Johnathan Haidt over de morele oorsprong van liberalen en conservatieven

Stel, twee Amerikaanse vrienden zijn samen op reis in Italië. Ze gaan erop uit om Michelangelo's "David" te bekijken, en als ze eindelijk bij het beeld aankomen, staan ze beiden meteen stil. De ene vriend, laten we hem Adam noemen, wordt overweldigd door de schoonheid van de perfecte menselijke vorm. De tweede vriend, laten we hem Bill noemen, wordt overweldigd door schaamte als hij naar dat ding tussen zijn benen kijkt. Hier is mijn vraag aan jullie: wie van deze twee heeft het meest waarschijnlijk op George Bush gestemd, en welke op Al Gore?

Ik hoef geen vingers te tellen omdat we allemaal dezelfde politieke stereotypes hebben. We weten allemaal dat het Bill is. In dit geval komt het stereotype met de werkelijkheid overeen. Het is een feit dat liberalen veel hoger scoren dan conservatieven op een belangrijke karaktertrek genaamd 'openheid voor ervaringen.' Mensen die hoog scoren op 'openheid voor ervaringen' hebben nood aan nieuwigheid, variëteit, diversiteit, nieuwe ideeën, reizen. Mensen die hier laag op scoren, houden van het bekende, veilige en betrouwbare.

Als je weet hoe deze eigenschap in elkaar zit, dan kan je veel van de raadsels van het menselijk gedrag begrijpen. Je kan begrijpen waarom artiesten zo verschillend zijn van accountants. Je kan zelfs voorspellen wat voor soort boeken ze graag lezen, waar ze graag naar toe reizen, en wat voor soort eten ze lekker vinden. Zodra je deze eigenschap begrijpt, dan kan je uitleggen waarom sommige mensen uit eten gaan bij Applebee's, maar niemand die jij kent. (Gelach) Deze eigenschap vertelt ons ook veel over politiek. De belangrijkste onderzoeker van deze eigenschap, Robert McCrae, zegt dat: "Open individuen hebben affiniteit met liberale, progressieve, linkse politieke ideeën. Ze willen een maatschappij die open is en die verandert. Terwijl gesloten individuen een voorkeur hebben voor conservatieve, traditionele, rechtse ideeën."

Deze eigenschap vertelt ons ook een hoop over de groepen waar mensen zich bij aansluiten. Hier is een beschrijving van een groep die ik op het internet vond: wat voor mensen zouden zich aansluiten bij een internationale gemeenschap die mensen van iedere discipline en cultuur verwelkomt, die een dieper begrip van de wereld zoeken, en die dit begrip willen omzetten in een betere toekomst voor ons allemaal? Dit is van een of andere kerel genaamd TED. (Gelach) Ok, laten we eens kijken. Als openheid voorspelt wie liberaal wordt, en openheid voorspelt wie TEDster wordt, kunnen we dan voorspellen dat de meeste TEDsters liberaal zijn? Laten we dat eens uitzoeken. Ik ga jullie vragen je hand op te steken, of je liberaal bent, links van het centrum, hoofdzakelijk wat betreft sociale ontwikkelingen, of conservatief. En ik zal jullie een derde optie geven, want ik weet dat er een aantal libertariërs in het publiek zitten. Dus, steek nu alsjeblieft je hand op ook beneden in de simulcast ruimtes, laten we iedereen tonen wie er zijn. Steek alsjeblieft je hand op als je zou zeggen dat je liberaal of links van het centrum georiënteerd bent. Steek alsjeblieft nu je hand op. Okee. Steek alsjeblieft je hand op als je libertariër bent. OK, zo ongeveer twee dozijn. En steek alsjeblieft je hand op als je zou zeggen dat je rechts van het centrum of conservatief bent. Een, twee, drie, vier, vijf -- 8 à 10.

