Jared Diamond over de ondergang van beschavingen

Ik denk dat iedereen ooit wel eens geïnteresseerd is geweest in de romantische mysteries van vergane beschavingen, zoals de oude Maya en de Yucatan, de Paaseilanders, de Anasazi, de beschaving van de Vruchtbare Sikkel, Angor Wat, Groot Zimbabwe enzovoorts. En in de laatste twintig jaar hebben archeologen aangetoond dat milieuproblemen aan de basis lagen van vele van deze ondergangen. Maar op vele andere plaatsen in de wereld hebben beschavingen zich duizenden jaren ontwikkeld zonder enig teken van ondergang, zoals Japan, Java, Tonga en Tikopea. Dus, beschavingen in sommige gebieden zijn fragieler dan in andere gebieden. zoals Japan, Java, Tonga en Tikopea. Dus, beschavingen in sommige gebieden zijn fragieler dan in andere gebieden. Hoe kunnen we begrijpen waarom sommige beschavingen fragieler zijn dan andere beschavingen? Dit probleem is duidelijk ook vandaag erg relevant, omdat er ook hedendaagse beschavingen zijn die al ten onder zijn gegaan, zoals Somalië, en Rwanda en het voormalige Joegoslavië. Sommige beschavingen staan misschien aan de afgrond, zoals Nepal, Indonesië en Colombië.

Hoe staan wij ervoor? Wat kunnen we leren van het verleden dat ons in staat zou stellen om te vermijden dat we ten onder gaan zoals zovele vroegere beschavingen? Uiteraard zal het antwoord op deze vraag niet slechts één factor zijn. Als iemand je vertelt dat er één factor is die de teloorgang van beschavingen bepaalt, weet je onmiddellijk dat je met een idioot te maken hebt. Dit is een ingewikkeld onderwerp. Maar hoe kunnen we dan duidelijkheid scheppen in de complexiteit van dit onderwerp? Door de ondergangen van beschavingen te analyseren, ben ik tot een vijf-punten kader gekomen: een lijst van een aantal dingen die ik langsloop om ondergangen te begrijpen. En ik zal dit vijf-punten kader illustreren aan de hand van de ondergang van de Groenlandse beschaving van Noormannen. Dit is een Europese beschaving met geschreven bronnen, zodat we een goede kijk hebben op de mensen en hun beweegredenen. In het jaar 984 van onze jaartelling vertrokken Vikingen naar Groenland om er zich te vestigen, en rond het jaar 1450 stierven ze uit -- de beschaving ging ten onder, en iedereen kwam om.

Waarom kwam iedereen om? Wel, het eerste punt in mijn vijf-punten kader houdt in dat we op zoek gaan naar menselijke invloeden op het milieu: mensen die onbewust de grondstoffen vernietigen waarvan ze afhankelijk zijn. En in het geval van de Vikingen was het de onbewust veroorzaakte bodemerosie en ontbossing die een groot probleem vormden, omdat ze bossen nodig hadden voor houtskool om ijzer te maken. Uiteindelijk werd het voor de Europese Ijzertijd-beschaving vrijwel onmogelijk om hun eigen ijzer te produceren. Een tweede item op mijn lijst is klimaatverandering. Het klimaat kan warmer worden, of kouder, of droger, of natter. In het Groenland van de Vikingen werd het klimaat kouder op het einde van de jaren 1300 en vooral in de jaren 1400. Maar een koud klimaat is niet noodzakelijk dodelijk, want de Inuit -- de Eskimo's die eveneens op Groenland woonden -- overleefden zelfs beter in een koud klimaat is niet noodzakelijk dodelijk, want de Inuit -- de Eskimo's die eveneens op Groenland woonden -- overleefden zelfs beter in een koud klimaat dan in een warm. Waarom konden de Groenlandse Noormannen dat dan niet?

