Joshua Prince-Ramus over de bibliotheek van Seattle

Ik ga drie projecten voorstellen in volle snelheid. Ik heb er weinig tijd voor. Met die haastige presentatie wil ik drie ideeën onderschrijven. Het eerste noem ik graag een hyperrationeel proces. Het is een proces dat gebruik maakt van rationaliteit tot in het absurde toe. Het overstijgt al de bagage die normaal samengaat met wat mensen een rationele conclusie voor iets zouden noemen. Het gaat de vorm aannemen van iets dat je hier ziet, iets waarvan je niet had verwacht dat het het resultaat van rationaliteit zou zijn.

Het tweede -- Het tweede is dat dit proces geen unieke kenmerken heeft. Er is geen auteurschap. Architecten zijn bezeten door het auteurschap. Bewerkingen worden uitgevoerd en teams werken er aan. Feitelijk is er in dit proces geen sprake meer van de traditionele meester-architect die een schets maakt die door zijn dienaren wordt uitgevoerd.

Het derde is dat het een beproeving is -- dit is heel moeilijk te beargumenteren waarom al deze zaken met elkaar in verband staan -- maar het is een beproeving voor de hoog-modernistische notie van flexibiliteit. Hoog-modernisten zeiden: "We zullen van die eenheidsruimten maken met een algemene invulling. Zowat alles kan ermee gebeuren." Ik noem het flexibiliteit op goed geluk. Draai je hoofd naar deze kant, schiet, en je zal vast iets kunnen doden. Dat is dus de belofte van het hoog-modernisme: in een enkele ruimte kan eigenlijk zowat alles plaatsvinden. Ondertussen zien we dat de werkingskosten alsmaar groter worden dan de kapitaalkosten in termen van ontwerpparameters. Wat dan met dit soort idee gebeurt, is dit: wat er ook in het gebouw is op de dag van de opening, of wat ook de meeste noodzakelijke behoefte is, het gaat de mogelijkheden doen afnemen en zowat al het overige dat kan gebeuren, in zich opnemen. We stellen daarom een ander soort flexibiliteit voor, iets wat we "gecompartimentaliseerde flexibiliteit" noemen. De bedoeling is dat je binnen dat continuüm een reeks punten bepaalt waar je specifiek mee ontwerpt. Ze kunnen ietwat naast het centrale punt verschoven worden, maar uiteindelijk heb je nog steeds evenveel van die oorspronkelijke reikwijdte als je in het begin had gehoopt. Dat werkt niet echt bij hoog-modernistische flexibiliteit.

Nu ga ik het hebben over -- ik ga de Centrale Bibliotheek van Seattle op die manier voor jullie ogen bouwen in ongeveer 5 of 6 diagrammen. Ik meen ook echt dat dit het ontwerpproces is dat jullie zullen zien. Met het bibliotheekpersoneel en -bestuur zijn we het eens geraakt over 2 kernstandpunten. Dit is de eerste. Het laat de evolutie zien van het boek en andere technologie in de laatste 900 jaar. Dit diagram was zowat ons opiniestuk over het boek. Ons standpunt was dat boeken een technologie zijn -- dat vergeten de mensen -- maar het is een vorm van technologie die haar dominantie zal moeten delen met elke andere vorm van echt machtige technologie of media.

De tweede aanname -- hiervan konden we in het begin de bibliothecarissen moeilijk overtuigen -- is dat bibliotheken sedert het begin van de Carnegie-bibliotheektraditie in de Verenigde Staten een tweede verantwoordelijkheid hebben, namelijk een sociale rol. Oké, hier kom ik later op terug, maar wat de bibliothecarissen aanvankelijk zeiden, was: "Neen, dat is ons mandaat niet. Ons mandaat is media, en vooral het boek."

Wat je dus nu ziet, is eigenlijk het ontwerp van het gebouw. De bovenste diagram hebben we gezien bij een hele reeks hedendaagse bibliotheken die hoog-modernistische flexibiliteit hebben gebruikt. Zowat elke activiteit kan overal plaatsgrijpen. We kennen de toekomst van de bibliotheek niet, ook niet van het boek, dus gaan we deze benadering gebruiken.