Ok. Dit is een probleem. Want als ons doel is om de wereld te begrijpen, om een dieper inzicht in de wereld te krijgen, dan zal het gebrek aan morele diversiteit hier de zaak bemoeilijken. Want als mensen alle waarden, alle ethiek delen, dan worden ze een team. Eens je dat psychologische pad opgaat, is het gedaan met open denken. Als het liberale team verliest, zoals gebeurde in 2004, en bijna in 2000, dan troosten we onszelf. (Gelach) We proberen uit te leggen waarom half Amerika voor het andere team stemde. We denken dat ze verblind zijn door religie, of door simpele domheid. (Gelach) (Applaus) Dus als je denkt dat half Amerika Republikeins stemt omdat ze zo verblind zijn, dan is mijn boodschap voor jou dat je vastzit in een morele matrix, een bepaalde morele matrix. Die matrix bedoel ik letterlijk, zoals in de film "The Matrix".

Ik ben hier vandaag om je de keuze te geven. Ofwel neem je de blauwe pil en blijf je bij je troostende illusies, ofwel neem je de rode pil, leer je wat morele psychologie en stap je uit de morele matrix. Omdat ik weet -- (Applaus) Ok, ik neem aan dat dat mijn vraag beantwoordt. Ik ging vragen welke je koos. Niet meer nodig. Jullie staan allemaal open voor ervaringen. Het lijkt erop dat het zelfs lekker zal zijn. Jullie zijn epicuristen. We gaan dus voor de rode pil. We studeren wat morele psychologie en kijken waar we uitkomen.

We beginnen bij het begin. Wat is moraliteit en waar komt het vandaan? Het slechtste idee in de hele psychologie is het idee dat de geest bij de geboorte een onbeschreven blad is. Ontwikkelingspsychologie heeft aangetoond dat kinderen als ze ter wereld komen, al zoveel weten over de fysieke en sociale wereld, en dat ze geprogrammeerd zijn zodat ze sommige dingen vlot leren en andere minder vlot. De beste definitie van "aangeboren" die ik ken -- ze verklaart zoveel voor mij -- is van de hersenwetenschapper Gary Marcus. Hij zegt: "De initiële organisatie van het brein is niet echt van ervaring afhankelijk. De natuur voorziet een kladversie, die ervaring verbetert. Ingebouwd betekent niet onkneedbaar, het betekent georganiseerd voor er ervaring is." Wat is de kladversie van de morele geest? Om dat uit te vissen, lazen mijn collega Craig Joseph en ik er de antropologische literatuur op na over culturele variatie in moraliteit en over ontwikkelingspsychologie, op zoek naar gelijkenissen. Wat zijn de dingen waarover mensen over de disciplines heen praten, die je vindt in alle culturen en zelfs soorten? We vonden er vijf -- 5 grootste gelijkenissen, die we de vijf fundamenten van de moraliteit noemen.

De eerste is schaden-zorgen. We zijn allemaan zoogdieren. We hebben een hoop neurale en hormonale software die ervoor zorgt dat we ons hechten aan anderen, ervoor zorgen, medelijden voelen, vooral voor zwakken en kwetsbaren. Het geeft ons sterke gevoelens jegens diegenen die schade berokkenen. Dit morele fundament ligt ten grondslag aan zowat 70 procent van de morele stellingen die ik hier op TED heb gehoord.

Het tweede fundament is billijkheid-wederkeringheid. Er is ambigu bewijs over de vraag of andere dieren wederkerigheid kennen, maar bij mensen kon het bewijs niet duidelijker zijn. Dit schilderij van Norman Rockwell heet "De gulden regel", en we hebben Karen Armstrong horen zeggen dat het het fundament is van vele religies. Dat tweede fundament onderbouwt de overige 30 procent van de morele stellingen die ik op TED heb gehoord.

