Karen Armstrong doet haar TED Prize wens: het Handvest voor Compassie

Dit is een geweldige eer. En het is fantastisch om aanwezig te zijn bij een organisatie die werkelijk verschil maakt in de wereld. En ik ben intens dankbaar voor de gelegenheid vandaag tot u te mogen spreken.

En ik ben ook nogal verrast, want als ik op mijn leven terugkijk was schrijven of op enige manier bij religie betrokken te zijn wel het laatste wat ik had gewild. Eerlijk gezegd was ik, na mijn vertrek uit het klooster, klaar met religie. Ik dacht, dat was het dan. En 13 jaar lang hield ik mij er verre van. Ik wilde leraar Engelse Literatuur worden. En bovenal zeer zeker geen schrijver worden. Maar toen volgde in mijn carrière de ene ramp op de andere. en uiteindelijk belandde ik bij de televisie. (Gelach) Ik zei dit tegen Bill Moyers en hij zei, "Oh, we nemen iedereen." (Gelach)

En ik maakte enkele nogal controversiële, religieuze programma's. In Groot-Brittannië, waar religie zeer onpopulair is, werd dit heel goed ontvangen. En zo, voor de eerste en enige keer in mijn leven liep ik dan eindelijk in de pas. Maar ik werd naar Jerusalem gestuurd, om een film over het vroege Christendom te maken. En daar kwam ik voor het eerst in contact met de andere religieuze tradities: Jodendom en Islam, de zuster-religies van het Christendom. En ontdekte ondertussen dat ik, ondanks mijn intens religieuze achtergrond, helemaal niets over deze religies wist. Ik had het Jodendom alleen gezien als een soort voorspel van het Christendom en over de Islam wist ik al helemaal niets.

Maar in die stad, die verscheurde stad, waar je de drie geloven zo ongemakkelijk ziet samen gaan, word je jezelf ook bewust van hun onderlinge, diepgaande verbondenheid. En het was de bestudering van andere religieuze tradities die me weer terugbracht tot het besef van wat religie kan zijn en het stelde me feitelijk in staat mijn eigen geloof in een ander licht te zien.

En ik vond in de loop van mijn studie enkele verbazingwekkende zaken die me nooit eerder waren opgevallen. Eerlijk gezegd, in de tijd toen ik dacht dat ik het met het geloof wel had gehad, vond ik de hele zaak gewoon absoluut ongeloofwaardig. Die doctrines schenen onbewezen, abstract. En toen ik serieus andere tradities begon te bestuderen, begon ik me tot mijn verbazing te realiseren, dat geloof -- waar we ons vandaag de dag zo over opwinden -- slechts een zeer recentelijk religieus enthousiasme is, dat alleen in het Westen rondom de 17de eeuw naar boven kwam. Het woord "geloven" zelf betekende oorspronkelijk loven, prijzen, koesteren. In de 17de eeuw werd de strekking beperkt, om redenen die ik onderzoek in een boek dat ik momenteel schrijf, om daarbij een intellectuele goedkeuring te geven aan een pakket stellingen, een credo. "Ik geloof" -- betekende niet "Ik aanvaard bepaalde geloofsartikelen." Het betekende: "Ik wil mij inzetten, ik verplicht mijzelf." Inderdaad kijken sommige wereldtradities neer op religieuze orthodoxie. In de Koran wordt religieuze orthodoxie afgedaan als zanna: zelfgenoegzaam giswerk over zaken waarover niemand, hoe dan ook, zeker kan zijn, maar wat mensen tot ruziezoekers en domme sektariërs maakt. (Gelach)

Dus, als religie niet gaat over geloven in dingen, waar gaat het dan wel over? Wat ik heb ontdekt is dat religie over het algemeen gaat over ander gedrag. In plaats van te besluiten of je wel of niet in God gelooft, moet je eerst iets doen. Je gedraagt je op een betrokken wijze. En dan begin je de waarheden van religie te begrijpen. En religieuze doctrines zijn bedoeld om op te roepen tot actie; je begrijpt ze alleen wanneer je ze in praktijk brengt.

