Julie Burstein: 4 lessen in creativiteit

Op het bureau in mijn kantoor heb ik een potje van aardewerk. Ik maakte het op de middelbare school. Het is raku, een eeuwenoude Japanse vorm van aardewerk. Men maakte er kommen mee voor de Japanse theeceremonie. Deze is meer dan 400 jaar oud. Iedere kom werd uit een homp klei gedrukt of gesneden. Juist de imperfectie ervan maakte het bij de mensen zo geliefd.

Dergelijke gebruikspotten hebben een baktijd van 8 tot 10 uur. Deze haalde ik vorige week nog uit de oven. De oven zelf moet nog een dag of 2 afkoelen, maar raku werkt erg snel. Je doet het buiten. Je brengt de oven op temperatuur. Die gaat binnen een kwartier naar 1500 graden. Zodra je ziet dat het glazuur binnenin is gesmolten - wat je ziet aan een vage glans - zet je de oven uit. Je haalt de pot eruit met lange metalen tangen. In Japan zou de gloeiendhete pot onmiddellijk worden ondergedompeld in een oplossing van groene thee. Je kunt je de geur van die stoom voorstellen. Maar hier in de V.S. voeren we het drama nog wat op. We zetten de potten in zaagsel, dat daardoor in brand vliegt. Dan neem je een vuilnisemmer en zet die er bovenop, waarna de rook aan alle kanten gaat ontsnappen. Ik kwam altijd thuis met kleren die naar houtrook stonken.

Ik hou van raku, omdat het me laat spelen met de elementen. Ik kan uit klei een pot maken en een glazuur kiezen, maar daarna moet ik het overlaten aan het vuur en de rook. Het mooie is dat er verrassingen ontstaan - zoals dit craquelépatroon - want die potten staan onder hoge druk. - zoals dit craquelépatroon - want die potten staan onder hoge druk. Binnen een minuut gaan ze van 1500 graden naar kamertemperatuur.

Raku is een prachtige metafoor voor het proces van creativiteit. In zoveel dingen zie ik de spanning tussen wat ik kan beheersen en wat ik moet loslaten. In zoveel dingen zie ik de spanning tussen wat ik kan beheersen en wat ik moet loslaten. Het gebeurt steeds weer, of ik nu een nieuw radioprogramma maak of thuis onderhandel met mijn puberzonen.

Toen ik begon aan mijn boek over creativiteit, realiseerde ik me dat de stappen waren omgedraaid. Ik moest beginnen met loslaten. Ik moest me onderdompelen in de verhalen van honderden kunstenaars, schrijvers, musici en filmmakers. Bij het luisteren naar de verhalen realiseerde ik me dat creativiteit voortkomt uit alledaagse ervaringen. Dat gebeurt vaker dan je zou denken, inclusief het loslaten. Het had moeten breken, maar dat geeft niet. (Gelach) (Lacht) Dat hoort bij loslaten. Soms gebeurt het en soms niet, want creativiteit groeit ook vanuit de brokstukken.

De beste manier om iets te leren is door verhalen. Daarom wil ik jullie een verhaal vertellen over werk en spel en over 4 aspecten van het leven die we moeten omarmen zodat onze creativiteit zich kan ontplooien. De eerste omarming is iets waarvan we denken: 'Oh, dat is makkelijk', maar het is iets wat juist steeds moeilijker wordt. Aandacht besteden aan de wereld om ons heen. Zoveel kunstenaars hebben het over de noodzaak van openheid, het omarmen van ervaringen. Dat is moeilijk wanneer je aandacht volledig wordt opgeëist door een opvallende rechthoek in je broekzak.

De filmmaakster Mira Nair vertelt over haar jeugd in een stadje in India, Bhubaneswar. Dit is een foto van een van de tempels daar.

Mira Nair: in dit stadje waren zo'n 2000 tempels. We speelden altijd cricket. We groeiden min of meer op tussen het puin. Ik werd vooral geïnspireerd en op het pad van filmmaker gebracht door het volkstheater dat op doorreis was in onze stad. Ik ging er naartoe en zag 2 mensen op een schoolsportveld, die de grote strijd tussen goed en kwaad uitbeeldden. Zonder rekwisieten, maar met veel passie en hasj. Het was fantastisch. Zonder rekwisieten, maar met veel passie en hasj. Het was fantastisch. Het waren de volksverhalen uit de Mahabharata en de Ramayana, de 2 heilige boeken met verhalen waar alles uit voortkomt in India, naar men zegt. Door het zien van die Jatra, dat volkstheater wist ik dat ik daar bij wilde horen, wilde optreden.

