Jonathan Drori: Iedere stuifmeelkorrel heeft een verhaal

Dank u. Ik heb twee missies hier vandaag. De eerste is u iets te vertellen over stuifmeel, en u te overtuigen dat het meer is dan iets dat in je neus gaat zitten. En ten tweede, u ervan te overtuigen dat ieder huis een rasterelektronenmicroscoop zou moeten hebben. dat ieder huis een rasterelektronenmicroscoop zou moeten hebben. Pollen is waarmee bloemen zich voortplanten. Het vervoert mannelijke geslachtcellen van de ene bloem naar de andere. Dit geeft ons genetische diversiteit, of tenminste geeft het de planten genetische diversiteit. En het is echt af te raden om met jezelf paren. Dat geldt ook voor mensen, doorgaans.

Stuifmeel wordt gemaakt door de meeldraden. Op een meeldraad kunnen tot 100.000 stuifmeelkorrels zitten. Overvloedig spul, dus. En niet alleen felgekleurde bloemen dragen stuifmeel, maar ook bomen en grassen. En bedenk dat alle graansoorten ook grassen zijn.

Hier is een rasterelektronische weergave van een stuifmeelkorrel. Op het gaatje in het midden, kom ik later terug. Daaruit komt de stuifmeelbuis, een minuscuul buisje. Dit is dus 20 micrometer in doorsnede, deze stuifmeelkorrel. Dat is ongeveer eenvijftigste millimeter. Maar niet alle stuifmeel ziet er zo simpel uit.

Dit is Morina. Een plant die ik altijd wat saai heb gevonden, genoemd naar Morin, een ondernemende Franse hovenier, die de eerste zaadcatalogus heeft uitgebracht, in 1621. Maar hoe dan ook, zie hier het stuifmeel. Ik vind het verbazingwekkend. Dat kleine gat in het midden is voor de stuifmeelbuis. En als het pollen het juiste vrouwelijke plekje vindt, in een andere Morinabloem, op precies de juiste soort, dan? Zoals gezegd: pollen vervoert de mannelijke geslachtcellen. Mocht u zich niet realiseren dat planten seks hebben, ze hebben ongeremde, promiscue en behoorlijk interessante en curieuze seks, in feite. (Gelach)

Mijn verhaal gaat echter niet over de voortplanting van planten, maar over het stuifmeel zelf. Welnu, wat zijn de eigenschappen van stuifmeel, hoor ik u vragen? Ten eerste is pollen minuscuul. Dat weten we. Het is ook zeer biologisch actief, iedereen met hooikoorts begrijpt dat. Nu, stuifmeel dat zich met de wind verspreidt, zoals van bomen en grassen etc. veroorzaakt de meeste hooikoorts. En dat is omdat ze enorme massa's pollen moeten verspreiden, om enige kans te hebben dat het stuifmeel een andere plant van dezelfde soort bereikt.

Hier zijn wat voorbeelden. Ze zien er heel glad uit, van boomstuifmeel dat door de wind verspreid moet worden. En weer, dit is esdoorn, windverspreid. Dus bomen hebben erg saaie bloemen, proberen geen aandacht van insecten te winnen. Wel tof stuifmeel. Deze vind ik bijzonder leuk. Dit is de Montereyden, met luchtzakjes om het stuifmeel nog verder te verspreiden. Bedenk dat dit een dingetje van 30 micrometer doorsnee is.

Veel efficiënter is het om insecten voor je te laten werken. Dit is een bijenpoot, met stuifmeel van de heemst. En dit is de uitbundige en mooie bloem van de mangrovepalm. Erg opzichtig, om veel insecten aan te trekken. Het pollen heeft kleine doorntjes, zoals je ziet. Die doorntjes hechten zich goed aan insecten, maar we kunnen nog iets anders afleiden uit deze foto, en dat is dat je wellicht een kleine breuklijn kunt zien daar waar de evenaar zou zijn als dit de aarde was. Dat vertelt me dat dit stuifmeel een fossiel is. En ik kondig met enige trots aan dat dit net buiten London gevonden is, en 55 miljoen jaar geleden London volstond met mangrovepalmen. Cool hè? (Gelach)

Hier nog een soort die zich ontwikkelde voor verspreiding door insecten. Dat zie je aan de weerhaakjes. Al deze beelden zijn gemaakt met een rasterelektronenmicroscoop bij Kew Laboratories. Volgens mij is het geen toeval dat deze gemaakt zijn door Rob Kessler, een kunstenaar. Het is geen toeval denk ik dat iemand met een ontwerpers- en kunstenaarsoog zoals hij, het beste uit pollen heeft weten te halen. (Gelach)

Nu, al deze diversiteit, betekent dat je feitelijk aan een stuifmeelkorrel kunt zien tot welke soort hij behoort. En dat is reuze handig als je een monster hebt en je wilt zien waar het vandaan kwam. Welnu, verschillende plantensoorten groeien op verschillende plekken, en sommige pollen reizen verder dan andere. Dus, als je een stuifmeelmonster hebt, zou je, in principe, moeten kunnen afleiden waar het vandaan kwam. En daar wordt het interessant voor forensische wetenschap.

Pollen is minuscuul. Het hecht zich aan dingen, en laat niet los. Niet alleen ziet elk type pollen er anders uit, maar elk habitat heeft een andere combinatie van planten, een andere pollensignatuur, zogezegd, of een andere pollenvingerafdruk. Door te kijken naar de proporties en combinaties van diverse pollensoorten in een monster, kun je heel precies zien waar het vandaan komt. Dit is wat stuifmeel op een katoenen blouse, zoals ik nu aan heb. Veel van het stuifmeel zal er nog steeds zitten na herhaaldelijk wassen. Waar is ze geweest? Vier verschillende habitats lijken wellicht op elkaar maar hebben zeer verschillende pollensignaturen. Nu was deze bijzonder makkelijk. Deze beelden komen uit verschillende landen.

Maar forensisch pollenonderzoek kan subtiel zijn. Het wordt gebruikt om te achterhalen waar drugs gemaakt zijn, waar papiergeld vandaan kwam, om te kijken naar de herkomst van antiek en te zien dat ze werkelijk van de plek komen die de verkoper aangeeft. En moordverdachten zijn opgespoord door hun kleren -- zeker in Engeland -- tot in een gebied klein genoeg om speurhonden te gebruiken om het slachtoffer te vinden. Dus je kunt aan een kledingsstuk zien op ongeveer een kilometer nauwkeurig, waar dat kledingsstuk recentelijk geweest is, en dan speurhonden gebruiken. Tot slot, enigszins luguber, de Bosnische oorlogsmisdaden. Sommige verdachten zijn berecht op grond van bewijs met stuifmeel, waaruit bleek dat lichamen begraven waren, opgegraven, en dan elders herbegraven.

Ik hoop dat ik uw ogen heb geopend, als u me de beeldgrap vergeeft, voor enkele geheimen van stuifmeel. Dit is overigens paardenkastanje. We zijn omringd door onzichtbare schoonheid, elke korrel met zijn eigen verhaal, ieder van ons, feitelijk, met zijn verhaal, in onze eigen stuifmeel-vingerafdruk. Dank aan de collega's bij Kew. En dank aan alle palynologen. (applaus)