Predikant James Forbes: Compassie aan de eettafel

Compassie. Hoe ziet dat eruit? Ik neem jullie mee naar South Bloodworthstraat 915 in Raleigh, North Carolina. Hier groeide ik op. Als je binnenkomt rond etenstijd zie je ons aan tafel zitten, die voor tien man gedekt is maar waarvan niet altijd alle plaatsen bezet waren. Op een bepaald moment, wanneer het eten klaar was om opgediend te worden, zei mijn moeder soms dat ze niet wist wie wie was of waar iedereen was – ze had immers acht kinderen. Voordat we gingen eten, vroeg ze altijd: “Zijn alle kinderen er?” En als er iemand niet was, moesten we, ‘een bord klaarmaken’ zoals wij dat zeggen, voor degene die er niet was, en het in de oven zetten, vervolgens konden we bidden en beginnen met eten.

Als we aan tafel zaten was er ook het ritueel in ons gezin dat wanneer er voor iemand van ons iets belangrijks gebeurd was, variërend van mijn moeder die net gekozen was tot president van de PTA (Parent Teacher Association), tot mijn vader die benoemd was in het bestuur van ons kerkgenootschap, of dat iemand een of andere rare talentenjacht had gewonnen, het ritueel in ons gezin was dat zodra dit bekend gemaakt was, we die persoon vijf à tien minuten lang zoals wij dat noemden moesten ‘vermaken’ wat wil zeggen dat we overdreven veel ophef maakten over degene die op de een of andere manier geëerd was, want wanneer één iemand geëerd is, is iedereen geëerd.

We moesten ook rapporteren over het bezoek aan leden van onze 'uitgebreide familie' zoals zieken en ouderen. Het was mijn taak om op zijn minst een keer per week Moeder Lassiter te bezoeken, die in de Eaststraat woonde, Moeder Williamson die aan de Bledsoelaan woonde en Moeder Lathers die in de Oberlinweg woonde. Waarom? Omdat ze oud en zwak waren. En we moesten er langs gaan om te zien of ze iets nodig hadden. Omdat mijn moeder zei: “Familie zijn betekent zorgdragen, delen met elkaar en naar elkaar omkijken. Zij horen bij onze familie.”

En soms zat er natuurlijk een extraatje aan vast. Als ze me snoepjes of geld gaven. Mijn moeder zei altijd: “Als ze je vragen wat het kost om voor ze te gaan winkelen, moet je altijd zeggen dat het niets kost. En als ze blijven aandringen, zeg je ‘alles wat u geeft is goed.’” Zo ging het er aan toe aan die tafel. Ze wees er eigenlijk op dat als we dat deden, we niet alleen blij zouden zijn door de dankbaarheid van die andere familieleden, maar zei ze dan: “Zelfs God zal lachen en wanneer God lacht, is er vrede, gerechtigheid en vreugde.”

Aan die keukentafel van nummer 915 heb ik dus iets geleerd over compassie. Het was natuurlijk het gezin van een predikant, dus we moesten God erbij betrekken. En dus begon ik te denken dat de eeuwige moeder, de ‘Eeuwige Moeder’, zich altijd afvraagt: Zijn alle kinderen er? En als we maar trouw zouden blijven aan het zorgen voor elkaar en met elkaar delen, dan hadden we het gevoel dat gerechtigheid en vrede een kans zou maken in de wereld.

Maar het was niet altijd feest aan die eettafel. Ik zal vertellen van die keer dat we niet tegen de situatie opgewassen waren. Het was Kerstmis en in onze familie is dat een geweldige ochtend. Kerstochtend, waarin we onze cadeautjes uitpakken, speciale gebeden opzeggen en we ons rond de oude piano scharen om kerstliedjes te zingen. Het was een heel intiem moment. Je kon zelfs naar beneden komen om je cadeautjes uit te pakken en te zingen, en vervolgens te ontbijten zonder je ook maar gedoucht of aangekleed te hebben, maar deze keer verpestte vader het.