Het derde fundament is loyauteit binnen de groep. Er zijn groepen in het dierenrijk -- samenwerkende groepen -- maar deze groepen zijn altijd ofwel heel klein, ofwel allemaal verwant. Alleen bij mensen vind je zeer grote groepen mensen die kunnen samenwerken, groepen vormen -- maar in dit geval groepen die samenkomen om andere groepen te bevechten. Dit komt waarschijnlijk door onze lange geschiedenis van leven in clans. Clanpsychologie is zo aangenaam dat we, zelfs als we geen clans hebben, er creëren omdat het leuk is. (Gelach) Sport is voor oorlog wat porno is voor seks. We oefenen een aantal heel, heel oude drijfveren.

Het vierde fundament is autoriteit-respect. Hier zie je onderdanige gebaren van twee leden van een zeer verwante soort -- maar gezag bij mensen steunt niet zozeer op macht en brutaliteit als bij andere primaten. Het is meer gebaseerd op vrijwillige onderschikking, en soms zelfs op aspecten van liefde.

Het vijfde fundament is puurheid-kuisheid. Dit schilderij heet "De allegorie van de kuisheid", maar zuiverheid gaat niet alleen over onderdrukte vrouwelijke seksualiteit. Het gaat over elke soort ideologie en idee die je vertelt dat je de deugd kan bereiken door te controleren wat je met je lichaam doet, wat je in je lichaam stopt. Terwijl de politieke rechterzijde seks meer moraliseert, doet de linkerzijde dat vaak met voedsel. Voedsel is vandaag extreem gemoraliseerd, en het gaat vaak om concepten van zuiverheid, over wat je wil aanraken of in je lichaam stoppen.

Volgens mij zijn dit de vijf beste kandidaten voor wat er op de kladversie van de morele geest staat. Ik denk dat dit onze minimale uitrusting is, een bereidheid om al deze dingen te leren. Maar als mijn zoon Max naar een progressieve universiteit gaat, hoe wordt deze kladversie dan herzien? En hoe verschillend zal het eindresultaat zijn van een kind dat 100 km ten zuiden van ons opgroeit, in Lynchburg, Virginia? Laten we een andere metafoor gebruiken voor culturele variatie. Als er echt vijf systemen aan het werk zijn in de geest -- vijf bronnen van intuïtie en emoties -- dan kunnen we de morele geest beschouwen als een audio-equalizer die vijf kanalen heeft, die je per kanaal verschillend kunt instellen. Mijn collega's Brian Nosek en Jesse Graham en ikzelf hielden een enquête op het internet, op www.yourmorals.org. Tot hiertoe hebben 30.000 mensen deelgenomen. Dat kan jij ook doen. Dit zijn de resultaten. Dit zijn de resultaten van ongeveer 23.000 Amerikaanse burgers. Links staan de scores voor de liberalen, rechts die van de conservatieven, in het midden de gematigden. De blauwe lijn toont je de gemiddelde antwoorden op alle schade-vragen.

Je ziet dat mensen geven om schade- en zorgkwesties. Ze betuigen veel steun aan dit soort verklaringen, overal, maar zoals je ziet vinden liberalen het iets belangrijker dan conservatieven, de lijn helt naar beneden. Zelfde verhaal voor billijkheid. Maar kijk naar de andere drie lijnen. De scores zijn laag voor liberalen. Liberalen zeggen: "Nee, dit is geen moraliteit. In-groep, autoriteit, zuiverheid -- dat is geen moraliteit. Ik verwerp het." Maar naarmate mensen conservatiever worden, stijgt de waarde. We kunnen zeggen dat liberalen een twee-kanalige of twee-fundamenten-moraliteit hebben. Conservatieven hebben eerder een vijf-fundamenten-moraliteit, of een vijfkanalige.

