Jacqueline Novogratz over geduldig kapitalisme

Ik voel me vereerd om hier te zijn. Zoals Chris zei, ik ben al meer dan 20 jaar aan de slag in Afrika. Mijn eerste introductie vond plaats op de luchthaven van Abidjan, op een zweterige ochtend in Ivoorkust. Ik was net vertrokken uit Wall Street, had mijn haar geknipt om op Margaret Mead te lijken, en het grootste deel van mijn bezit weggegeven. Ik kwam eraan met het hoogst noodzakelijke -- wat poëzie, een paar kleren en natuurlijk een gitaar. Want ik ging de wereld redden, en ik was van plan te beginnen met het Afrikaanse continent.

Een paar dagen na aankomst vertelden enkele West-Afrikaanse vrouwen me in niet mis te verstane bewoordingen dat de Afrikanen niet wilden gered worden, nee, dankuwel, en zeker niet door mij. Ik was te jong, niet getrouwd, had geen kinderen, kende Afrika niet, en verder was mijn Frans bedroevend. Het was dus een ongelooflijk pijnlijk moment in mijn leven. Toch gaf het me de nederigheid om te beginnen met luisteren.

Ik denk dat falen een ongelooflijk motiverende kracht kan inhouden. Dus verhuisde ik naar Kenia. Ik werkte in Uganda. Ik ontmoette een groep Rwandese vrouwen. In 1986 vroegen ze me om naar Kigali te verhuizen om mee te helpen aan de start van de eerste microkredietinstelling. Dat deed ik. We noemden ze Duterimbere, ofwel 'ga door met enthousiasme'. Terwijl we het deden, besefte ik dat er niet zoveel levensvatbare bedrijven door vrouwen waren opgezet. Misschien moest ik dus ook maar een bedrijf opzetten. Ik begon rond te kijken. Ik hoorde over een bakkerij die door 20 prostituees werd gerund. Dat intrigeerde me. Ik ging ze opzoeken. Ik trof 20 ongehuwde moeders aan die probeerden te overleven.

Dat was het begin van mijn begrip van de kracht van de taal, hoe onze benaming voor mensen zo vaak een afstand creëert en mensen kleineert. Ik ontdekte ook dat de bakkerij helemaal geen bedrijf was, maar wel een klassiek 'goed doel' opgezet door een mens van goede wil. Die spendeerde 600 dollar per maand om deze 20 mensen bezig te houden met wat handwerk en wat bakken, Zij leefden nog steeds van 50 cent per dag, in armoede. Ik sprak af met de vrouwen: "Laten we komaf maken met het goede doel. We runnen dit als een bedrijf, en ik help jullie." Ze stemden nerveus in. Ik begon er nerveus aan. Natuurlijk is het altijd lastiger dan gedacht.

Om te beginnen dacht ik: "We hebben een verkoopteam nodig, en wij zijn duidelijk niet het A-Team." Dus gaf ik een hoop opleiding. Het toppunt was dat ik letterlijk de straat opging, in Nyamirambo, de volkswijk van Kigali, met een emmer. Ik verkocht kleine donuts aan mensen. Ik kwam terug en zei: "Zie je wel?" De vrouwen zeiden: "Jacqueline, wie in Nyamirambo zou er geen donuts kopen uit een oranje emmertje, van een lange Amerikaanse vrouw?" (Gelach) -- een goed punt.