Er was een personeelslid van hem die geen plek had om kerstmis te vieren. Dus bracht vader Ouderling Revels mee naar de kerstviering van ons gezin. We dachten dat hij zijn verstand verloren had. Dit is onze tijd. Dit is ons intiem samenzijn. Dit is de tijd dat we gewoon onszelf kunnen zijn, en nu is hier die saaie broeder, met zijn jasje en zijn dasje terwijl wij nog steeds in onze pyjama's zitten. Waarom zou vader Ouderling Revels meegenomen hebben? Elk ander tijdstip was prima geweest, maar niet tijdens de kerstviering.

Moeder hoorde ons toevallig en zei: "Weet je, als je echt de aard van deze viering begrijpt, weet je dat dit de tijd is om de 'cirkel van liefde' uit te breiden. Daar draait de viering allemaal om. Het is de tijd om ruimte te scheppen, om de vreugde van het leven in een liefdevolle gemeenschap met elkaar te delen. Dus gingen we toch maar met hem aanpappen. (Gelach)

Maar voor iemand die op nummer 915 opgroeide, was compassie niet een woord waarover gediscussieerd werd, het was je bewust zijn van hoe we met elkaar om moeten gaan. We zijn zussen en broers die met elkaar verenigd zijn. Zoals Opperhoofd Seattle zei: "Wij hebben niet het web van het leven gespind. We zijn allen draden erin. En al wat we het web aandoen, doen we onszelf aan." Dat is nu compassie.

Ik zal jullie vertellen hoe ik ongeveer tegen de wereld aankijk. Ik zie beelden voor me en iets in me zegt: "Dat is nu compassie." Een geoogst graanveld waar nog wat graan in de hoeken van het veld staat wat me herinnert aan de joodse traditie dat je mag oogsten maar altijd wat over moet laten aan de randen voor het geval er iemand is die niet genoeg heeft om zich goed te voeden. Als we spreken over een beeld dat compassie laat zien,

zie ik --het beroert telkens mijn hart -- een afbeelding van Dr. Martin Luther King Jr. die arm in arm loopt met Andy Young en Rabbi Heschel en misschien Thich Nhat Hanh, en wat andere 'heiligen' die daar verzameld waren, en die over de brug liepen op weg naar Selma. Alleen maar een foto. Arm in arm voor de strijd. Samen lijdend in een gedeelde hoop dat we broers en zussen kunnen zijn zonder dat toevalligheden als onze geboorte of onze etniciteit ons beroven van een gevoel van één zijn met elkaar.

Er is nog een andere beeld waar ik erg van houd. Op de dag dat Dr. Martin Luther King Jr. vermoord was, was iedereen in mijn gemeenschap ontdaan. In het hele land waren er rellen. Er stond een campagnetoespraak van Bobby Kennedy gepland in de binnenstad van Indianapolis. Het ging als volgt, ze zeiden: "De sfeer zal te explosief zijn om ernaar toe te gaan." "Ik moet ernaar toe," bleef Kennedy aandringen.

Dus, achterop een vrachtwagen met de ouderen van de gemeenschap, Bobby staat op en zegt tegen de mensen: "Ik heb slecht nieuws voor jullie." Sommigen van jullie zullen misschien niet gehoord hebben dat Dr. King vermoord is en ik weet dat jullie boos zijn, en ik weet dat jullie bijna zouden willen dat jullie de mogelijkheid hadden om nu wraakacties te plegen, maar," zei hij, "wat ik echt wil dat jullie moeten weten, is dat ik weet hoe jullie je voelen. Omdat ook bij mij iemand weggerukt is die me heel dierbaar was. Ik weet hoe jullie je voelen." En hij zei: "Ik hoop dat jullie de kracht hebben om te doen wat ik ook deed. Ik liet mijn woede, mijn verbittering, mijn bedroefdheid toe om een tijdje zachtjes te sudderen en vervolgens besloot ik om de wereld te gaan veranderen en dat kunnen we samen doen." Dat is een duidelijk beeld. Compassie? Dacht van wel.