Nu wordt in deze praktijk de hoogste eer aan compassie gegeven. En het is een treffend gegeven dat over het algemeen in elk van de vooraanstaande wereldgeloven, compassie -- het vermogen met de ander mee te voelen op de wijze waarop wij dit deze avond bespreken -- is niet alleen de test voor elke ware religiositeit, het is ook wat ons in de tegenwoordigheid brengt van wat joden, christenen en moslims "God" of de "Verhevene" noemen. Het is compassie wat je tot het Nirwana voert, zegt de Boeddha. Waarom? Omdat bij compassie, als we met de ander mee voelen, wij onszelf vanuit het centrum van onze wereld terugtrekken en daar een andere persoon plaatsen. En eenmaal van het ego bevrijd, zijn we gereed het goddelijke te ontmoeten.

En iedere grote wereldtraditie heeft dit speciaal benadrukt en als kern van die traditie dat genomen wat bekend werds als de Gouden Regel. Voor het eerst verkondigd door Confucius, 5 eeuwen voor Christus: "Doe een ander niet aan, wat jij niet zou willen dat een ander jou aandeed." Dit was, zei hij, de rode draad die door al zijn leringen liep en wat zijn aanhangers altijd en overal in praktijk behoorden te brengen. De Gouden Regel zou hen voeren tot de transcendente waarde die hij ren noemde, medemenselijkheid, wat op zich al een transcendente ervaring was.

En dit is ook cruciaal voor de monotheïsten. Er is een beroemd verhaal over de grote rabbi Hillel, de oudere tijdgenoot van Jezus. Een heiden kwam naar hem toe en bood aan zich tot het jodendom te bekeren als de rabbi op een been staande de hele joodse leer kon opzeggen. Hillel ging op een been staan en zei, "Wat jij als verfoeilijk beschouwt, doe dat je buurman niet aan. Dat is de Torah. De rest is toelichting. Ga het maar bestuderen." (Gelach)

En "ga dit bestuderen" was wat hij bedoelde. Hij zei, "In je schriftuitlegging moet je duidelijk maken, dat ieder vers van de Torah een toelichting is op, een kanttekening bij de "Gouden Regel." De grote rabbi Meir zei dat iedere interpretatie van de Schrift die leidde tot haat en minachting van anderen, van wie dan ook, onrechtmatig was.

Sint Augustinus beweerde precies hetzelfde. De Schrift, zegt hij, "leert ons alleen maar barmhartigheid en we moeten een schriftinterpretatie niet loslaten totdat we een interpretatie van compassie hebben gevonden. En deze worsteling om compassie te vinden in soms vrij weerzinwekkende teksten is een goede generale repetitie om hetzelfde in het gewone leven te doen. (Applaus)

Maar kijk nu naar onze wereld. En we leven in een wereld waar religie is gekaapt. Waar terroristen Koranverzen reciteren om hun wreedheden te rechtvaardigen. Waar in plaats van het accepteren van Jezus' woorden, "Heb uw vijand lief. Oordeel niet over anderen," wij het schouwspel hebben van christenen die eindeloos de ander veroordelen, eindeloos de Schrift gebruikend om met andere mensen te argumenteren, anderen omlaag te halen. Door de eeuwen heen is religie gebruikt om anderen te onderdrukken, en dit komt door het menselijk ego, de menselijke hebzucht. Als soort hebben we er een talent voor om prachtige zaken te verpesten.

Dus drongen de tradities er ook op aan -- en dit is een belangrijk punt, denk ik -- dat je jouw compassie niet zou kunnen en mogen beperken tot je eigen groep: je eigen land, je eigen geloofsgenoten, je eigen landgenoten. Je moet "jian ai" hebben, zoals een Chinese wijsgeer het noemde; zorg hebben voor iedereen. Heb je vijanden lief. Eer de vreemdeling. Wij verdeelden jullie in stammen en volkeren, zegt de Koran, opdat jullie elkaar leert kennen.

En opnieuw wordt deze universele handreiking overschreeuwd door het lawaaiige gebruik van religie -- misbruik van religie -- uit schandelijk eigenbelang. Nu ben ik de tel kwijtgeraakt van alle taxi-chauffeurs die mij vertellen, als ik ze zeg waarmee ik mijn brood verdien, dat religie de oorzaak was van alle grote oorlogen uit de geschiedenis. Fout. De oorzaak van onze huidige ellende is een politieke.

Maar vergis je niet, religie is een soort breuklijn en als een conflict in een regio wortel schiet, kan ze worden meegezogen en deel van het probleem worden. Onze moderne tijd is bijzonder gewelddadig geweest. Alleen al in Europa stierven tussen 1914 en 1945, 70 miljoen mensen als gevolg van een gewapend conflict. En zoveel van onze instellingen, zelfs voetbal, dat vroeger een plezierig tijdverdrijf was, veroorzaken nu rellen waarbij mensen zelfs omkomen. En het wekt geen verbazing dat ook religie beïnvloed is door deze gewelddadige houding.