We zien dit in elk land dat we bekijken. Dit zijn de gegevens voor 1.000 Canadezen. Ik toon nog snel een paar andere slides. Het V.K., Australië, Nieuw-Zeeland, West-Europa, Oost-Europa, Latijns-Amerika, het Midden-Oosten, Oost-Azië en Zuid-Azië. Merk op dat op al deze grafieken de lijn sterker helt bij in-groep, autoriteit en zuiverheid. Dat betekent dat in elk land de onenigheid niet over schade en billijkheid gaat. We debatteren wel over wat billijk is, maar iedereen is het erover eens dat schade en billijkheid ertoe doen. Morele debatten in culturen gaan in het bijzonder over kwesties van in-groep, autoriteit en zuiverheid.

Dit is zo sterk dat we het zien, hoe we de vraag ook stellen. In een recente studie vroegen we mensen: stel dat je een hond gaat halen. Je hebt een ras gekozen, je hebt er wat informatie over gekregen. Stel dat je verneemt dat dit bepaalde ras een onafhankelijke geest heeft en zijn baasje als een vriend en gelijke ziet? Als liberaal zeg je: "Hé, dat is geweldig!" Want liberalen zeggen graag "Halen, alsjeblieft." (Gelach) Maar als conservatief vind je dat niet zo aantrekkelijk. Als je als conservatief hoort dat een hond extreem loyaal is aan zijn thuis en zijn familie, en niet zo van vreemdelingen houdt -- voor conservatieven moeten honden loyaal zijn. Maar voor liberalen klinkt het alsof die hond kandidaat is voor de Republikeinse nominatie. (Gelach)

Dus kan je zeggen: ok, er zijn verschillen tussen liberalen en conservatieven, maar hoe komt het dat die 3 andere fundamenten moreel zijn? Zijn ze niet de fundamenten van xenofobie, autoritarisme en puritanisme? Waarom zijn ze moreel? Volgens mij vind je het antwoord in dit ongelooflijke drieluik van Jeroen Bosch, "De tuin der lusten". In het eerste paneel zien we het moment van de schepping. Alles is geordend, alles is mooi, alle mensen en dieren doen wat ze moeten doen, en zijn waar ze moeten zijn. Maar dan -- zo gaat dat in de wereld -- veranderen de dingen. Iedereen doet wat hij wil, met elke opening van elke mens en elk dier. Sommigen herkennen dit misschien als de jaren '60. (Gelach) Maar de jaren '60 maakten onvermijdelijk plaats voor de jaren '70, toen de wonden in de openingen wat meer pijn deden. Bosch noemde dit natuurlijk de hel.

Dit drieluik, deze drie panelen, zijn een afbeelding van de tijdloze waarheid dat orde tot verval neigt. De waarheid van de sociale entropie. Maar mocht je denken dat dit gewoon christelijke verbeelding is, omdat christenen een raar probleem hebben met plezier, dan is hier hetzelfde verhaal, dezelfde progressie verteld in een paper die enkele jaren geleden in Nature stond. Ernst Fehr en Simon Gachter lieten mensen een dilemma over gemeenschap spelen. Een spel waarbij je mensen geld geeft. Bij elke ronde van het spel kunnen ze geld in een gemeenschappelijke pot steken. Dan verdubbelt de onderzoeker wat erin zit en wordt het onder de spelers verdeeld. Dit is een mooie analogie voor allerlei milieukwesties waarbij we mensen vragen iets op te offeren en zijzelf niet echt baat hebben bij hun offer. Je wil dat alle anderen opofferen, maar zwartrijden is verleidelijk voor iedereen. Eerst beginnen mensen redelijk coöperatief -- het spel wordt anoniem gespeeld -- in de eerste ronde geven mensen ongeveer de helft van wat ze kunnen. Ze zien snel: "Weet je, de anderen doen niet zoveel. Ik wil niet de kneus zijn. Ik werk niet mee." Dus glijdt de samenwerking snel af van redelijk goed tot bijna nul.