We zagen gebouwen met een erg algemene invulling. Erger nog, we zagen niet alleen gebouwen met een erg algemene invulling -- de leesruimte zag er niet alleen uit zoals de kopieerruimte en de tijdschriftenafdeling -- maar het betekende dat het probleem dat de bibliotheek toevallig had op dat moment, elke andere activiteit die er plaatsvond, opslokte. In dit geval raakten deze sociale verantwoordelijkheden verzwolgen door de uitbreiding van het boek. Dus stelden we voor wat in het onderste diagram staat. Heel domme benadering: eenvoudigweg compartimentaliseren. Neem die dingen waarvan we de evolutie konden voorspellen -- Ik bedoel daar niet mee dat we konden zeggen wat er in de toekomst kon gebeuren, maar we hebben een bepaalde zekerheid over de reikwijdte van wat er allemaal in de toekomst kan gebeuren -- Plaats dat in speciaal ontworpen dozen, en zet de dingen die we niet kunnen voorspellen, op het dak. Dat was het kernprincipe.

We moesten nu de bibliotheek ervan overtuigen dat sociale rollen even belangrijk zijn als media om hen het te doen aanvaarden. Wat je hier aan de linkerkant ziet, is hun indeling. Dat werd ons in al zijn klaarheid en glorie gegeven. Onze eerste opdracht bestond erin dit voor hen te herschikken, het hen te tonen en te zeggen: "Weet je wat? We hebben er niets aan veranderd, maar slechts een derde van jullie eigen indeling wordt besteed aan media en boeken. Twee derden wordt al besteed -- dat is de witte strook onderaan -- aan het ding dat jullie onbelangrijk vonden: aan sociale functies." Eenmaal we dat hadden aangetoond, stemden ze er mee in dat dit soort kernconcept kon werken. We mochten teruggaan naar de eerste principes -- dat is het derde diagram. We maakten nieuwe combinaties. Toen begonnen we nieuwe beslissingen te nemen.

Aan de rechterzijde zien jullie het ontwerp van de bibliotheek, specifiek in termen van vierkante meters. Links op het diagram zie je een reeks van vijf platformen -- die lijken op kammen; collectieve indelingen. Rechts heb je de meer onbepaalde ruimten, dingen zoals leesruimten, waarvan we de evolutie in 20, 30, 40 jaar niet kunnen voorspellen. Dat was dus letterlijk het ontwerp van het gebouw. Ze gingen er mee akkoord en tot hun ongenoegen kwamen we een week later hiermee terug.

Oké? Zoals je kan zien is dit letterlijk het rechtse diagram. Oké? We pasten ze gewoon -- nee echt, ik bedoel letterlijk. De zaken aan de linkerzijde van het diagram zijn de dozen. We lieten ze passen in 5 compartimenten. Ze zijn superefficiënt. We kregen een heel laag budget om mee te werken. We duwden ze rond op de site om heel letterlijke en contextuele relaties te leggen. De leesruimte zou uitzicht moeten hebben op het water. De hoofdingang zou moeten uitgeven op een openbaar plein om te voldoen aan de zonenormen enzovoort.

Je ziet dus de vijf platformen -- dat zijn de dozen -- in elk ervan is iets heel discreets aan de gang. Het gebied ertussen is een soort stedelijk continuüm. Dit zijn dingen waarvan we de evolutie niet met dezelfde zekerheid kunnen voorspellen. Om je een indruk te geven van de kracht van dit idee: de grootste blok noemen we de boekenspiraal. Het is werkelijk heel goedkoop gebouwd -- het is een parkeergarage voor boeken. Het ligt toevallig in de 6e tot de 10e verdieping van het gebouw, maar dat hoeft niet noodzakelijk duur te zijn. Het laat ons toe het hele Dewey decimale systeem te organiseren zonder onderbrekingen: het maakt niet uit hoe het zich uitbreidt of inkrimpt in het gebouw, het zal altijd duidelijk blijven zodat er een einde kan worden gemaakt aan de lijdensweg die we allemaal wel hebben ervaren in openbare bibliotheken. (Gelach)

Dit was de eindopdracht. Die bestond erin deze blokken te nemen alsof ze allemaal uit te toon vielen en eraan vast te houden met een huid. De huid heeft een dubbele functie, opnieuw om te besparen. Eén, ze vormt de laterale stabiliteit voor het hele gebouw: het is een structureel element. Maar haar dimensies dienen niet alleen voor de structuur, maar ook om elk stukje glas vast te houden. Het glas was dan -- ik gebruik gewoon het woord geïmpregneerd -- maar het had een metaallaag die gespannen metaal werd genoemd. Dat metaal fungeert als een micro-zonneblind. Van buitenaf is het dus volkomen ondoorzichtig voor de zon, maar van binnenuit is het volledig transparant.

