar de ontwikkeling van het rechtssysteem hier gegaan. Wat is er aan de hand?” Ik ontmoette een van de ontwikkelingsagentschappen. Ze waren bezig met het trainen van aanklagers en rechters, wat een begrijpelijke voorkeur is, eerder dan verdedigers. Ze lieten me een handleiding zien die eigenlijk prima was. Ik zei: "Ik ga deze kopiëren." Alles stond erin. Advocaten mochten op het politiebureau komen. Het was perfect. Aanklagers waren perfect getraind. Maar ik zei tegen hen: “Ik heb slechts één vraag: wat is er met hen gebeurd tegen de tijd dat iedereen samenkomt in het kantoor van de aanklager?" Na een pauze zeiden ze: "Ze werden gefolterd."

Het gaat dus niet alleen om de opleiding van de advocaten, maar om systematische vroege toegang tot een advocaat, want zij vormen de beveiliging in het systeem voor mensen die gefolterd worden. Terwijl ik dit vertel, ben ik me er ook bewust van dat het klinkt alsof we het aankunnen, maar kunnen we het echt? Het lijkt een enorme opgave. Toch zijn er vele redenen waarom ik geloof dat het mogelijk is. De eerste reden zijn de mensen ter plekke, die manieren vinden om wonderen te verrichten door hun inzet. Het is niet alleen Innocent in Zimbabwe, over wie ik jullie vertelde, maar verdedigers over de hele wereld zijn hiernaar op zoek. We hebben een programma, JusticeMakers (RechtMakers) genaamd. We merkten dat er mensen zijn die moedig zijn en dingen willen doen, maar hoe kunnen we hen steunen? Het is een online wedstrijd waar je alleen maar vijfduizend dollar kan verdienen als je een innovatieve manier kan vinden om recht te plegen. Er zijn 30 JusticeMakers over de hele wereld, van Sri Lanka tot Swaziland tot de Democratische Republiek Congo, die met vijfduizend dollar verbazingwekkende dingen doen, via sms-programma's, door juridisch-administratieve programma's, door alles wat ze kunnen doen.

Het zijn niet alleen deze JusticeMakers, maar mensen die we moedig zien uitzoeken wie hun netwerken zijn en hoe ze het vooruit kunnen doen gaan.

In China, bijvoorbeeld, werden grote wetten uitgevaardigd waardoor de politie geen mensen mag folteren of ze zullen worden gestraft. Ik sprak met een van onze zeer moedige advocaten en zei: "Hoe kunnen we dit uitwerken? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat dit wordt uitgevoerd? Het is fantastisch.” Hij zei: "Heb je geld?". Ik antwoordde: "Nee." Hij zei: "Dat is oké, we kunnen er nog steeds een mouw aan passen.” Op 4 december organiseerde hij een samenkomst van drieduizend leden van de Communistische Jeugdliga, van 14 van de beste rechtsfaculteiten. Ze organiseerden zich, ontwikkelden posters met de nieuwe wetten, gingen naar de politiebureaus en begonnen wat hij een geweldloze juridische revolutie noemt om de burgers te beschermen. Ik sprak over de noodzaak om verdedigers op te leiden en te steunen. We moeten systematisch zorgen voor vroege toegang tot een advocaat. Maar het derde en belangrijkste ding is dat we ons ertoe engageren.

Mensen zeggen vaak tegen me: "Weet je, dit is geweldig, maar het is te idealistisch. Het gaat nooit gebeuren.” Dit zijn interessante woorden, omdat het dezelfde soort woorden zijn die werden gebruikt voor mensen die besloten om de slavernij of de apartheid te beëindigen. Het begon met een kleine groep mensen die besloten zich te engageren.

Een van onze favoriete gedichten van de verdedigers, die zij elkaar vertellen, is: "Houd moed vrienden, de weg is vaak lang, het pad is nooit duidelijk en de inzet is zeer hoog, maar diep vanbinnen ben je niet alleen.” Als we als wereldgemeenschap samen kunnen komen om niet alleen de verdedigers te ondersteunen, maar ook iedereen in het systeem die ernaar kijkt, dan kunnen we foltering als onderzoeksinstrument beëindigen. Ik weet zeker dat de vraag komt, en ik wil het daar graag met jullie over hebben: "Maar wat kan ik eigenlijk doen?" Ik zou zeggen dit. In de eerste plaats weet je wat je kunt doen. Maar ten tweede eindig ik met het verhaal van Vishna, die eigenlijk mijn inspiratie was om te starten met International Bridges to Justice.

Vishna was een 4-jarige jongen die werd geboren in een Cambodjaanse gevangenis in de provincie Kandal. Maar omdat hij in de gevangenis was geboren, hield iedereen van hem, ook de bewakers. Hij was de enige die door de tralies in en uit mocht lopen. Je weet wel dat er tralies zijn. Maar Vishna werd steeds groter, vooral zijn hoofd dan toch. Hij kwam voorbij de eerste tralie, de tweede en vervolgens de derde tralie, en bewoog dan langzaam zijn hoofd om er door te kunnen, en terug te komen, derde, tweede, eerste. Hij pakte mijn pink, want hij wilde elke dag op bezoek gaan. Het lukte hem nooit om ze elke dag allemaal te bezoeken, maar hij wilde alle 156 gevangenen bezoeken. Ik tilde hem op, en hij stak dan zijn vingers erdoor. Of als ze in donkere cellen zaten, het was als ijzeren golfplaten, stak hij zijn vingers erdoor.

Voor de meeste gevangenen was hij hun grootste vreugde en hun zonnetje. Ze keken uit naar hem. En kijk, hier is Vishna. Hij is een 4-jarige jongen. Hij werd geboren in een gevangenis met bijna niets, geen materiële goederen, maar hij had een gevoel voor zijn eigen heroïsche reis, waartoe we, naar mijn mening allemaal zijn geboren. Hij zei: "Waarschijnlijk kan ik niet alles doen. Maar ik ben er een. Ik kan iets doen. Ik zal dat doen, wat ik kan doen.” Ik dank jullie voor de profetische verbeelding om samen met ons aan de vormgeving van een nieuwe wereld te denken. We nodigen jullie uit om deze reis met ons te maken.

Dank je.

(Applaus)

Dank je.

(Applaus)

Dank je.

(Applaus)