Julie Berstein: Is dat geen prachtig verhaal? Het is een onderbreking van het dagelijks patroon: het schoolsportveld als toneel voor goed en slecht, passie en hasj. Mira Nair was een jong meisje temidden van duizenden andere toeschouwers, maar ze was bereid om zich open te stellen voor wat het in haar losmaakte. Dat vergezelde haar op het pad dat ze zou afleggen om een bekroond filmmaker te worden. Voor alles moeten we dus open staan voor de ervaring die ons kan veranderen. Voor alles moeten we dus open staan voor de ervaring die ons kan veranderen.

Kunstenaars spreken er ook over hoe een deel van hun sterkste werk voortkomt uit de meest moeilijke tijden in het leven. De schrijver Richard Ford spreekt over een probleem uit zijn jeugd waar hij nog steeds mee worstelt. Hij is zwaar dyslectisch.

Richard Ford: Ik was langzaam met leren lezen. Ik las mijn hele schooltijd niet meer dan het minimum. Nog steeds lees ik in mijn hoofd niet veel sneller dan hardop. Nog steeds lees ik in mijn hoofd niet veel sneller dan hardop. Toch bracht dyslexie me veel voordelen. Toen ik me uiteindelijk met mijn traagheid verzoende begon ik langzaamaan waardering te krijgen voor al die kwaliteiten van taal en zinnen die niet alleen cognitief zijn: de syncopen, de woordklanken, hoe woorden eruitzien, waar paragrafen en regels worden afgebroken. Ik was niet zó dyslectisch dat ik niet kon lezen, ik moest het alleen heel langzaam doen. Doordat ik bij de zinnen moest blijven hangen vielen mij de andere kwaliteiten van de taal ten deel. Volgens mij heeft dat me geholpen om zinnen te schrijven.

JB: Er gaat zoveel kracht vanuit. Richard Ford, winnaar van de Pulitzer Prize, zegt dat dyslexie hem hielp bij het schrijven van zinnen. Hij moest deze uitdaging omarmen. Ik zeg het met opzet zo. Hij hoefde de dyslexie niet te overwinnen, hij moest ervan leren. Hij moest de muziek in de taal gaan horen. hij moest ervan leren. Hij moest de muziek in de taal gaan horen.

Kunstenaars vertellen ook, hoe het opzoeken van de grens van hun kunnen en soms van wat ze niet kunnen, ze helpt met het focussen op het vinden van een eigen geluid. De beeldhouwer Richard Serra vertelt hoe hij, als jonge kunstenaar, dacht dat hij een schilder was. Na zijn universitaire opleiding woonde hij in Florence. In die tijd reisde hij naar Madrid, waar hij het Prado bezocht, om een schilderij van de Spaanse schilder Diego Vélazquez te bekijken. Het is uit 1656 en het heet 'Las Meninas'. Het is een schilderij van een prinsesje en haar hofdames. Als je over de schouder kijkt van dat blonde prinsesje, zie je een spiegel. Daarin reflecteren zich haar ouders, de koning en koningin van Spanje. Ze staan daar waar jullie zouden staan om het schilderij te bekijken. Vélazquez schilderde zichzelf er ook in, zoals hij vaker deed. Hij staat aan de linkerkant, met zijn penseel in de ene hand en zijn palet in de andere.

Richard Serra: Ik stond ernaar te kijken en ik realiseerde me dat Vélazquez naar mìj keek. Ik dacht: Oh... ìk ben het onderwerp van het schilderij. Zo'n schilderij zal ik nooit kunnen maken. Ik zat in een fase waarin ik een stopwatch gebruikte bij het schilderen van willekeurige rechthoeken. Het leidde nergens toe. Dus gooide ik al mijn schilderijen in de Arno en besloot om gewoon maar wat te gaan spelen. Dus gooide ik al mijn schilderijen in de Arno en besloot om gewoon maar wat te gaan spelen.