Ook denk ik dat er overal behoorlijk wat religieuze onwetendheid is. Mensen lijken nu te denken dat religieus geloof gelijk staat met het geloven aan dingen. Alsof dat -- we noemen religieuze mensen vaak gelovigen -- hun voornaamste bezigheid is. En erg vaak worden bijzaken naar de eerste plaats getild en in de plaats gesteld van compassie en De Gouden Regel. Want de Gouden Regel is moeilijk. Soms, als ik gemeenten toespreek over compassie, zie ik soms een opstandige uitdrukking op sommige gezichten verschijnen, want veel religieuze mensen hebben liever gelijk dan compassie . (Gelach)

Maar ja, dat is niet het hele verhaal. Sinds 11 September, toen ik door mijn werk over de Islam ineens op een voor mij onvoorstelbare manier de openbaarheid werd ingeschoten, kan ik zo'n beetje overal ter wereld gaan en waar ik ook ga een schreeuw naar verandering vinden. Ik ben net terug uit Pakistan, waar letterlijk duizenden mensen mijn lezingen bezochten, vooral omdat ze smachtten naar een welwillende westerse stem. En vooral jonge mensen kwamen er. En vroegen mij, "Wat kunnen we doen? Wat kunnen wij doen om dingen te veranderen?" En mijn gastheren in Pakistan zeiden, "Je hoeft echt niet te beleefd te zijn tegen ons. Zeg ons waar we fout zitten. Laten we samen praten over waar religie faalt."

Want het lijkt me dat onze huidige situatie zo ernstig is, dat iedere ideologie die geen promotor is van wereldwijd begrip en waardering voor elkaar de test van de tijd niet doorstaat. En religie, met zijn vele volgelingen... Hier in de Verenigde Staten zijn mensen misschien op een andere manier religieus, zoals een recent rapport uitwijst -- maar ze willen nog altijd religieus zijn. Alleen West-Europa is nog secularistisch, wat er nu bijna vertederend ouderwets begint uit te zien.

Maar mensen willen religieus zijn en religie zou tot een kracht gemaakt moeten worden voor harmonie in de wereld, wat het kan en zou moeten zijn -- vanwege de Gouden Regel. "Doe anderen niet aan wat je niet zou willen dat ze jou aandeden": een ethos dat men nu overal ter wereld zou moeten toepassen. We zouden andere landen niet aan moeten doen wat we niet zouden willen dat ze ons aandeden.

En dit -- wat voor armzalige overtuigingen we ook mogen hebben -- is een religieuze, een spirituele zaak. Het is een diepgaande morele zaak die ons allen aangaat en zou moeten aangaan. En zoals ik al zei, er is daarbuiten overal honger naar verandering. Hier in de Verenigde Staten zie je het denk ik in deze verkiezingscampagne: een verlangen naar verandering. En na 11 september komen mensen in kerken en moskeeën op dit hele continent lokaal bijeen om netwerken van begrip te vormen. Met de moskee en de synagoge die zeggen, "We moeten met elkaar gaan praten." Ik denk dat het tijd is dat we het idee van de tolerantie voorbijgaan en verder naar waardering voor de ander.

Er is een verhaal dat ik graag wil aanhalen. Het komt uit "de Iliad." Maar het vertelt wat deze spiritualiteit zou moeten zijn. U kent het verhaal van "de Iliad:" de 10-jarige oorlog tussen Griekenland en Troje. Tijdens een actie trekt de beroemde Griekse krijgsman Achilles zijn troepen terug en alle oorlogsinspanningen lijden hieronder. En in de wanorde die daarop volgt wordt zijn geliefde vriend Patroclus gedood in een man tot man gevecht door een Trojaanse prins, Hector. En Achilles wordt gek van verdriet, woede en wraakgevoelens. Hij doodt Hector, verminkt zijn lichaam en weigert het lichaam terug te geven aan de familie om te begraven, wat voor de Grieken betekent dat Hector's ziel eeuwig zal rondzwerven, verloren is. En dan komt op een nacht Priam, de koning van Troje, een oude man, incognito naar het Griekse kamp en gaat op weg naar Achilles' tent om het lichaam van zijn zoon te vragen. En iedereen is verbijsterd als de oude man zijn hoofdbedekking afdoet en zichzelf toont. En Achilles kijkt hem aan en denkt aan zijn vader. En hij begint te huilen. En Priam ziet de man die zovele van zijn zonen heeft vermoord en begint ook te huilen. En het huis werd vervuld met het geluid van hun geween. De Grieken geloofden dat samen huilen mensen met elkaar verbindt. En dan neemt Achilles het lichaam van Hector, overhandigt het met tederheid aan de vader en de twee mannen kijken elkaar aan en zien elkaar als goddelijk.

