Jim Toomey: Leren van Sherman de haai

Strips zijn eigenlijk korte verhalen. Ik heb er een proberen vinden met niet al te veel woorden. Ze hebben niet allemaal een goede afloop. Hoe ben ik beginnen tekenen? Als kind maakte ik eindeloos tekeningetjes en als je dat lang genoeg doet, gebeurt er vroeg of laat iets: al je beroepsmogelijkheden raken op. Dus moet je de kost verdienen met strips.

Eigenlijk werd ik verliefd op de oceaan toen ik klein was, op ongeveer acht of negen jaar. Ik was vooral gefascineerd door haaien. Hier zie je wat van mijn vroege werk. Uiteindelijk pakte mijn moeder het rode potlood af, dus was het [onduidelijk]. Ik zou jullie graag een ervaring uit mijn kindertijd vertellen waardoor ik de oceaan echt anders begon te zien. Het is de basis van mijn werk geworden omdat ik het gevoel heb dat als ik op een dag de oceaan anders kan zien, ik diezelfde soort verandering in anderen kan opwekken, vooral in kinderen. Voor die dag zag ik de oceaan op deze manier. Het is gewoon een groot blauw vlak. Zo hebben we de oceaan sinds het begin der tijden gezien. Het is een mysterie. Er is veel folklore ontstaan rond de oceaan, vooral negatieve. Dat heeft mensen ertoe bewogen kaarten zoals deze te maken, met allerlei prachtige details op het land, maar wanneer je aan de rand van het water komt, lijkt de oceaan één gigantische plas blauwe verf. Zo zag ik de oceaan op school -- als om te zeggen, "Alle lessen aardrijkskunde en natuurwetenschap stoppen aan de rand van het water. Dit deel hoort niet tot de leerstof."

Die dag vloog ik laag over de eilanden -- het was een familieuitstap naar het Caraïbisch gebied. Ik vloog in een klein vliegtuig laag over de eilanden. Dit zag ik: heuvels en valleien. Ik zag wouden en weides. Ik zag grotten en geheime tuinen en plaatsen waar ik me als kind graag zou verstoppen, als ik maar onder water zou kunnen ademen. Het beste van allemaal: ik zag de dieren. Ik zag een reuzenmanta die zo groot leek als het vliegtuig waarin ik zat. Ik vloog over een lagune met een haai erin. Dat was de dag dat mijn strip over een haai ontstond.

Vanaf die dag was ik dus een gewone jongen die rondliep op droog land, maar mijn hoofd was daar beneden, onder water. Tot aan die dag waren dit de meest voorkomende dieren in mijn leven. Deze tekende ik graag -- alle variaties op vier poten en met vacht. Maar eens aan de oceaan was mijn verbeelding geen concurrentie voor de natuur. Telkens als ik een gek stripfiguurtje bedacht op mijn tekenbord, vond ik een wezen in de oceaan dat nog gekker was. Het verschil in omvang tussen deze kleine rafelvis en deze reusachtige bultrugwalvis leek wel iets uit een sciencefictionfilm.

Wanneer ik met kinderen praat, vertel ik hen altijd graag dat het grootste dier dat ooit leefde, nog altijd bestaat. Het is geen dinosaurus; het is een walvis. Dieren zo groot als kantoorgebouwen zwemmen nog altijd rond in onze oceaan. Over dinosaurussen gesproken, haaien zijn eigenlijk dezelfde vissen die ze 300 miljoen jaar geleden waren. Als je ooit fantaseert over teruggaan in de tijd en zien hoe een dinosaurus eruit zag: zo ziet een dinosaurus eruit. Je hebt dus levende dinosaurussen en ruimtewezens, dieren die geëvolueerd zijn zonder enige zwaartekracht in harde omstandigheden. Het is gewoon ongelofelijk; geen enkele tekenaar in Hollywood zou iets kunnen bedenken dat interessanter is dan dat. Of deze slijmkopvis. Door de deeltjes in het water lijkt het alsof hij in de ruimte zweeft. Kun je je voorstellen dat we door de Hubbletelescoop zouden kijken en dat zouden zien? Dat zou een hele nieuwe ruimtewedloop veroorzaken. In plaats daarvan steken we een camera in de diepe oceaan, en we zien een vis en het spreekt niet tot onze verbeelding als maatschappij. We zeggen tegen onszelf, "Misschien kunnen we er vissticks van maken of zo."