Dus deed ik het helemaal op zijn Amerikaans, met wedstrijden, team en individu. Ging helemaal de mist in. Maar mettertijd leerden de vrouwen op hun eigen manier verkopen. Ze begonnen te luisteren naar de markt, en ze kwamen terug met ideeën voor maniokchips, bananenchips, en sorgobrood. Voor je er erg in had, hadden we de markt van Kigali veroverd en verdienden de vrouwen 3 tot 4 keer het nationale gemiddelde. Dat gaf vertrouwen, dus ik dacht: "Het is tijd om er een echte bakkerij van te maken. Laten we ze verven." De vrouwen vonden dat een prima idee. Ik vroeg: "In welke kleur wil je ze verven?" Zij weer: "Jij kiest". Ik weer: "Nee, nee, ik leer luisteren. Jullie kiezen. Het is jullie bakkerij, jullie straat, jullie land -- niet het mijne." Maar ze weigerden te antwoorden. Eén, twee, drie weken gingen voorbij, tot ik zei: "Wat dachten jullie van blauw?" Ze zeiden: "Blauw, we zijn dol op blauw. Blauw is prima." Dus ging ik naar de winkel met Gaudence, het meest weerspannige meisje, en we sleepten verf en stof aan om gordijnen te maken. Op de verfdag bliezen we verzamelen in Nyamirambo. Het idee was dat we het wit zouden verven met een blauw randje, als een klein Frans bakkerijtje. Maar dat leek niet zo'n goed idee als een muur geverfd in ochtendblauw.

Blauw dus, blauw, alles werd blauw. De muren waren blauw, de ramen waren blauw, het voetpad voor de deur was blauw geverfd. Aretha Franklin riep "R-E-S-P-E-C-T", de vrouwen zwaaiden met hun heupen en kindjes probeerden de borstels te pakken. Maar het was hun dag. Op het einde stonden we aan de overkant, we bekeken ons werk, en ik zei: "Het is zo mooi." En de vrouwen zeiden: "Echt waar." Ik zei: "Ik denk dat de kleur perfect is." Ze knikten allemaal, behalve Gaudence. Ik zei: "Wat is er?" Ze zei: "Niets." Ik: "Wat?" Zij: "Het is wel mooi, maar onze kleur is eigenlijk groen." (Gelach)

Toen leerde ik dat luisteren niet alleen om geduld draait. Als je je hele leven lang van aalmoezen hebt geleefd, in afhankelijkheid, dan is het heel moeilijk om te zeggen wat je bedoelt. Vooral omdat mensen het je nooit echt vragen. En als ze het doen, dan denk je dat ze de waarheid niet echt willen weten. Toen leerde ik dat luisteren niet alleen om wachten draait, maar ook om betere vragen leren stellen.

Ik woonde ongeveer 2,5 jaar in Kigali en deed die twee dingen. Het was een uitzonderlijke periode in mijn leven. Het leerde me drie lessen die volgens mij zo belangrijk zijn voor ons vandaag, zeker in het werk dat ik doe. Het eerste is dat waardigheid belangrijker is voor de menselijke geest dan rijkdom. Zoals Eleni zei, als mensen een inkomen krijgen, krijgen ze de keuze. Dat is fundamenteel voor waardigheid. Als mensen willen we elkaar ook zien, we willen door elkaar gehoord worden. Dat mogen we nooit vergeten. Het tweede is dat traditionele goede doelen en hulp het probleem van de armoede nooit zullen oplossen.

Ik denk dat Andrew dat goed heeft behandeld, dus ga ik over naar het derde, namelijk dat markten op hun eentje de problemen van de armoede ook niet gaan oplossen. Ja, we runden dit als een bedrijf, maar iemand moest de filantropische steun opbrengen voor de training, de managementondersteuning, het strategisch advies, en misschien het belangrijkste van allemaal: de toegang tot nieuwe contacten, netwerken en markten. Op microniveau is er echt een rol voor deze combinatie van investering en filantropie. Op macroniveau -- sommige sprekers lieten uitschijnen dat zelfs gezondheidszorg geprivatiseerd moet worden. Mijn vader had een hartkwaal. Ik besef dat wat mijn familie zich kon veroorloven, niet was wat hij had moeten krijgen. Een goede vriend kwam een handje toesteken. Daarom geloof ik echt dat mensen toegang tot zorg verdienen tegen prijzen die ze kunnen betalen. De markt kan ons helpen om dat uit te zoeken, maar er moet een caritatief aspect zijn, want anders creëren we niet de maatschappijen waarin we willen leven.