Maar dan -- en dit is de truc -- zeiden Fehr en Gachter in de zevende ronde: "Weet je wat? Nieuwe regel. Als je wat van je eigen geld wil geven om mensen te straffen die niet bijdragen, dan kan dat." Zodra mensen hoorden dat er kon gestraft worden, ging de samenwerking pijlsnel omhoog. Het gaat omhoog en blijft omhoog gaan. Onderzoek toont dat het echt helpt om samenwerkingsproblemen te verhelpen. Het volstaat niet om beroep te doen op de goede bedoelingen, het helpt echt om een soort straf te hebben. Zelfs als het schaamte, verlegenheid of roddel is, je hebt een soort straf nodig om mensen tot samenwerking te brengen in een grote groep. Recent onderzoek suggereert zelfs dat religie -- God inprenten, mensen aan God doen denken -- soms leidt tot meer coöperatief, pro-sociaal gedrag.

Sommige mensen denken dat religie een aanpassing is, een culturele en biologische evolutie om groepen te doen samenhangen, deels om ze elkaar te doen vertrouwen en daardoor beter te maken in de concurrentie met anderen. Ik denk dat dat waarschijnlijk klopt, hoewel het controversieel is. Maar ik heb vooral belangstelling voor religie, de oorsprong van religie, wat het met en voor ons doet. Ik denk dat het grootste wonder ter wereld niet de Grand Canyon is. De Grand Canyon is echt simpel. Het is gewoon een hoop rotsen, veel water en wind, veel tijd, en je krijgt de Grand Canyon. Het is niet zo ingewikkeld. Dit is echt ingewikkeld, dat mensen woonden in plekken als de Grand Canyon en met elkaar samenwerkten, of in de Afrikaanse savanne, of de bevroren kusten van Alaska, en dat sommige dorpen uitgroeiden tot de machtige steden van Babylon, Rome en Tenochtitlan. Hoe is dat gebeurd? Dit is een absoluut mirakel, veel moeilijker uit te leggen dan de Grand Canyon.

Volgens mij is het antwoord dat ze elk beschikbaar gereedschap hebben gebruikt. Het vergde al onze morele psychologie om die coöperatieve groepen te creëren. Ja, je moet geven om schade, je hebt een rechtvaardigheidspsychologie nodig. Maar om een groep te organiseren, helpt het echt om subgroepen te hebben, en een interne structuur voor die subgroepen, en een ideologie die mensen zegt dat ze hun vleselijkheid moeten onderdrukken om hogere, nobeler doelen na te streven. Nu komen we tot de kern van de onenigheid tussen liberalen en conservatieven; Liberalen verwerpen die fundamenten. Ze zeggen: "Laten we blij zijn om diversiteit, niet om onze gezamenlijke in-groep." Ze zeggen: "Laten we het gezag in vraag stellen." Ze zeggen: "Hou je wetten van mijn lijf."

Liberalen hebben daar heel nobele motieven voor. Traditioneel gezag en moraliteit kan erg repressief zijn, en beperkend voor wie onderaan zit, voor vrouwen, mensen die zich niet voegen. Liberalen spreken dus ten gunste van zwakken en onderdrukten. Ze willen verandering en rechtvaardigheid, zelfs als dat chaos geeft. Het shirt van deze man zegt: "Stop met klagen, begin een revolutie." Als je openstaat voor ervaring, is revolutie goed, het is verandering, het is leuk. Maar conservatieven spreken voor instellingen en tradities. Ze willen orde, zelfs tegen een zekere kost voor de mensen onderaan. Het grote conservatieve inzicht is dat orde moeilijk te bereiken is. Het is echt kostbaar, en je raakt het echt makkelijk kwijt. Zoals Edmund Burke zei: "De beperkingen op mensen en hun vrijheden, moeten onder hun rechten worden gerekend." Dit was na de chaos van de Franse revolutie. Eens je dit ziet, eens je ziet dat liberalen en conservatieven beiden iets bij te dragen hebben, dat ze een evenwicht vormen tussen verandering en stabiliteit -- dan is de weg open om uit de morele matrix te stappen.