JB: Hij zegt dat zo nonchalant, dat het je misschien is ontgaan. Hij ging een schilderij bekijken JB: Hij zegt dat zo nonchalant, dat het je misschien is ontgaan. Hij ging een schilderij bekijken van een man die al 300 jaar dood was en hij realiseerde zich: dat kan ik niet. Dus ging Richard Serra terug naar zijn atelier in Florence. Hij nam al het werk dat hij tot dan toe had gemaakt en gooide het in een rivier. Richard Serra liet op dat moment wel het schilderen los, maar niet de kunst. Hij verhuisde naar New York City en hij stelde een lijst van werkwoorden samen - rollen, kreuken, vouwen - meer dan honderd werkwoorden. Hij ging er mee spelen. Dit deed hij met allerlei materialen. Hij nam een enorme plaat lood, rolde die op en weer terug. Hetzelfde deed hij met rubber. Toen hij zich met 'optillen' ging bezighouden maakte hij dit, dat in het Museum of Modern Art staat. Richard Serra moest het schilderen loslaten om de speelse ontdekkingsreis te gaan ondernemen die leidde tot het werk waar hij nu bekend om staat: reusachtige stalen bogen waarvoor je tijd en beweging nodig hebt om ze te ervaren. In zijn sculpturen kan Richard Serra doen wat hij in zijn schilderijen niet kon doen. Hij maakt ons tot onderwerp van zijn kunst. Ondervinding, uitdaging en beperking zijn allemaal zaken die we moeten omarmen om creativiteit tot bloei te laten komen.

Er is nog een vierde omarming en dat is de moeilijkste. Dat is de omarming van het verlies, de oudste en meest constante van menselijke ervaringen. Om te kunnen creëren moeten we ergens gaan staan tussen dat wat we in de wereld zien en dat waar we op hopen. We moeten afwijzing, liefdesverdriet, oorlog en dood recht in het gezicht kijken. Dat is niet gemakkelijk. De onderwijskundige Parker Palmer noemt het 'de tragische kloof'. Niet omdat het treurig is, maar omdat het onvermijdelijk is. Mijn vriend Dick Nodel zegt altijd: 'Je kunt de spanning vasthouden als een vioolsnaar en er iets moois mee maken.'

Die spanning resoneert in het werk van fotograaf Joel Meyerowitz. Hij kreeg bekendheid met zijn straatfotografie, het vastleggen van momenten en met zijn prachtige landschapsfoto's; Toscane, Cape Cod, foto's van licht. Joel komt uit New York. Hij had jarenlang een studio in Chelsea, met rechtstreeks uitzicht op het World Trade Center. Hij fotografeerde die gebouwen in alle soorten licht. Je snapt al waar dit verhaal naartoe gaat. Op 11 september was Joel niet in New York, maar hij haastte zich terug naar de stad en naar de plaats van de verwoesting.

Joel Meyerowitz: 'Ik stond in de menigte achter de afzetting op Chambers en Greenwich. Joel Meyerowitz: 'Ik stond in de menigte achter de afzetting op Chambers en Greenwich. Alles wat ik zag was rook en wat puin. Ik stak mijn camera omhoog om te kijken of er iets te zien was. Een vrouwelijke agent sloeg me op de schouder en zei: 'Hé, geen foto's!' Het was zo'n harde klap dat ik werd wakkergeschud. Waarschijnlijk moest het zo zijn. Toen ik vroeg waarom het niet mocht, zei ze: 'Het is een plaats delict. Verboden te fotograferen.' Ik vroeg: 'En als ik van de pers was?' Waarop ze zei: Ik vroeg: 'En als ik van de pers was?' Waarop ze zei: 'Oh, kijk maar eens achter je.' Een blok verder stond de verzamelde pers, op elkaar gepakt in een klein afgezet gebied. Ik zei: 'Wanneer mogen ze erin?' en zij zei: 'Waarschijnlijk nooit.' Terwijl ik wegliep werd het me ineens duidelijk. Waarschijnlijk door de klap, want dat was een soort aanval. Ik dacht: Oh, als er geen foto's zijn, dan wordt het niet vastgelegd. We mòeten dit vastleggen. En dat ga ìk doen. Ik ga er iets op vinden, want dit mogen we niet vergeten. Ik ga er iets op vinden, want dit mogen we niet vergeten.