Wat ik nu graag zou doen is een beetje proberen tekenen. Ik ga deze slijmkopvis hier proberen tekenen. Ik teken heel graag diepzeevissen, omdat ze zo lelijk zijn, maar op hun eigen manier mooi zijn. Misschien kunnen we hem wat bioluminescentie geven -- hem een koplamp geven, misschien een remlicht, richtingaanwijzers. Het is gemakkelijk om te zien waarom deze dieren zulke geweldige stripfiguren zijn, hun vormen en afmetingen. Sommige lijken echt krachten te hebben zoals superhelden in een stripverhaal. Neem bijvoorbeeld deze zeeschildpadden. Die hebben een soort van zesde zintuig zoals Supermans röntgenogen. Ze kunnen de magnetische velden van de aarde voelen. Ze kunnen dat vermogen gebruiken om door honderden kilometers open zee te zwemmen. Ik geef mijn schildpad een soort van handen gewoon opdat het een gemakkelijker figuurtje is om mee te werken. Of neem deze zeekomkommer. Het is geen dier dat we in strips tekenen of eender waar. Hij is als een onderwater-Spider-Man. Hij schiet kleverige draden af om zijn vijand te verstrikken. Natuurlijk schieten zeekomkommers ze uit hun achterste, wat ze, in mijn ogen, veel interessantere superhelden maakt. (Gelach) Hij kan niet om het even wanneer een web produceren; hij moet er zijn broek eerst voor uittrekken.

(Gelach)

Of de kogelvis. De kogelvis is zoals de Ongelofelijke Hulk. Hij kan zijn lichaam in een grote, intimiderende vis veranderen in luttele seconden. Ik ga deze kogelvis onopgeblazen tekenen. Dan ga ik een poging doen tot animatie op het scherm. Even kijken. Ik probeer hem op te blazen. (Gelach) "Heb je 't tegen mij?" Zie je, hij kan zichzelf opblazen wanneer hij intimiderend wil zijn. Of neem deze zwaardvis. Kun je je voorstellen dat je geboren wordt met een stuk gereedschap als neus? Denk je dat hij 's morgens wakker wordt, in de spiegel kijkt en zegt: "Vandaag gaat er iemand neergestoken worden." Of deze koraalduivel bijvoorbeeld. Probeer maar eens vrienden te maken terwijl je bedekt bent met vlijmscherpe giftige weerhaken. Niet iets dat je op je Facebookpagina wil zetten, toch?

Mijn personages zijn -- Mijn hoofdpersonage is een haai die Sherman heet. Hij is een witte haai. Ik heb een beetje met de traditie gebroken met Sherman. Ik wou dat meedogenloze roofdierimago niet gebruiken. Hij leeft gewoon zijn leventje. Hij is een soort Homer Simpson met vinnen. En zijn beste vriend is een zeeschildpad, zoals ik eerder zei, die Filmore heet. Hij gebruikt zijn wonderbaarlijke navigatievaardigheden om de oceaan te doorkruisen, op zoek naar een partner. Hij weet er ook wel te vinden, maar, geweldige navigatie, waardeloze versiertrucs. Hij lijkt nooit voor een bepaald meisje te kiezen. Ik heb een heremietkreeft die Hawthorne heet en die niet zoveel respect krijgt als heremietkreeft. Hij zou soms wel een grote witte haai willen zijn. Ik zal jullie nog een laatste personage voorstellen, deze kerel, Ernest, die eigenlijk een jeugddelinquent in een vissenlichaam is.

Met personages kun je verhalen maken. Soms houdt een verhaal maken niet meer in dan twee personages in een kamer zetten en kijken wat er gebeurt. Stel je een witte haai en een reuzeninktvis voor in dezelfde badkamer. (Gelach) Of, soms breng ik hen naar plaatsen waar mensen nog nooit van gehoord hebben omdat ze onder water zijn. Ik ben bijvoorbeeld met hen gaan skiën op de Mid-Atlantische Rug, een bergketen in het midden van de Atlantische Oceaan. Ik ben met hen naar de Japanse Zee geweest, waar ze reuzenkwallen tegenkwamen. Ik ben met hen gaan kamperen in de kelpwouden van Californië.

Deze hier, ik heb een verhaal gemaakt over de volkstelling van het zeeleven. Dat was heel leuk omdat het, zoals de meesten van jullie weten, een echt project is; we hebben ervan gehoord. Het was voor mij een kans om lezers kennis te laten maken met een heleboel gekke onderwaterpersonages. We beginnen het verhaal met Ernest, die zich vrijwillig aanbiedt als volksteller. Hij vertrekt en ontmoet de beroemde zeeduivel. Daarna ontmoet hij de "yeti-krab", de beroemde vampierinktvis -- moeilijk te vinden -- en de "Dombo-octopus", die al zo zeer op een stripfiguurtje lijkt dat ik er echt niks aan heb moeten veranderen toen ik hem tekende.

Een ander verhaal ging over zeeafval. Ik was aan het praten met een hoop vrienden die aan milieubeheer doen, en zij -- ik vroeg hen, "over welke kwestie zou je nu graag hebben dat iedereen meer weet?" En ze zeiden -- deze ene vriend van mij zei, "Ik heb één woord voor je: plastic." Ik zei tegen hem, "Ik heb iets nodig dat een beetje sexyer is. Plastic gaat gewoon niet werken." We hebben het samen een beetje uitgewerkt. Hij wou dat ik woorden gebruikte als polyvinylchloride, wat niet echt goed werkt in tekstballonnen. Ik kreeg ze niet ingepast. Dus maakte ik een avontuurverhaal.