Het derde punt op mijn lijst is de relatie met naburige bevriende beschavingen die steun kunnen verlenen aan een beschaving. Wanneer deze steun wegvalt, zou een beschaving gevoeliger kunnen zijn voor ondergang. De Groenlandse Noormannen handelden met het moederland, Noorwegen, en die handel verzandde uiteindelijk, deels omdat Noorwegen zwakker stond, en deels door het zee-ijs tussen Groenland en Noorwegen.

Het vierde punt op mijn lijst is de relatie met vijandige beschavingen. De vijanden van de Groenlandse Noormannen waren de Inuit, de Eskimo's die op Groenland woonden en met wie de Noormannen vijandige contacten onderhielden. En we weten dat de Inuit Noormannen vermoordden, en, waarschijnlijk nog belangrijker, hen de toegang tot de fjorden aan de kust ontnamen, zodat de Vikingen niet op zeehonden konden jagen tijdens de kritieke periodes van het jaar.

En het vijfde punt op mijn lijst, ten slotte, zijn de politieke, economische sociale en culturele factoren in de beschaving die bepalen of de beschaving haar milieuproblemen al dan niet zal opmerken en oplossen. Culturele factoren die het moeilijk maakten voor de Groenlandse Vikingen om zal opmerken en oplossen. Culturele factoren die het moeilijk maakten voor de Groenlandse Vikingen om hun problemen op te lossen, waren hun toegewijde Christelijke beschaving die zwaar in kathedralen investeerde, hun competitieve rangorde en hun minachting voor de Inuit, van wie ze weigerden te leren. Deze vijf punten schetsen het kader voor de ondergang van de Groenlandse Noormannen.

Hoe zit het met hedendaagse beschavingen? Sinds vijf jaar neem ik mijn vrouw en kinderen mee naar het zuid-westen van Montana, waar ik als tiener werkte bij het oogsten van het hooi. En op het eerste zicht lijkt de natuur in Montana een van de meest intacte van de Verenigde Staten te zijn. Maar onderhuids heeft Montana te kampen met grote problemen. Als we dezelfde lijst doorlopen: menselijke milieu-invloeden. Ja, nijpend in Montana. Problemen met giftig mijnafval hebben voor miljarden dollar schade veroorzaakt. Problemen met onkruid en onkruidbestrijding kosten Montana bijna 200 miljoen dollar per jaar. Landbouwgronden die verloren gaan door verzilting, problemen met bosbeheer, problemen met bosbranden. Tweede punt op mijn lijst: klimaatverandering. Ja -- het klimaat in Montana wordt warmer en droger, maar de landbouw in Montana is vooral afhankelijk van irrigatie door sneeuwopslag, en als de sneeuw wegsmelt, bijvoorbeeld als de gletsjers in Glacier National Park verdwijnen, is dat slecht nieuws voor de irrigatielandbouw in Montana.

Derde punt op mijn lijst: goede relaties die de beschaving kunnen ondersteunen. In het hedendaagse Montana is meer dan de helft van het inkomen niet afkomstig, binnen Montana, maar van buitenaf: overboekingen van sociale zekerheid, investeringen enz.., die Montana kwetsbaar maken voor de rest van de Verenigde Staten.

Ten vierde: vijandige relaties. Montanezen hebben dezelfde problemen dan andere Amerikanen: ze zijn gevoelig voor problemen die door overzeese vijanden gecreëerd worden en onze toelevering van olie beïnvloeden, en terroristische aanvallen. En ten slotte, het laatste punt van mijn lijst: de vraag hoe politieke, economische, sociale, culturele opvattingen hierin meespelen. Montanezen hebben oeroude waarden die vandaag in de weg lijken komen te staan voor het oplossen van hun problemen. Een oude traditie van ontbossing en mijnen en landbouw, zonder inmenging van de overheid. Waarden die goed werkten in het verleden maar die niet goed lijken te werken vandaag.

