Hasan Elahi: FBI, hier ben ik!

Hallo. Ik ben Hasan. Ik ben kunstenaar. Als ik zeg dat ik kunstenaar ben, kijken mensen me meestal aan en vragen: "Schilder je?" of "Met welke kunstvorm werk je?" Het grootste gedeelte van mijn werk heeft meer te maken met methodieken van werken dan met een bepaalde discipline of een bepaalde techniek. Wat mij dus echt interesseert, is het creatief oplossen van problemen. En een paar jaar geleden had ik een probleempje. Ik zal dat even laten zien.

Het begon hier. Dit is het vliegveld van Detroit op 19 juni 2002. Ik vloog terug naar de VS na een overzeese tentoonstelling. Bij terugkomst werd ik door een FBI-agent meegenomen naar een kleine kamer. Hij stelde allerlei vragen -- "Waar was je? Wat heb je gedaan? Met wie heb je gepraat? Waarom was je daar? Wie betaalt je reizen?" -- van die kleine details. En toen, vanuit het niets, vroeg hij: "Waar was je op 12 september?" De meeste mensen zouden die vraag, 12 september of wanneer dan ook, beantwoorden met "Dat weet ik niet meer, maar ik kan het opzoeken."

Dus ik haalde mijn pda tevoorschijn en zei: "Goed, even mijn afspraken van 12 september opzoeken." Ik had op 12 september -- 10.00 tot 10.30, opslagkosten betaald. 10.30 tot 12.00, afspraak met Judith, indertijd een van mijn postdoctorale studenten. 12.00 tot 15.00, lesgeven aan beginners. 15.00 tot 18.00, lesgeven aan gevorderden. "Waar was je op de 11de?" "Waar was je op de 10de?" "Waar was je op de 29ste? De 30ste?" "Waar was je op 5 oktober?" We namen zo'n zes maanden van mijn agenda door. Volgens mij had hij niet zo'n gedetailleerd verslag verwacht van wat ik heb gedaan. Maar goed ook, want ik zie er niet uit in een boevenpak.

(Gelach)

Hij vroeg me dus -- (Applaus) "En die opslag waar je voor had betaald, wat zat daar in?" Het was in Tampa, Florida, dus ik zei: "Winterkleding die ik in Florida niet nodig heb. Meubels die niet in mijn sjofele appartement passen. Allerlei troep, rijp voor de rommelmarkt, want ik verzamel van alles." Hij keek me beduusd aan en vroeg: "Geen explosieven?" (Gelach) Ik zei: "Nee, nee. Ik weet vrij zeker dat er geen explosieven waren. En als die er waren, dan zou ik dat nog wel weten." Hij was nog steeds wat in de war, maar ik denk dat iedereen die even met mij praat, zou beseffen dat ik geen terrorist ben. Dus we zaten daar en uiteindelijk, na een uur of anderhalf over en weer, zegt hij: "Goed, ik weet genoeg. Ik geef de informatie door aan het kantoor in Tampa. Zij hebben dit geïnitieerd. Zij zullen contact opnemen en we zullen het afhandelen." Ik zei: "Mooi."

Ik kom thuis en de telefoon gaat. Een man stelt zichzelf voor. Dit is het FBI-kantoor in Tampa, waar ik zes maanden heb doorgebracht -- heen en weer, niet zes doorlopende maanden. Trouwens, je mag in de Verenigde Staten geen foto's nemen van overheidsgebouwen, maar Google doet dat voor je. Dus Google, bedankt. (Applaus) Ik heb veel tijd in dit gebouw doorgebracht. Vragen als: "Was je ooit getuige van of deelnemer in daden die gericht kunnen zijn tegen de Verenigde Staten of een ander land?" Je moet je even voorstellen hoe je je voelt op dat moment. Je zit recht tegenover iemand die in feite beslist over leven of dood. Of vragen als -- met de leugendetector, waarmee het uiteindelijk eindigde na negen achter elkaar --

een van de leugendetectorvragen was... de eerste vraag was "Heet je Hasan?" "Ja." "Zijn we in Florida?" "Ja." "Is het vandaag dinsdag?" "Ja." Je moet het namelijk hebben van een ja of nee. En dan is de volgende vraag natuurlijk "Ben je lid van een groep die is gericht tegen de Verenigde Staten?" Ik werk aan een universiteit. (Gelach) Dus ik zei: "Misschien moet je dat aan een van mijn collega's vragen." Maar zij zeiden: "Juist, wat we hebben besproken daargelaten, ben je lid van een groep die is gericht tegen de Verenigde Staten?" Ik antwoordde: "Nee."