Dit is het grote inzicht dat alle Aziatische religies hebben bereikt. Denk aan Yin en Yang. Yin en Yang zijn geen vijanden. Yin en Yang haten elkaar niet. Yin en Yang zijn beide nodig, zoals dag en nacht, voor het functioneren van de wereld. Je vindt hetzelfde in het Hindoeïsme. Er zijn vele hoge goden in het Hindoeïsme. Twee ervan zijn Vishnu de bewaarder en Shiva de verdelger. Dit beeld toont dat beide goden hetzelfde lichaam delen. Je hebt de kenmerken van Vishnu links, dus kunnen we Vishnu zien als de conservatieve god. Je hebt de kenmerken van Shiva rechts, Shiva is de liberale god -- en ze werken samen. Je vindt dit ook in het Boeddhisme. Deze twee strofen bevatten volgens mij de diepste inzichten die ooit zijn bereikt in de morele psychologie. Van de Zenmeester Seng-ts'an: "Als je wil dat de waarheid je duidelijk voor ogen staat, wees dan nooit voor of tegen, de strijd tussen voor en tegen is de ergste ziekte van de geest." Helaas is het een ziekte die vele wereldleiders hebben opgelopen. Vooraleer je je beter voelt dan George Bush, voor je een steen werpt, denk eens na: aanvaard jij dit? Aanvaard jij het om weg te gaan van de strijd tussen goed en kwaad? Ben jij in staat om niet voor of tegen iets te zijn?

Waar gaat het dus om? Wat moet je doen? Als je de grootste inzichten van oude Aziatische filosofieën en religies neemt, samen met het recentste onderzoek over morele psychologie, dan kom je volgens mij tot deze conclusies: dat onze rechtgeaarde geesten door de evolutie zijn ontworpen om ons in teams te doen samenwerken, om ons af te zetten tegen andere teams en ons blind te maken voor de waarheid. Wat moet je dus doen? Zeg ik je om je niet in te spannen? Zeg ik je om Seng-ts'an te volgen en te stoppen, stop met die strijd van voor en tegen? Absoluut niet. Dat zeg ik niet. Dit is een ongelooflijke groep mensen die zoveel doen, zoveel talent gebruiken, verstand, energie, geld, om de wereld beter te maken, om te vechten tegen onrecht, om problemen op te lossen.

Maar we leerden van Samantha Power in haar verhaal over Sergio Vieira de Mello dat je niet zomaar kan binnenstormen met "Jij bent fout, ik heb gelijk." Want zoals we al zeiden, iedereen denkt dat hij gelijk heeft. Vele problemen die we moeten oplossen, vragen dat we andere mensen veranderen. Een veel betere manier om anderen te veranderen, is eerst begrijpen wie we zijn -- onze morele psychologie begrijpen, begrijpen dat we allemaal denken gelijk te hebben -- en dan, al is het maar voor een moment, eruit stappen -- samen met Seng-ts'an. Stap uit de morele matrix, probeer die te zien als een strijd waarin iedereen denkt dat hij gelijk heeft, en iedereen minstens zijn redenen heeft -- zelfs al ben je het niet eens -- redenen om te doen wat ze doen. Stap eruit. Als je dat doet, dan is dat essentieel om morele nederigheid te cultiveren, om je uit die zelfgenoegzaamheid te bevrijden die de normale menselijke conditie is. Denk aan de Dalai Lama. Denk aan het enorme morele gezag van de Dalai Lama -- dat komt van zijn morele nederigheid.

De kern van mijn betoog -- en, volgens mij, de kern van TED is dat deze groep een gepassioneerd engagement aangaat om de wereld ten goede te veranderen. Mensen hier zijn met passie geëngageerd om de wereld te proberen te verbeteren. Maar er is ook een gepassioneerde toewijding aan de waarheid. Volgens mij is het antwoord om die gepassioneerde toewijding aan de waarheid te gebruiken om de toekomst voor ons allen te verbeteren. Hartelijk dank. (Applaus)