In feite gaat het om een fles die een lange weg aflegt. Wat ik mijn lezers probeer te vertellen is dat plastic niet echt verdwijnt; het blijft gewoon stroomafwaarts stromen. En veel ervan stroomt uiteindelijk de oceaan in, wat een geweldig verhaal is als je er een paar personages aan vasthangt, zeker als ze elkaar niet kunnen uitstaan, zoals deze twee. Ik stuurde hen naar Boise, Idaho, waar ze een plastic fles in de riolering gooiden. Die belandde in de rivier de Boise en dan dreef ze verder naar de Columbia rivier, dan naar de monding van de Columbia en naar de Grote Oceaan en dan verder naar een plaats die de kunststofarchipel heet -- een grote ringvormige zeestroming in het noorden van de Grote Oceaan waar heel veel van dat plastic belandt en blijft ronddrijven -- en dan terug naar de lagune. Het was eigenlijk een verhaal over vriendschap vergezeld van een plastic fles. Veel mensen onthouden in ieder geval de plastic fles, maar we hebben het echt over zeeafval en plastic gehad in de loop van dat verhaal.

Het derde verhaal dat ik schreef, ongeveer anderhalf jaar geleden, was waarschijnlijk het moeilijkste. Het ging over het afsnijden van haaienvinnen, en ik had echt een uitgesproken mening over die kwestie. Ik had het gevoel dat, omdat mijn hoofdpersonage een haai was, de strip een perfect middel was om de mensen hier iets over te vertellen. Nu, het bestaat eruit dat een haai wordt gevangen, zijn kostbare vinnen afgesneden worden en het levende dier terug in het water gesmeten wordt. Het is wreed, het is verspillend. Er is niks grappigs of vermakelijks aan, maar ik wou deze kwestie echt aanpakken. Ik moest mijn hoofdpersonage, een haai, vermoorden.

We beginnen in een Chinees restaurant met Sherman, die de voorspelling krijgt dat hij zometeen door een treiler gevangen zal worden, wat ook gebeurt. Dan gaat hij dood. Zijn vinnen worden afgesneden en hij wordt overboord gegooid. Hij is ogenschijnlijk dood nu. Ik had een personage vermoord dat al 15 jaar in de krant stond. Ik kreeg heel wat feedback van mijn lezers daarop. Ondertussen zijn de andere personages over haaienvinnensoep aan het praten. Daarna schrijf ik drie of vier strips waarin we diep ingaan op het afsnijden van vinnen en de haaienvinnensoep. Sherman zit boven in de haaienhemel. Dat vind ik zo heerlijk aan strips, weet je. Je hoeft je echt geen zorgen te maken over de bereidheid van het publiek om iets te geloven want, als je met een pratende haai begint, geloven lezers zowat alles. Je kunt min of meer alles doen. Het wordt een bijna-doodervaring voor Sherman. Ondertussen vindt Ernest zijn vinnen op het internet. Er was een echte website, gevestigd in China, die echt haaienvinnen verkocht, dat heb ik dus min of meer onthuld. Hij klikt op de "koop nu"-knop. En voilà, de volgende dag worden ze verstuurd, ze komen aan, en ze worden chirurgisch weer aangehecht. Ik eindigde die reeks met een soort van brievenpetitie die onze nationale dienst voor zeevisserij, de NMFS, gestimuleerd heeft om andere landen te dwingen een sterker standpunt in te nemen inzake haaienbeheer.

(Applaus)

Bedankt. Ik zou graag eindigen met een kleine metafoor. Ik heb een metafoor proberen te bedenken om Mission Blue te beschrijven. Dit is wat ik bedacht heb. Beeld je in dat je in een enorme kamer bent, waar het zo donker is als in een grot. Je mag alles hebben in die kamer, alles wat je wil, maar je kunt niks zien. Je hebt één stuk gereedschap gekregen: een hamer. Je doolt rond in de duisternis, en je botst ergens tegenaan, en het voelt alsof het van steen is. Het is groot, het is zwaar. Je kunt het niet verplaatsen, dus sla je erop met je hamer, en je breekt er een stuk af. Je neemt dat stuk mee het daglicht in. Je ziet dat je een prachtig stuk wit albast hebt. Je zegt tegen jezelf, "Nou, dat is wel iets waard." Dus ga je de kamer terug in, en je slaat dat ding in stukken en je sleept het weg. Je vindt andere dingen, je slaat die in stukken en je sleept die weg. Je krijgt allerlei coole dingen. Je hoort andere mensen hetzelfde doen. Dus voel je je opgejut, alsof je zo snel mogelijk zoveel dingen als mogelijk moet vinden. Dan roept iemand, "Stop!" Het licht wordt aangedaan. Je beseft waar je bent; je bent in het Louvre. Je hebt al die complexiteit en schoonheid veranderd in een goedkope grondstof.

Dat zijn we aan het doen met de oceaan. Waar Mission Blue deels om draait is "Stop!" roepen zodat elk van ons -- ontdekkingsreiziger, wetenschapper, striptekenaar, zanger, chef-kok -- op zijn eigen manier het licht aan kan doen. Dat hoop ik dat mijn strip op kleine schaal doet. Daarom doe ik graag wat ik doe.

Bedankt voor jullie aandacht.

(Applaus)