Zodoende onderzoek ik deze factoren in de ondergang van vele vroegere en hedendaagse beschavingen. Komen er algemene conclusies boven drijven? Net zoals in de uitspraak van Tolstoy dat ieder ongelukkig huwelijk verschillend is, is ook elke vergane of bedreigde beschaving verschillend -- telkens verschillen de details. Maar toch zijn er zekere overeenkomsten die naar voren komen uit deze vergelijkingen van vroegere beschavingen die al dan niet vergingen en bedreigde hedendaagse beschavingen. Eén interessante overeenkomst is de meestal snelle ondergang nadat een beschaving zijn hoogtepunt bereikt. Er zijn verscheidene beschavingen die niet langzaam verpauperen, maar gestaag opbouwen, rijker worden en machtiger, en dan op korte tijd, binnen een aantal decennia na hun hoogtepunt, in elkaar klappen. Bijvoorbeeld: de ondergang van de oude Maya van Yucatan begon in de vroege jaren 800, letterlijk een aantal decennia nadat de Maya hun grootste monumenten bouwden en hun bevolkingsaantal het hoogst was.

Zo ook, de ondergang van de Sovietunie gebeurde in minder dan 20 jaar, misschien zelfs 10, na de periode waarin de Sovietunie het machtigste was. Een analoog voorbeeld is de groei van bacteriën in een petrischaaltje. Zulke snelle ondergangen zijn vooral te verwachten bij een verkeerde verhouding tussen de beschikbare levensbronnen en hun consumptie, of tussen economische plannen en economisch potentieel. In een petrischaaltje groeien bacteriën. Veronderstel dat ze elke generatie hun aantal verdubbelen, en vijf generaties vóór het einde is het petrischaaltje voor 15/16de leeg, en bij de volgende generatie is het voor 3/4de leeg, en bij de volgende half leeg. Binnen één generatie nadat het petrischaaltje nog half leeg was, is het helemaal vol. Er is geen voedsel meer en de bacteriën vergaan. Dus, het is een terugkerend thema dat beschavingen erg snel na hun hoogtepunt in elkaar klappen.

Dit betekent in wiskundige termen dat, als je bezorgd bent om een hedendaagse beschaving, je niet naar de waarde Dit betekent in wiskundige termen dat, als je bezorgd bent om een hedendaagse beschaving, je niet naar de waarde van de wiskundige functie moet kijken, de welvaart zelf, maar naar de eerste en de tweede afgeleide van de functie. Dat is één algemeen thema. Een tweede algemeen thema is dat er vele, meestal subtiele milieufactoren zijn die sommige beschavingen fragieler maken dan andere, en vele van deze factoren begrijpen we nog niet ter dege. Bijvoorbeeld, waarom is het zo dat, van al die honderden Pacifische eilanden, het Paaseiland de meest vernietigende, totale ontbossing kende? Er waren ongeveer negen verschillende milieufactoren, sommige erg subtiel, die tegen de Paaseilanders werkten, zoals bijvoorbeeld neerslag van vulkanisch as, breedtegraad, regen. De meest subtiele is misschien nog de grote toevoer van voedingsstoffen die het milieu van de Pacifische eilanden beschermt, afkomstig van de droge neerslag van continentaal stof van centraal Azië. Van alle Pacifische eilanden heeft Paaseiland de minste aanvoer van stof uit Azië die de vruchtbaarheid van zijn gronden herstelt. Maar dit is een factor die we niet eens ontdekt hadden voor 1999. Dus,