Ik zag het ook toen de Dalai Lamai de Riverside Kerk bezocht waar ik predikant was, en hij vertegenwoordigers van verschillende geloofstradities uit de hele wereld uitgenodigd had. Hij vroeg ze om een boodschap, en ze lazen allemaal in hun eigen taal een plechtige verklaring voor, die een interpretatie was van de gouden regel: "Wat jij zou willen dat anderen voor jou zouden doen, doe dat ook voor hen." Twaalf mensen uitgedost in de klederdracht van hun kerk, cultuur of stam die één boodschap bekrachtigen. We zijn zo verbonden, dat we elkaar moeten behandelen alsof een daad richting jou een daad richting mezelf is.

Ik zie nog een beeld voor me wanneer ik aan de Riverside Kerk denk. 9/11. Op de avond van het verdriet om de aanslagen zeiden een krantenman en een televisieman, die avond, toen er een dienst werd gehouden in de Riverside Kerk, zonden we die uit op ons kanaal in deze stad. "Het was," zei hij, "Een van de krachtigste momenten van samenleven." We leden allemaal, maar jij nodigde vertegenwoordigers van alle geloofstradities uit om erbij te zijn. Om erachter te komen wat elke geloofstraditie zegt over wat we moeten doen op momenten dat we vernederd zijn, wanneer we veracht en afgewezen zijn. En ze spraken allemaal vanuit hun eigen geloofstraditie over de helende werking van solidariteit.

Goed, ik heb een soort gevoel voor compassie ontwikkeld als tweede natuur, want ik ben predikant geworden. Als predikant had ik een taak. Ik moest erover preken, maar ik moest het ook zelf dóen. Of zoals Father Divine in Harlem altijd tegen de mensen zei: "Sommige mensen verkondigen het Evangelie. Ik moet het Evangelie tastbaar maken." De echte vraag is dus: "Hoe maak je compassie tastbaar?" Hoe pas je het toe in je leven van alledag?

Mijn geloof heeft continu het ideaal verheven, en me uitgedaagd wanneer ik tekort schoot. In mijn geloofstraditie is er een geschenk dat we aan andere religies geschonken hebben, namelijk het verhaal van de barmhartige samaritaan, dat iedereen in de hele wereld kent. Veel mensen denken dat het met name gaat over naastenliefde, over willekeurige goede daden. Maar diegenen die de tekst wat beter bestuderen, zullen ontdekken dat er een vraag vooraf ging die leidde tot deze parabel.

De vraag was: Wat is het belangrijkste gebod? En, volgens Jezus, was het: "Je moet jezelf liefhebben, je moet de Heer uw God met heel je hart, je ziel en je verstand liefhebben, en je naaste net zoveel liefhebben als jezelf."

En de man vroeg: "Wat bedoel je met 'naaste'?

En hij antwoordde met het verhaal van de man die door rovers overvallen werd onderweg, en hoe kerkvaders die voorbij kwamen hem links lieten liggen, en hoe tempeldienaren die passeerden hetzelfde deden, maar toen kwam er een nietsvermoedende persoon voorbij die de man in nood zag, zijn wonden met olie en wijn verzorgde, hem op zijn ezel tilde en hem naar de herberg bracht en tegen de herbergier zei: "Zorg goed voor hem." En hij zei: "Hier heb je alvast geld, en mocht hij andere dingen nodig hebben, zorg daar dan voor. En wat er ook verder nodig is, ik zal ervoor zorgen en er voor betalen wanneer ik terug kom."