Die lessen lagen aan de basis van mijn beslissing om zes jaar geleden het Acumen Fund op te richten. Het is een non-profit durfkapitaalfonds voor de armen, een paar oxymorons in één zin. Het zamelt caritatieve gelden in bij individuen, stichtingen en bedrijven. Dan draaien we ons om en investeren kapitaal en leningen in entiteiten met en zonder winstbejag die betaalbare zorg, huisvesting, energie en zuiver water bezorgen aan mensen met lage inkomens in Zuid-Azië en Afrika, zodat die hun eigen keuzes kunnen maken. We hebben ongeveer 20 miljoen dollar geïnvesteerd in 20 verschillende bedrijven, en hebben zo ongeveer 20.000 banen gecreëerd. We hebben diensten verleend aan tientallen miljoenen mesen die ze anders niet zouden kunnen betalen.

Ik zal je twee verhalen vertellen, allebei uit Afrika, allebei over investeren in ondernemers die dienstgedreven zijn en de markt echt kennen, beiden leven daar waar openbare gezondheid en onderneming elkaar ontmoeten, en beiden zijn fabrikanten, waardoor ze rechtstreeks banen en onrechtstreeks inkomens scheppen. Ze zitten in de malariasector. Afrika verliest elk jaar ongeveer 13 miljard dollar aan malaria. Naarmate mensen gezonder worden, worden ze ook rijker.

Het eerste heet Advanced Bio-Extracts Limited. Het bedrijf werd ongeveer 7 jaar geleden in Kenia opgestart door een ongelooflijke ondernemer, Patrick Henfrey, en zijn 3 collega's. Dit zijn oude rotten in het landbouwersvak die alle hoogten en laagten van de landbouw in Kenia van de laatste 30 jaar hebben meegemaakt. Dit is een alsemplant. Het is de basiscomponent voor artemisinine, het best gekende medicijn tegen malaria. Het komt voor in China en het Verre Oosten, maar omdat malaria het meest voorkomt hier in Afrika zeiden Patrick en zijn collega's: "Laten we het naar hier overbrengen, want het heeft een hoge toegevoegde waarde." De boeren krijgen 3 tot 4 keer zoveel opbrengst als ze met maïs zouden hebben.

Met geduldig kapitaal -- geld dat ze al vroeg konden ophalen, dat minder opbracht dan de markt en bereid was om voor de lange termijn te gaan en te worden gecombineerd met beheersondersteuning en strategische steun -- zo hebben ze nu een bedrijf opgericht waarin ze van 7.500 boeren kopen. Dat zijn ongeveer 50.000 mensen die de impact ondergaan. Sommigen van jullie zijn misschien al op bezoek geweest -- de boeren die door Kickstart en Technoserve geholpen worden, die ze helpen om beter voor zichzelf in te staan; Ze kopen het, drogen het en brengen het naar deze fabriek die gedeeltelijk met geduldig kapitaal werd gekocht van Novartis, dat echt belang heeft bij de productie van het poeder waarmee ze Coartem maken. Acumen heeft het afgelopen anderhalf jaar met ABE samengewerkt, zowel om een nieuw businessplan te maken, met zicht op expansie, managementondersteuning, ondersteuning bij het schrijven van term sheets en het ophalen van geld. Ik begon echt de emotionele betekenis van geduldig kapitaal te begrijpen zowat een maand geleden. Het bedrijf stond letterlijk 10 dagen af van het bewijs dat zijn product de wereldkwaliteitsnorm haalde die nodig was om Coartem te maken, toen ze in de grootste cashcrisis van hun geschiedenis terechtkwamen.

We belden alle sociale investeerders die we kenden. Sommigen van hen zijn echt geïnteresseerd in Afrika en begrijpen het belang van landbouw, en hielpen de boeren zelf. Zelfs toen we uitlegden dat als ABE verdwijnt, die 7.500 banen ook verdwijnen, was er soms die tweespalt tussen bedrijf en het sociale. Het wordt tijd dat we creatiever gaan nadenken over hoe ze kunnen versmolten worden. Acumen gaf dus niet één maar twee overbruggingskredieten. Het goede nieuws is dat ze de wereldkwaliteitsnorm haalden en in het laatste stadium zijn om 20 miljoen dollar op te halen voor de volgende stap. Ik denk dat dit één van de belangrijke bedrijven in Oost-Afrika wordt.