Na zes maanden van dit en negen leugentests achter elkaar, zeiden ze: "Alles is in orde." Ik zei: "Dat weet ik. Dat probeer ik al de hele tijd te vertellen. Ik weet dat alles in orde is." Zij keken me heel raar aan. Ik zei: "Jongens, ik reis zo vaak." Tegen de FBI. Ik zei: "Als Alaska een memootje mist, moeten we dit allemaal opnieuw doen." En dat baarde echt zorgen. En hij zei: "Als je ooit in de problemen komt, bel ons -- wij zullen het oplossen."

Sindsdien bel ik, voor ik ergens heen ga, de FBI. Dan zeg ik: "Jongens, hier ga ik heen. Ik neem deze vlucht. Noordwestelijke vlucht zeven vanuit Seattle op 12 maart" enzovoorts. Een paar weken later bel ik weer, stel ik ze op de hoogte. Ik hoefde dit niet te doen, maar ik wilde het. Ik wilde even kwijt: "Dag jongens. Dat jullie het weten, ik ben niks raars van plan." (Gelach) "Ik wil niet dat jullie denken dat ik wil vluchten. Ik laat het even weten. Een seintje." Ik deed dit keer op keer op keer. Van telefoontjes ging ik over op e-mails, de e-mails werden langer en langer... met plaatjes, met reistips. Daarna maakte ik websites. Toen bouwde ik dit. Ik ga even terug.

Ik heb dit in 2003 ontworpen. Zo word ik op alle momenten gevolgd. Ik schreef een soort code voor mijn mobiel. Ik had besloten: goed jongens, jullie willen me in de gaten houden, prima. Maar ik let wel op mezelf. Het zit goed. Jullie hoeven geen energie en middelen aan mij te verspillen. En ik zal jullie een handje helpen. Ik begon toen te bedenken wat ze nog meer van mij zouden weten. Ze zullen wel al mijn vluchtdata hebben, dus ik besloot al mijn vluchtdata vanaf mijn geboorte online te zetten. Dus hier zie je Delta 1252 van Kansas City naar Atlanta. En hier zie je een paar maaltijden ik aan boord te eten heb gekregen. Dit was aan boord van Delta 719 van JFK naar San Francisco. Zie je dat? Ik mag het zelf niet meenemen, maar in het vliegtuig geven ze het gewoon. (Gelach) Dit zijn de vliegvelden waar ik rondhang. Ik hou van vliegvelden. Dit is het Kennedy vliegveld, dinsdag 19 mei. Dit is in Warschau. Singapore. Zoals je ziet, zijn ze nogal leeg.

Deze plaatjes zijn heel anoniem geschoten, tot het punt waarop het iedereen zou kunnen zijn. Maar als je dit met de andere gegevens kan vergelijken, dan speel je in feite de rol van de FBI-agent en trek je je conclusies. Als je met de situatie zit dat je elk moment van je bestaan moet verantwoorden, dan kom je in een situatie terecht waarbij je heel anders reageert. Toen dit nog gaande was, dacht ik echt niet aan "kunstproject." Ik dacht zeker niet: hé, ik heb hier nieuw werk. Maar na dit meegemaakt te hebben, nadat ik besefte wat er precies was gebeurd, en toen ik alle stukjes in elkaar had gezet, toen was deze manier van uitzoeken wat mij was overkomen veranderd in dit en kwam in feite dit project tot stand.