sommige beschavingen zijn door subtiele milieufactoren fragieler dan andere. En dan ten slotte, nog een generalisatie. Omdat ik nu lesgeef aan bachelorstudenten van UCLA over deze teloorgang van beschavingen. van beschavingen. Wat mijn bachelorstudenten van UCLA het meeste verwondert, is: waarom zagen deze beschavingen niet in wat ze aan het doen waren? Hoe konden de Paaseilanders hun eigen omgeving totaal ontbossen? Wat zegden ze toen ze de laatste palmboom neerhaalden? Zagen ze niet wat ze deden? Waarom merkten ze hun invloed op het milieu niet op en stopten ze niet gewoon? En ik vermoed dat, als onze menselijke beschaving zo voort gaat, men in de volgende eeuw misschen de vraag zou stellen: waarom zagen de mensen in het jaar 2003 de overduidelijke dingen die ze deden niet in, en stelden ze hun acties niet bij? Het lijkt ongelooflijk in het verleden. In de toekomst zal het ongelooflijk lijken waar wij vandaag mee bezig zijn. En daarom heb ik geprobeerd om een hierarchische set van overwegingen te ontwikkelen over waarom beschavingen falen hun problemen op te lossen. Waarom ze hun problemen niet opmerken, of als ze dat toch doen, waarom ze er niet in slagen ze aan te pakken? Of, als ze ze niet konden aanpakken, Waarom ze hun problemen niet opmerken, of als ze dat toch doen, waarom ze er niet in slagen ze aan te pakken? Of, als ze ze niet konden aanpakken, waarom het niet lukte ze op te lossen?

Ik zal hierover twee generalisaties voorleggen. Eén garantie voor voor problemen die een ondergang veroorzaken, is als er zich een belangenconflict voordoet tussen het korte termijn belang van de beslissende elite en het lange termijn belang van de hele gemeenschap, vooral als de elite in staat is om zichzelf te vrijwaren van de gevolgen van hun acties. Als korte termijn voordelen voor de elite nadelig zijn voor de hele gemeenschap, bestaat er een reëel risico dat de elite dingen besluit die de gemeenschap op lange termijn zuur opbreken. Bijvoorbeeld bij de Groenlandse Noormannen -- met hun competitieve rangorde -- wat elke hoofdman eigenlijk wou, waren meer volgelingen, meer schapen en meer grondstoffen om de naburige hoofdmannen te overtreffen. En dat bracht de hoofdmannen ertoe om aan gronduitbuiting te doen: té intensieve veehouderij, om de boerderijen van hen afhankelijk te maken. En dat gaf de hoofdmannen macht op korte termijn, maar zorgde voor de ondergang van de beschaving op lang termijn.

Eenzelfde soort belangenconflicten spelen ook in de Verenigde Staten vandaag. Vooral omdat de besluitvormers in de Verenigde Staten meestal in staat zijn om zichzelf te vrijwaren van de gevolgen door in omheinde woningen te leven, flessenwater te drinken, enzovoorts. En in de laatste paar jaar was het duidelijk dat de elite in de zakenwereld terecht bemerkte dat ze hun korte termijn belangen naar voren konden schuiven door dingen te doen die goed zijn voor zichzelf, maar slecht voor de gemeenschap in het algemeen zoals een aantal miljarden dollar ontfutselen aan Enron en andere bedrijven. Ze hebben het zeker bij het rechte eind dat deze dingen op korte termijn goed voor hen zijn, maar slecht voor de gemeenschap op lange termijn. Goed, dat was één algemene conclusie over waarom beschavingen slechte beslissingen maken: belangenconflicten. En de andere generalisatie

die ik wil vernoemen is dat het heel erg moeilijk is voor een beschaving om goede beslissingen te nemen als er een conflict heerst tussen belangrijke waarden die goed zijn in veel omstandigheden maar slecht in andere omstandigheden. Bijvoorbeeld: de Groenlandse Noormannen werden in hun harde omgeving samengehouden voor vierenhalf eeuwen door hun toewijding aan religie en hun sterke sociale samenhang. Maar deze twee dingen -- religieuze toewijding en sterke sociale samenhang -- maakten het hen ook lastig om te veranderen en te leren van de Inuit. Of neem hedendaags Australië. Eén van de zaken die Australië deed overleven in dit geïsoleerde stuk Europese beschaving voor 250 jaar, was hun Britse identiteit. Maar vandaag zorgt hun verbintenis met de Britse identiteit ervoor dat de Australiërs moeilijkheden hebben zich aan te passen aan hun situatie in Azië. Dus het is vooral moeilijk van koers te veranderen wanneer de dingen die je in de problemen brengen tevens de dingen zijn die aan de basis van je succes liggen.