Dan ga ik nu een rondleiding geven door het gebouw. Even zien of ik het vind. Mijn excuses voor de mensen die bewegingsziek worden. Dit is het gebouw. Wat voor mij belangrijk is, toen we het gebouw voor het eerst onthulden, dacht het publiek -- ze beschouwden het als typisch voor onze bevliegingen en ego's. Geloof het of niet, maar het werd verdedigd door de bibliothecarissen. Ze zeiden: "Kijk, we weten niet wat het is, maar we weten dat het alles is wat het moet zijn gebaseerd op de waarnemingen die we gedaan hebben over de planning." Dit leidt naar één van de ingangen. Het is vanzelfsprekend een ongewoon gebouw voor een openbare bibliotheek.

Nu betreden we de zogenaamde leesruimte -- sorry, leefruimte. Dit bedachten we eigenlijk samen met de bibliotheek. Het was opmerkelijk dat openbare bibliotheken de laatste vestingen zijn van de vrije openbare ruimte. Er zijn talloze winkelcentra in het centrum van Seattle waar je kan schuilen voor de regen, maar er zijn weinig vrije plekken waar je kan gaan schuilen. Dit was een functieloos deel waar mensen zowat alles konden doen, waaronder eten, roepen, schaken enzoverder.

Hier komen we aan het gedeelte dat we de mengkamer noemen. Dat was het belangrijkste technologische gedeelte in het gebouw. Je moet maar zeggen als ik te snel ga. Naar boven nu. Dit is de plek dat we in het gebouw plaatsten zodat ik mijn vrouw ten huwelijk kon vragen. Daar. (Gelach) Ze heeft ja gezegd.

Ik kom tijd tekort, dus ik stop ermee. Dit kan ik je later laten zien. Even zien of ik snel nog in de boekspiraal kan, omdat ik denk dat, zoals ik zei, de meeste -- dit is de grootste leesruimte -- het meest unieke deel van het gebouw. Zijn jullie al duizelig? Oké, dit is dus de boekspiraal. Het is niet te onderscheiden, maar het zijn eigenlijk continue traptreden. Hiermee kan je in één stadsdeel een volledige verdieping naar boven gaan, in een continuüm.

Oké, nu ga ik terug en ik ga het hebben over een tweede project. Ik ga hier heel erg snel doorgaan. Dit is het Dalles Theater. Ze waren een ongewone klant voor ons omdat ze naar ons kwamen en zeiden: "Jullie moeten een nieuw gebouw voor ons maken. We werken al 30 jaar in een tijdelijke ruimte, maar omwille van die tijdelijke ruimte, zijn we een berucht theaterbedrijf geworden. Theater speelt zich vooral af in New York, Chicago en Seattle, met uitzondering van het theaterbedrijf van Dallas." Het feit dat ze in een voorlopige ruimte werkten, betekende dat ze voor Beckett een muur konden slopen. Ze konden "De Kersentuin" opvoeren en een gat door de vloer boren, enzoverder.

Het was een heel intimiderende opdracht voor ons om een splinternieuw gebouw te maken dat authentiek kon zijn, maar dit soort experimentele aspect kon behouden. Het tweede is dat ze aan theater doen in allerlei vormen: ze doen verschillende soorten opvoeringen in hun repertoire. In de ochtend doen ze dan iets in de arena. Dan doen ze iets in het voortoneel enzoverder. Ze moesten dus in staat zijn om snel over te schakelen tussen de verschillende theatervormen. Omwille van het werkingsbudget gebeurt dit eigenlijk niet meer, in zowat in geen enkel meervormig theater in de Verenigde Staten, dus moesten we een manier bedenken om dat aan te pakken.