Voor mij was dit altijd een voorbeeld van verdieping van het begrip 'een barmhartige samaritaan zijn'. Een barmhartige samaritaan is niet simpelweg iemand wiens hart geraakt is, en onmiddellijk zorgt voor zorg en naastenliefde, maar iemand die een langdurig zorgsysteem opzet -- daar hou ik van -- een langdurig zorgsysteem in de herberg. Ik denk dat het misschien de enige keer is dat er in de Bijbel gesproken wordt over een gezondheidsstelsel en een verplichting om al het noodzakelijke te doen, zodat alle kinderen van God voorzien worden in hun behoeften, dat wanneer de Eeuwige Moeder zou vragen: "Zijn alle kinderen er, met betrekking tot gezondheid?" wij 'ja' zouden kunnen antwoorden.

Wat deed het me deugd om iemand te zijn die op zoek was naar manieren om compassie tastbaar te maken. Ik herinner jullie eraan dat mijn werk als predikant altijd bestaan heeft uit het verzorgen van spirituele behoeftes, me te bekommeren om huisvesting, om gezondheid, voor gevangenen, zwakkeren, kinderen, zelfs voor weeskinderen van wie niemand ook maar kon bijhouden wanneer ze weggingen of waar ze naartoe gingen. Predikant zijn betekent je bekommeren om deze individuele behoeften.

Maar een barmhartige samaritaan zijn, zeg ik altijd, en een goede Amerikaan zijn, betekent voor mij niet simpelweg mezelf feliciteren met de individuele zorg die ik verleen, compassie vraagt om een gezamenlijke aanpak. Ik geloof dat wat we deden aan die eettafel in de Bloodworthstraat, aan alle tafels en in alle geloofsrituelen gedaan moet worden, tot we die familie worden, die gezamenlijke familie, die begrijpt dat we allemaal één zijn. We zijn één volk samen.

Ik zal jullie uitleggen wat ik bedoel wanneer ik aan compassie denk, en waarom ik denk dat het zo belangrijk is om precies op dit moment in de geschiedenis we besluiten om een Handvest voor Compassie op te stellen. Het is belangrijk omdat we op een heel speciaal moment in de geschiedenis leven. Het is de periode die we volgens de bijbel zouden kunnen bestempelen als de dag, of het jaar, van God's gunst. Het is een tijd van genade. Er staan bijzondere dingen te gebeuren. Vergeef me alsjeblieft, als zwarte man, voor het vieren dat de verkiezing van Obama een ongewoon teken was van het feit dat het een gunstig jaar was, en desondanks zijn er nog zo veel dingen die moeten gebeuren. We moeten zorgen voor gezondheid, voedsel en onderwijs en respect voor al God's burgers, al God's kinderen, de Eeuwige Moeder indachtig.

Ik sluit mijn pleidooi af door te zeggen dat wanneer ik iets heel diep binnen in me voel, het meestal de vorm aanneemt van een gedicht. Dus wil ik afsluiten met een kort liedje. Ik sluit hiermee af -- het is een kinderliedje -- omdat we allemaal kinderen zijn aan de tafel van de Eeuwige Moeder. En als de Eeuwige Moeder het ons goed geleerd heeft, zal dit liedje zinvol zijn, niet alleen voor diegenen die hier vandaag bijeen zijn, maar voor iedereen die het Handvest voor Compassie ondertekent. Dat is waar we het voor doen.

Het liedje gaat als volgt: ♫ "Ik heb de hemel zo blij gemaakt vandaag, ♫ ♫ God's liefde ontvangen en weggegeven ♫ ♫ Toen ik omhoog keek, lachte de hemel naar me ♫ ♫ Nu ben ik zo blij. Kun je het zien? ♫ ♫ Ik ben blij. Kijk naar me. Ik ben blij. Kun je het zien? ♫ ♫ Delen maakt me blij, en de hemel ook ♫ ♫ Ik ben blij. Kijk naar me. Ik ben blij. Kun je het zien? ♫ ♫ Laat me deze blije, liefdevolle lach met je delen ♫

Dat is compassie.