Dit zijn de winkels waar ik winkel -- sommige dan -- want ze moeten het weten. Hier ben ik een pasta met eendenaroma aan het kopen bij Ranch 99 in Daly City op zondag 15 november. Bij de supermarkt Coreana mijn kimchi aan het kopen, want daar hou ik van. Hier kocht ik wat krab en varkensdarmen bij de Safeway in Emoryville. Ook voor de was. Wasmiddel bij West Oakland -- sorry, East Oakland. Mijn ingelegde kwal bij de Hong Kong Supermarket aan Route 18 in East Brunswick. Als je naar mijn bankafschriften kijkt, kun je daar ook iets uit halen. Zo zie je dat ik op 19 mei $ 14,79 heb uitgegeven aan benzine bij Safeway Vallejo.

Dus nu geef ik niet alleen wat losse informatie, maar er is ook een derde partij, een onafhankelijke derde partij, mijn bank, die verifieert dat ik toen inderdaad daar was. Er zijn dus referentiepunten die naast elkaar worden gelegd. Zo is er sprake van controle. Soms gaat het om hele kleine aankopen. 34 cent voor buitenlands betalingsverkeer. Dit komt allemaal rechtstreeks uit mijn bankafschriften. Alles komt meteen tevoorschijn.

Soms gaat het om heel veel informatie. Dit is precies waar mijn oude appartement in San Francisco stond. En soms krijg je dit. Soms krijg je alleen dit, een lege hal in Salt Lake City, op 22 januari. Ik kan je precies vertellen wie bij me was, waar ik was, omdat ik dit ook moest doen bij de FBI. Van alles moest ik elk detail navertellen. Ik ben vaak onderweg. Dit is een parkeerplaats in Elko, Nevada, langs Route 80 om 20.01 op 19 augustus. Ik ben ook vaak bij tankstations -- lege treinstations. Er zijn dus meerdere databanken. En er zijn vele duizenden afbeeldingen. Op dit moment staan er 46.000 afbeeldingen op mijn site en de FBI heeft ze allemaal gezien -- tenminste, dat neem ik aan. Af en toe krijg je helemaal niet zo veel informatie. Dan krijg je alleen dit lege bed. En soms krijg je veel tekstuele informatie en geen visuele informatie. Dan wordt het ongeveer zo. Dit is de locatie van mijn favoriete broodjeszaak in Californië -- Vietnamese broodjes.

Er zijn verschillende categorieën van maaltijden die ik heb gegeten bij lege treinstations en lege tankstations. Dit zijn wat maaltijden die ik thuis heb bereid. Hoe weet je dat deze maaltijden thuis bereid zijn? Je ziet hetzelfde bord op heel veel foto's terug. Nogmaals, er komt wat speurwerk bij kijken. Soms zijn de databanken ontzettend specifiek. Dit zijn alle taco's die ik in Mexico City heb gegeten bij een treinstation van 5 tot 6 juli. Om 11.39 at ik deze. Om 13.56 at ik deze. Om 16.59 deze. Ik zet dus om de haverklap tijdstempels op mijn leven. Om de haverklap maak ik een foto.

Nu doe ik dat allemaal op mijn iPhone en gaat het rechtstreeks naar mijn server, en mijn server doet alle onzichtbare werk, categoriseert alles en zet alles in elkaar. Ze moeten weten waar ik mijn boodschappen doe, omdat ze alles over mijn boodschappen willen weten. Op 4 december ging ik hierheen. En op zondag 14 juni 2009 -- dit was ongeveer om twee uur 's middags in Skowhegan, Maine -- dat was mijn appartement. Wat je hier eigenlijk ziet zijn allerlei losse feitjes en allemaal informatie.

Op mijn site zie je een enorme hoeveelheid. Het heeft niet de meest gebruikersvriendelijke interface. Het is zelfs best gebruikersonvriendelijk. Een van de redenen daarvoor is dat alles erop staat, maar je moet je erdoorheen werken. Door al deze informatie naar buiten te brengen, zeg ik in feite dat ik jullie alles vertel. Maar ondanks het spervuur aan geluiden dat ik voortbreng, is mijn leven ongelooflijk anoniem en privé. En jullie weten eigenlijk heel weinig van me. Ik ben tot de conclusie gekomen dat de manier waarop je je privacy beschermt, met name in een tijd waarin alles wordt bijgehouden, wordt gearchiveerd en wordt geregistreerd -- het is niet meer nodig om informatie te wissen.