Dat is het ethos wat men ook in alle religies terugvindt. Het gaat over het overwinnen van de gevoelens van afschuw voor vijanden die ons bedreigen en een begin om de ander te waarderen. Het is van groot belang dat het Hebreeuwse woord voor "heilig", waar het God betreft, "Kadosh" is: afzonderlijk, ander. En misschien is het vaak juist het anders zijn van onze vijanden dat ons een aanduiding geeft van de uiterst mysterieuze transcendentie die God is.

En nu is hier dan mijn wens: Wilt u mij helpen met het tot stand brengen, het lanceren en propageren van een Handvest voor Compassie -- opgesteld door een groep inspirerende denkers uit de drie tradities die voortkomen uit Abraham: Jodendom, Christendom en Islam en gebaseerd op het grondbeginsel van de Gouden Regel. We moeten een beweging creëren onder al die mensen die ik op mijn reizen ontmoet -- u waarschijnlijk ook ontmoet, die op enigerlei wijze willen deelnemen, en hun geloof weer opeisen, waarvan zij zich -- zoals ik dat noem -- beroofd voelen. We moeten mensen de kracht geven om zich het ethos van compassie weer te herinneren, en richtlijnen geven. Dit Handvest zou geen lijvig document moeten zijn. Ik zou graag zien dat het richtlijnen geeft over hoe de geschriften te interpreteren, de teksten die worden misbruikt. Denk aan wat de rabbi's en Augustinus zeiden over hoe de Schrift beheerst zou moeten worden door het principe van naastenliefde. Laten we daarheen terugkeren. En ook naar het idee van joden, christenen en moslims -- -- de tradities die elkaar nu zo vaak in de haren zitten -- die samenwerken om een document tot stand te brengen dat hopelijk door tenminste duizend belangrijke religieuze leiders uit alle wereldtradities ondertekend zal worden.

En u bent het volk. Ik ben maar een enkele wetenschapper. Ondanks dat ik hou van gezelligheid, waar ik tot mijn verbazing mee te maken kreeg, breng ik veel tijd alleen met mijn studie door en zijn jullie degenen met de mediakennis om me uit te leggen hoe we dit naar iedereen op deze planeet kunnen gaan overbrengen. Ik heb wat voorbereidende gesprekken gehad en aartsbisschop Desmond Tutu bijvoorbeeld wil hier graag zijn naam aan verbinden, evenals imam Faisal Rauf, de imam van New York. Ook is het de bedoeling dat ik ga samenwerken met het Verbond van Beschavingen van de Verenigde Naties. Ik nam deel aan dat initiatief van de Verenigde Naties genaamd het Verbond van Beschavingen, dat door Kofi Annan gevraagd was de oorzaken van extremisme te achterhalen en praktische richtlijnen te geven aan lidstaten voor het vermijden van escalatie van verder extremisme.

En het Verbond heeft me gezegd dat ze er erg graag mee willen werken. Het belang hiervan is -- en ik zie sommigen van u al bezorgd kijken, omdat u denkt dat het een langzaam en log orgaan is, maar wat de Verenigde Naties kunnen is ons wat neutraliteit geven, zodat dit niet gezien wordt als een westers of christelijk initiatief, maar dat het uitgaat zogezegd, van de Verenigde Naties, van de wereld -- die zou kunnen helpen met het bureaucratisch aspect hiervan.

En dus doe ik een dringend beroep op u om samen met mij dit Handvest te maken, lanceren en propageren, zodat het in iedere school, iedere kerk, moskee en synagoge ter wereld een plaats kan krijgen, opdat mensen hun traditie kunnen bezien, haar terugwinnen en religie tot een bron maken voor vrede in de wereld, wat het kan en zou moeten zijn. Dank u wel. (Applaus)