Ons idee was om het theater letterlijk op zijn kop te zetten: om de dingen die voorheen beschreven werden als 'front-of-house' en 'back-of-house' en ze opeenstapelen -- boven het huis en onder het huis -- om zo een soort van theatermachine te ontwikkelen. We investeren het geld in de werking van het gebouw. Het is bijna alsof het gebouw overal kon gebouwd zijn: waar je het ook zet, het deel eronder wordt door de theateropvoeringen betaald. Op die manier konden we terugkeren naar de oorspronkelijke principes en een nieuwe invulling geven aan de trekkenwand, de akoestische omsluiting, de belichting enzovoorts. Met een druk op een knop kan de artistiek directeur bewegen tussen het voortoneel, de arena, de traverse en de platte vloer in een heel snelle transfiguratie.

We kunnen het werkingsbudget dus gaan gebruiken -- sorry, kapitaalkost -- we kunnen gaan verwezenlijken wat niet langer mogelijk was bij werkingskosten. Dat betekent dat de artistiek directeur nu over een palet beschikt waar hij of zij kan kiezen tussen een reeks van vormen en processies omdat die omsluiting rond het theater die normaal vasthangt aan 'front-of-house' en 'back-of-house' nu losgekoppeld is. Een artistiek directeur heeft dus de mogelijkheid om een opvoering te hebben die in Wagneriaanse processie start, het eerste bedrijf in het voorste gedeelte toont, de onderbreking in Griekse processie, het tweede bedrijf in arena enzoverder.

Ik ga jullie laten zien wat dit eigenlijk betekent. Dit is het theater van dichtbij. Elk deel rond het theater kan discreet geopend worden. De lichtomheining kan opgetrokken worden los van de akoestische omsluiting. Je kan dus Beckett doen met Dallas als achtergrond. Bepaalde delen kunnen geopend worden waardoor je nu zelfs motors rechtstreeks in het stuk kan laten rijden, of je kan zelfs een openluchtoptreden houden, of voor pauzes. De balkons bewegen alle tussen deze configuraties, maar ze verdwijnen ook. De lijn van het voortoneel kan ook verdwijnen. Je kan enorme objecten binnenbrengen. De eerste opvoering van het Dallas Theaterbedrijf zal een stuk zijn over Charles Lindbergh waar ze een echt vliegtuig zullen binnenbrengen. Het biedt hun ook de kans om buiten het seizoen de ruimte te verhuren voor totaal andere doeleinden. Dit is van op afstand. Volledige delen toegankelijk maken voor allerlei soorten evenementen. En 's nachts. Nogmaals: verwijder de lichtomheining, behoud de akoestische omsluiting. Dit is een monstertruck-show.

Ik laat nu het laatste project zien. Dit is ook een ongewone klant. Ze hebben het hele idee van ontwikkeling omgekeerd. Ze benaderden ons en zeiden -- in tegenstelling tot normale projectontwikkelaars: "We willen van start gaan door een museum voor hedendaagse kunst in Louisville (Kentucky) aan te bieden. Dat is onze hoofddoelstelling." In plaats van projectontwikkelaars die een kans zien om geld te verdienen, zagen ze kans om een katalysator te worden in hun stadscentrum. Het feit dat ze het museum voor hedendaagse kunst wilden steunen, was de basis voor hun pro forma dossier, dus werkten ze in tegengestelde richting. Die pro forma heeft ons geleid tot een gebouw voor gemengd gebruik dat heel groot was om hun aspiraties voor de kunst te kunnen steunen. Maar het creëerde ook kansen voor de kunst zelf om samen te werken, tot interactie over te gaan met commerciële ruimten waardoor kunstenaars meer en meer van binnenuit wilden werken. Het motiveerde ons ook om na te denken over hoe we iets konden maken dat zowel een afzonderlijk gebouw is als een geloofwaardige vorm van een sub-gebouw.