Wat doe je dan als alles op straat ligt? Je moet het onder controle houden. Door deze informatie rechtstreeks te geven, creëer ik een heel ander soort identiteit dan wanneer je losse stukjes probeert te verzamelen. Wat hier ook interessant aan is, is het feit dat inlichtingendiensten -- het maakt niet uit wie ze zijn -- allemaal opereren in een bedrijfstak waar het product informatie is, of beperkte toegang tot informatie. De reden dat hun informatie waarde heeft, is omdat niemand anders er toegang toe heeft. Doordat ik de tussenpersoon wegneem en alles direct aan jullie geef, heeft de informatie van de FBI geen waarde meer, waardoor de waarde van hun valuta daalt. Ik weet dat het op individueel niveau puur symbolisch is. Maar als 300 miljoen mensen in de VS dit zouden doen, dan zou het hele inlichtingensysteem op de schop moeten. Omdat het domweg niet zou werken als iedereen alles zou delen. En het begint te komen.

Toen ik met dit project begon, keken mensen me aan en vroegen: "Waarom zou je iedereen vertellen wat je aan het doen bent, waar je bent? Waarom zet je deze foto's op internet?" Dit was nog in de tijd voordat mensen overal zaten te twitteren en 750 miljoen mensen status updates verstuurden of mensen porden. In zekere zin ben ik dus blij dat ik achterhaald ben. Ik ben nog bezig met dit project, maar het is achterhaald, want jullie doen het ook allemaal. Het is iets wat we allemaal dagelijks doen, of we er nu erg in hebben of niet. We creëren dus onze eigen archieven.

Sommige vrienden zeiden altijd: "Je bent gewoon paranoïde. Waarom doe je dit allemaal? Niemand die echt op je let. Niemand die je lastig zal vallen." Een van de dingen die ik doe is mijn server logs zorgvuldig napluizen. Want het gaat om surveillance. Ik hou in de gaten wie mij in de gaten houdt. En ik kwam hierop uit. Dit zijn een paar van mijn voorbeeldlogs. Wat losse stukjes en je kunt een paar dingetjes zien. Ik heb de lijst wat opgeschoond voor jullie. Je kunt zien dat Binnenlandse Zaken graag langskomt -- het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Je kunt zien dat de National Security Agency graag langskomt. Ik ben dicht naar ze toe verhuisd. Ik woon nu een straat verderop. Central Intelligence Agency. Executive Office of the President. Geen idee waarom ze er zijn, maar ze zijn er. Ik denk dat ze graag naar kunst kijken. En ik ben blij dat we mecenassen hebben uit deze hoeken.

Heel erg bedankt. Ik waardeer het zeer.

(Applaus)

Bruno Giussani: Hasan, uit nieuwsgierigheid. Je zei: "Nu gaat alles automatisch met mijn iPhone," maar je neemt foto's en je voegt informatie toe. Hoeveel uur per dag ben je daarmee bezig?

HIJ: Bijna geen. Het is niet anders dan een sms versturen. Het is niet anders dan je e-mail checken. We hadden het prima voordat we dat allemaal moesten doen. We zijn gewoon een dagje verder. Ik bedoel, als we onze status updaten, denken we niet aan hoeveel tijd het ons zal kosten. Het is een kwestie van een paar tikken op mijn telefoon, versturen en klaar. En aan het andere eind is alles geautomatiseerd.

BG: Als je een keer geen bereik hebt, wordt de FBI gek?

HIJ: Nou, zij zien het laatste punt waar ik was. Mijn laatste locatie wordt bewaard. Dus als ik op een vlucht van 12 uur zit, zie je het vliegveld waar ik van vertrok.

BG: Hasan, heel erg bedankt. (HE: Dank je wel.)

(Applaus)