Wat zal het resulaat zijn vandaag? Wel, iedereen kent de talrijke tikkende tijdbommen in de huidige wereld. Tijdbommen waarvan de ontsteking binnen een aantal decennia staat te gebeuren -- stuk voor stuk, binnen de 50 jaar, en die ons allemaal de das kunnen omdoen. De tijdbom van water, van grond, van klimaatverandering, invasieve soorten, het fotosyntetisch plafond, overbevolking, giftige stoffen, enzoverder, enzovoorts -- om er ongeveer 12 te noemen. En terwijl deze tijdbommen tikken -- geen enkele zal later dan binnen 50 jaar ontploffen, en de meeste binnen een aantal decennia -- zullen sommige op sommige plaatsen nog veel vroeger ontploffen. Als het huidige tempo behouden blijft, zullen de Filipijnen al hun toegankelijke, te kappen bos verliezen binnen vijf jaar. En de Solomoneilanden zijn slechts één jaar verwijderd van het verlies van hun te kappen bos, exportproduct. En dat zal gegarandeerd spectaculair zijn voor de economie op de Solomoneilanden. Mensen vragen me dikwijls: Jared, wat is het belangrijkste dat we kunnen doen aan de milieuproblemen in de wereld? En mijn antwoord is, het belangrijkste is dat we vergeten dat er slechts één ding het meest belangrijke zou zijn om te doen. In plaats daarvan zijn er een dozijn dingen die ons allemaal naar de haaien kunnen helpen. En we moeten ze allemáál aanpakken, want als we er 11 oplossen, en we mislukken in het 12de, hebben we een probleem. Bijvoorbeeld, Als we onze problemen van water en grond en overbevolking oplossen, maar we lossen het probleem van giftige stoffen niet op, dan hebben we een probleem.

Het feit is dat onze huidige koers niet duurzaam is, wat per definitie betekent dat we die koers niet kunnen aanhouden. En het resultaat zal te zien zijn binnen een aantal decennia. Dat betekent dat diegenen in deze zaal die jonger zijn dan 50 of 60 jaar, zullen zien hoe deze paradoxen worden opgelost, en diegenen die ouder zijn dan 60 zullen misschien niet de oplossing zien, maar onze kinderen en kleinkinderen zeker wel. De oplossing zal één van deze twee vormen aannemen: ofwel zullen we deze niet-duurzame tijdbommen oplossen op aangename manieren die we zelf kiezen door remediërende acties te ondernemen, ofwel zullen deze conflicten beslist worden op onaangename wijze waar we niet zelf voor kiezen -- namelijk oorlog, ziekte of honger. Maar, één ding is zeker: onze niet-duurzame koers zal op één of andere manier opgelost worden in een aantal decennia. Met andere woorden, omdat het thema van deze sessie 'keuzes' is, hebben we een keuze. Betekent dit dat we pessimistisch moeten worden en overweldigd? Ik concludeer het tegenovergestelde.

De grote problemen voor de wereld van vandaag, zijn helemaal geen dingen die niet onder onze controle zijn. Onze grootste bedreiging is niet een asteroïde die op de aarde botst, iets waar we niets kunnen aan doen. Eerder, alle onze grote hedendaagse bedreigingen zijn problemen die we helemaal zelf gecreëerd hebben. En omdat we ze zelf gemaakt hebben, kunnen we ze ook zelf oplosen. Dat betekent dan dat we volledig bij machte zijn om met deze problemen om te gaan. In het bijzonder, wat kan ieder van ons doen? Voor hen die zich in deze keuzes interesseren, zijn er veel dingen die je kan doen. Er is veel dat we nog niet begrijpen, en dat we moeten begrijpen. En er is veel dat we wel al begrijpen, maar nog niet doen, en dat we echt moeten doen. Dankuwel. [Applaus]