Dit is Samuel. Hij is boer. Hij leefde in de sloppenwijken van Kibera toen zijn vader hem belde en vertelde over alsem en het potentieel met toegevoegde waarde. Hij ging terug naar de boerderij, en om kort te gaan, ze hebben nu 283 are akkerland. De kinderen van Samuel gaan naar een privéschool. Hij begint anderen te helpen om ook alsem te verbouwen, omdat waardigheid belangrijker is dan rijkdom.

Velen van jullie kennen de volgende. Ik heb er vorig jaar wat over verteld in Oxford. Sommigen van jullie hebben A to Z Manufacturing bezocht, één van de grote, reële bedrijven in Oost-Afrika. Het bevindt zich ook op de samenvloeiing van zorg en onderneming. Het is een verhaal over een publiek-private oplossing die echt geslaagd was. Het begon in Japan. Sumitomo had een technologie gemaakt om een vezel op basis van polyethylene te drenken in bio-insecticide, zodat je een klamboe kon maken, een malariabednet, dat 5 jaar goed zou blijven en niet opnieuw moest doordrenkt worden.

Het kon de vector wijzigen, maar net zoals alsem werd het enkel in Oost-Azië gemaakt. Vanuit zijn sociale verantwoordelijkheid zei Sumitomo: "Waarom proberen we niet of we dit in Afrika kunnen produceren, voor Afrikanen?" Unicef trad naar voren en zei: "Wij zullen de meeste netten kopen en ze vervolgens gratis weggeven, vanuit het engagement van het wereldfonds en de VN jegens zwangere vrouwen en kinderen." Acumen verschafte het geduldige kapitaal en we hielpen ook om de ondernemer te selecteren met wie we allemaal zouden samenwerken hier in Afrika. Exxon verschafte de initiële hars.

Bij onze zoektocht naar ondernemers konden we geen betere vinden op de wereld dan Anuj Shah, van de producent A to Z. Het bedrijf is 40 jaar oud. Het kent de productie door en door. Het heeft het socialistische en het kapitalistische Tanzania meegemaakt en floreert nog steeds. Het had ongeveer 1.000 werknemers toen we het ontdekten. Anuj nam het ondernemersrisico hier in Afrika, om een openbaar goed te produceren dat werd afgenomen door het hulpestablishment om iets te doen aan malaria.

Om kort te gaan, het was opnieuw een groot succes. In ons eerste jaar rolde het eerste net van de band in oktober 2003. We dachten dat 150.000 netten per jaar een succes genoemd kon worden. Dit jaar produceren ze er 8 miljoen. Ze stellen 5.000 mensen te werk, waarvan 90% vrouwen, meestal ongeschoold. Ze hebben een joint venture met Sumitomo. Vanuit ondernemersperspectief voor Afrika, vanuit het perspectief van openbare gezondheid, zijn dit grote successen.

Maar het is maar het halve verhaal als we armoedeproblemen echt willen oplossen, want het is op lange termijn niet duurzaam. Het is een bedrijf met één grote klant. Als de vogelgriep toeslaat, of als de wereld om een andere reden beslist dat malaria een lagere prioriteit krijgt, dan verliest iedereen. Dus hebben Anuj en Acumen het gehad over tests in de privé-sector. De veronderstelling van het hulpestablishment was dat in een land als Tanzania 80 procent van de bevolking minder dan 2 dollar per dag verdient. Voor de producent kost het 6 dollar om deze netten te produceren. Het kost het establishment nog eens 6 dollar om ze te verdelen. In een vrije markt zou de prijs ongeveer 12 dollar per net zijn. De meesten kunnen dat niet betalen, laten we het dus weggeven. We zeiden: "Er is nog een mogelijkheid. We kunnen de markt gebruiken als ons beste luistermateriaal, om te begrijpen welke prijs mensen hiervoor willen geven, zodat ze de waardigheid van de keuze hebben. We kunnen lokale distributie opstarten, en zo kan het de openbare sector veel minder kosten."