Dit is de skyline van Louisville. Ik zal jullie rondleiden door allerlei beperkingen die tot het project hebben geleid. Ten eerste, de fysieke beperkingen. We moesten werken op 3 discrete sites. Elk van hen veel kleiner dan de grootte van het gebouw. We moesten werken naast het nieuwe Muhammad Ali-centrum en het in ere laten. We moesten werken binnen het 100-jarige overstromingsgebied. Dit gebied kent jaarlijks 3 of 4 overstromingen en er is een dijk achter onze site, gelijkaardig aan diegene die in New Orleans zijn gebroken. We moesten werken achter de doorgang van de snelweg I-64, een straat die doorheen het midden van deze afzonderlijke sites snijdt. We beginnen met het bouwen van een soort nachtmerrie van beperkingen in een badkuip. Onder de badkuip zijn de belangrijkste elektriciteitsleidingen van de stad. Ze wilden een doorgang voor voetgangers toevoegen die een reeks culturele gebouwen zou verbinden. En ook een doorgang met zicht -- omdat dit het historisch district is -- die ze niet wilden belemmeren met het nieuwe gebouw. (Gelach)

Nu gaan we er 100.000 m² bij voegen. Als we het op de traditionele manier deden, dan zouden die 100.000 m² -- dit zijn de verschillende planningen -- traditioneel zou je de openbare elementen identificeren, ze plaatsen op sites, en dan zouden we nu in een verschrikkelijke situatie zitten: een openbaar ding in het midden van een overstromende badkuip. Dan zouden we alle andere onderdelen opmeten -- de verschillende commerciële onderdelen: hotel, luxe-accomodatie, kantoren enzovoort -- en het er bovenop dumpen. We zouden iets gecreëerd hebben dat niet levensvatbaar zou zijn. Dit heet het Time Warner-gebouw. (Gelach)

Onze strategie was dus heel eenvoudig. Til gewoon het hele blok op, keer een paar elementen om, herschik ze zodat ze een gepast uitzicht en relatie hebben met het centrum, maak doorstromingsverbindingen en verleg de rijbaan. Dat is het basisconcept. Nu zal ik jullie laten zien waar het naartoe leidt.

Oké, het lijkt een heel formeel en eigenzinnig gebaar, maar uit de beperkingen is er iets voortgekomen. Nogmaals, bij de onthulling was er een soort nervositeit dat het om een architect ging die iets wilde duidelijk maken, geen architect die een poging deed om een reeks problemen op te lossen. Zoals ik al zei, binnen die centrale zone kunnen we een reeks zaken door elkaar halen. Hier zie je dat deze -- een soort Röntgenfoto -- de torens werden volledig bedacht door projectontwikkelaars. Ze gaven ons de dimensies, omvang, enz. en we richtten ons op het nemen van alle openbare componenten -- de lobby's, de bars, alles wat de verschillende commerciële elementen moesten hebben -- We combineerden het in het centrum, in een soort kaart van de ondergrondse, in de transferzone die ook het museum voor hedendaagse kunst zou onderbrengen.

Het creëert een dergelijke situatie, waar je kunstenaars hebt die kunnen werken binnen een kunstruimte met een indrukwekkend uitzicht vanop de 22e verdieping, maar het heeft ook nabijheid die de curator open of dicht kan doen. Het laat mensen op trainingsfietsen toe om gezien te worden of de kunst te zien, enz. Het betekent ook dat als een kunstenaar zoiets als een zwembad wil binnenvallen, ze hun tentoonstelling kunnen starten in een zwembad. Zo worden ze niet steeds gedwongen om binnen de grenzen van de hedendaagse galerij te werken.

Hoe moet je dit nu bouwen? Heel eenvoudig: het is een stoel. We beginnen met het bouwen van de kernen. Terwijl we de kernen maken, bouwen we geleidelijk aan het museum voor hedendaagse kunst. Dat laat ons toe om geweldig efficiënt en kostenbesparend te werken. Dit gebouw beschikt niet over een groot budget. Op het ogenblik dat de kernen op het middelste niveau liggen, werken we het kunstmuseum af, zetten we al het mechanisch gereedschap er in en vervolgens krikken we het omhoog. Zo bouwen ze heel grote vliegtuighangars, zoals bijvoorbeeld die voor de A380. Werk de kernen af, werk de grootste delen af en je krijgt iets dat er zo uitziet.

Ik heb nog maar 30 seconden dus wil ik een animatie starten, en we zullen daarmee afsluiten. (Applaus)

Een toevoeging op verzoek van Chris: het theater staat in de steigers en dit project zal over een jaar van start gaan met de bouw en eindigen in 2010.