JB: En zo gebeurde het. Hij klopte overal aan om hulp en kreeg een pas voor het WTC-terrein. 9 maanden lang fotografeerde hij er bijna iedere dag. Als ik nu naar deze foto's kijk ruik ik weer de rook die nog in mijn kleren hing als ik 's avonds thuiskwam. Mijn kantoor was maar een paar straten verder. Maar sommige foto's zijn prachtig. Was het voor Joel Meyerowitz eigenlijk moeilijk om uit iets wat zo verwoestend is, zoiets moois te maken?

JM: Nou, het was lelijk, ik bedoel... krachtig en tragisch en weerzinwekkend enzovoort, maar het was ook, net als in de natuur, een enorm gebeuren, waar naderhand dit restant van overbleef. Zoals zoveel andere ruïnes, die van het Colosseum of van een willekeurige kathedraal, krijgen ze een nieuwe betekenis wanneer je op het weer let. Op sommige middagen dat ik daar was, werd het licht roze en in de lucht hing een nevel. Terwijl ik daar stond temidden van het puin zag ik zowel de inherente schoonheid van de natuur als het feit dat de natuur, samen met de tijd, deze wond heelt. als het feit dat de natuur, samen met de tijd, deze wond heelt. De tijd staat niet stil en transformeert de gebeurtenis. We laten die dag steeds verder achter ons. Het licht en de seizoenen verzachten het iets. Toch ben ik geen romanticus, maar eigenlijk een realist. In realiteit staat het Woolworth Gebouw in een rooksluier van de rampplek, maar het lijkt op een transparant theaterdoek, dat roze verkleurt. In de diepte zijn brandspuiten aan het sproeien. De avondverlichting is aangegaan en het water wordt gifgroen door het licht van de sodiumlampen. En ik denk: mijn God, dit verzin je toch niet! Maar het is een feit, dat ik ter plekke zie hoe het eruit ziet. Dan móet je een foto maken.

JB: Dan móet je een foto maken Dat gevoel om hier en nu aan het werk te moeten is zo krachtig in Joels verhaal. Toen ik Joel Meyerowitz onlangs ontmoette, vertelde ik hem hoezeer ik zijn gepassioneerde koppigheid bewonderde, zijn vastbeslotenheid om de bureaucratie te doorbreken en aan het werk te gaan. Hij lachte en zei: 'Ik ben hardnekkig, maar mijn gepassioneerde optimisme is volgens mij belangrijker.' maar mijn gepassioneerde optimisme is volgens mij belangrijker.'

Toen ik dit voor het eerst vertelde, zei een man in het publiek: 'Al die kunstenaars praten over hun werk, niet over hun kunst. Dat zette me aan het denken over mìjn werk. Waar zit daar de creativiteit in en ik ben geen kunstenaar.' Hij heeft gelijk, we worstelen allemaal met ondervinding en uitdaging, beperkingen en verlies. Creativiteit is voor iedereen essentieel, of we nu wetenschappers, leerkrachten, ouders of ondernemers zijn. of we nu wetenschappers, leerkrachten, ouders of ondernemers zijn.

Tot slot wil ik jullie nog een afbeelding van een Japanse theekom laten zien. Tot slot wil ik jullie nog een afbeelding van een Japanse theekom laten zien. Deze bevindt zich in de Freer Gallery in Washington D.C. Hij is meer dan 100 jaar oud en de vingerafdrukken van de pottenbakker zijn nog steeds zichtbaar. Maar je ziet ook, dat hij ergens in die 100 jaar een keer gebroken is geweest. Maar je ziet ook, dat hij ergens in die 100 jaar een keer gebroken is geweest. Degene die hem weer gerepareerd heeft, besloot echter om de barsten niet weg te werken, maar ze juist te benadrukken met behulp van goudlak. Deze kom is, nu hij gebroken is geweest, mooier dan toen hij nieuw was. Deze kom is, nu hij gebroken is geweest, mooier dan toen hij nieuw was. We kunnen de barsten zien, want zij vertellen ons dat we allemaal leven, We kunnen de barsten zien, want zij vertellen ons dat we allemaal leven, dat er een cirkel van creatie en vernietiging is, dat er controle en verlies is, dat je de brokstukken kunt oprapen en er iets nieuws uit maken. Dankjewel. (Applaus)