Er volgde een tweede ronde van geduldig kapitaal voor A to Z, een lening en een gift, zodat A to Z met de prijs kon spelen, naar de markt kon luisteren en een paar zaken kon ontdekken. Eén: mensen betalen verschillende prijzen, maar de grote meerderheid doet het voor één dollar per net en beslist om het te kopen. Als je naar hen luistert, hebben ze ook veel te vertellen over wat ze al dan niet leuk vinden. Sommige van de kanalen waar wij in geloofden, werkten niet. Door dit experiment, en door de herhaling ervan, mogelijk gemaakt door geduldig kapitaal, ontdekten we dat het ongeveer 1 dollar kost in de privé-sector om het te distribueren, en één dollar om het te kopen. Vanuit beleidsperspectief heb je, als je start met de markt, een keuze. We kunnen blijven kiezen voor 12 dollar per net, en de klant betaalt niets, of we kunnen experimenteren met het aanrekenen van één dollar per net, wat de publieke sector nog steeds 6 dollar per net kost, en de mensen de waardigheid van de keuze geven, met een distributiesysteem dat misschien op den duur zichzelf onderhoudt.

We moeten dit soort conversaties hebben. Ik denk niet dat er een betere startplaats is dan de markt, maar het is ook goed om andere mensen hierover samen te brengen. Als ik A to Z ga bezoeken, denk ik altijd aan mijn oma, Stella. Ze lijkt erg op die vrouwen achter de naaimachines. Ze groeide op in een Oostenrijkse boerderij, straatarm, ze had niet veel opleiding gehad. Ze verhuisde naar de VS, waar ze mijn opa ontmoette, een cementtransporteur. Ze kregen 9 kinderen. Drie van hen stierven als baby. Mijn oma had tuberculose. Ze werkte in een naaiatelier, waar ze hemden maakte voor 10 cent per uur. Zoals zovele vrouwen die ik zie bij A to Z werkte ze elke dag hard, wist ze wat afzien was, had ze een diep geloof in God, hield ze van haar kinderen en zou ze nooit een aalmoes hebben aanvaard. Maar omdat ze de kans van de markt kreeg en ze in een maatschappij leefde die de veiligheid bood van toegang tot betaalbare zorg en onderwijs, waren haar kinderen en hun kinderen in staat om een echt zinvol leven te leiden en echte dromen na te streven.

Ik kijk naar mijn broers en zussen en mijn neven en nichten -- ik zei het al: we zijn met velen -- en ik zie leerkrachten en muzikanten, hedge fund managers, ontwerpers. Eén zus doet de wensen van anderen uitkomen. Mijn wens, als ik die vrouwen zie, en die boeren ontmoet, en denk aan alle mensen op dit continent die elke dag hard werken, is dat ze dat gevoel van kans en mogelijkheid mogen kennen, en dat ze ook kunnen geloven en toegang krijgen tot diensten zodat hun kinderen ook zo'n groot levensdoel kunnen hebben. Het zou niet zo moeilijk mogen zijn. Het vraagt van ons allen een engagement om de versleten veronderstellingen van de hand te doen en ons ideologisch keurslijf af te leggen. Het vraagt investeringen in ondernemers die zich engageren om te dienen en om succesvol te zijn. Het vraagt dat je je beide armen wijd openspreidt en in ruil heel weinig liefde verwacht, maar dat je verantwoording eist en zelf ook je verantwoordelijkheid neemt. Bovenal vraagt het dat wij allen de moed en het geduld hebben, of we nu rijk zijn of arm, Afrikaans of niet, lokaal zijn of in diaspora leven, links zijn of rechts, om echt naar elkaar te luisteren. Hartelijk dank. (Applaus)