Hans Rosling en de magische wasmachine

Ik was vier jaar oud toen ik mijn moeder een wasmachine zag inladen, voor het eerst in haar leven. Dat was een grote dag voor mijn moeder. Mijn moeder en vader hadden jaren gespaard om die machine te kunnen kopen. Op de dag van de eerste ingebruikname, werd zelfs oma uitgenodigd om de machine te bekijken. Oma vond het nóg spannender. Haar leven lang had ze water verwarmd met hout, en met de hand de was gedaan voor zeven kinderen. Nu zou ze toekijken terwijl elektriciteit het werk deed.

Mijn moeder opende de deur zorgvuldig en ze laadde de was in de machine, op deze manier. En toen ze de deur sloot, zei oma: "Nee, nee, nee, nee. Laat mij op de knop drukken." Oma drukte op de knop en zei: "Oh, fantastisch. Ik wil dit zien. Geef me een stoel. Geef me een stoel. Ik wil het zien." Ze zat voor de machine en keek het hele wasprogramma uit. Ze was gefascineerd. Voor mijn oma was de wasmachine een wonder.

Vandaag gebruiken mensen in Zweden en andere rijke landen zoveel verschillende machines. Kijk, de huizen zitten vol machines. Ik kan ze niet eens allemaal benoemen. En als ze willen reizen, gebruiken ze vliegmachines die hen naar verre oorden kunnen brengen. Maar toch zijn er in de wereld zoveel mensen die nog steeds water op het vuur zetten en hun eten op vuur koken. Soms hebben ze niet eens voldoende voedsel. Ze leven onder de armoedegrens. Er zijn twee miljard medemensen die van minder dan twee dollar per dag leven. De rijkste mensen daar -- dat zijn 1 miljard mensen -- leven boven wat ik de luchtgrens noem, want ze besteden meer dan 80 dollar per dag aan hun consumptie.

dit zijn maar 1, 2, 3 miljard mensen, en er zijn natuurlijk 7 miljard mensen in de wereld. Dus moeten er nog 1, 2, 3, 4 miljard mensen zijn die leven tussen armoede- en de luchtgrens. Ze hebben elektriciteit, maar de vraag is: hoeveel wasmachines hebben ze? Ik heb de marktgegevens nageplozen, en heb gevonden dat de wasmachine inderdaad is doorgedrongen onder de luchtgrens. Vandaag zijn er nog eens 1 miljard mensen die boven de waslijn leven. (Gelach) Ze verbruiken meer dan 40 dollar per dag. Twee miljard mensen hebben toegang tot wasmachines.

De laatste vijf miljard, hoe doen die de was? Of om precies te zijn, hoe wassen de meeste vrouwen in de wereld? Want het blijft de harde taak van vrouwen om de was te doen. Ze wassen zo: met de hand. Het is hard, tijdrovend labeur, dat ze uren per week moeten doen. Soms moeten ze ook water aanbrengen van ver weg, om de was thuis te doen. Of ze moeten de was wegbrengen naar een rivier ver weg. Ze willen een wasmachine. Ze willen niet zo'n groot deel van hun tijd doorbrengen met hard werken en zo relatief weinig productiviteit. Hun wens verschilt in niets van die van mijn oma. Kijk hier, twee generaties geleden in Zweden -- water uit de stroom halen, verwarmen met vuur en zo wassen. Ze wilden de wasmachine op precies dezelfde manier.

Als ik les geef aan milieubewuste studenten zeggen ze: "Nee, niet iedereen in de wereld kan auto's en wasmachines hebben." Hoe kunnen we die vrouw vertellen dat ze geen wasmachine zal krijgen? Dan vraag ik mijn studenten -- ik heb ze het de afgelopen twee jaar gevraagd: "Hoeveel van jullie gebruiken geen auto?" Sommigen staken fier de hand op en zeiden: "Ik gebruik geen auto." Vervolgens stelde ik de echt moeilijke vraag: "Hoeveel van jullie wassen jullie jeans en lakens met de hand?" Niemand stak zijn hand op. Zelfs de harde kern van de milieubeweging gebruikt wasmachines.

(Gelach)

Hoe komt het dat iedereen dit gebruikt en denkt dat anderen hem niet zullen stoppen? Wat is er zo bijzonder? Ik moest een analyse doen van de energie die in de wereld wordt gebruikt. Daar gaan we. Kijk hier, je ziet 7 miljard mensen: de luchtmensen, de wasmensen, de lampmensen en de vuurmensen. Elk van deze eenheden is een eenheid fossiele brandstof -- olie, kolen of gas. Dat is waar de meeste elektriciteit op de wereld van komt. Over de hele wereld worden 12 units gebruikt. Het rijkste miljard mensen gebruikt er zes van. De helft van de energie wordt gebruikt door één zevende van de wereldbevolking. Deze mensen met wasmachines, maar zonder huis vol andere machines, gebruiken er twee. Deze groep gebruikt er drie, elk één. En ze hebben ook elektriciteit. Daar hebben er zelfs niet één. Dat zijn er 12.

De grootste bekommernis van de milieubewuste studenten -- en ze hebben gelijk -- is de toekomst. Wat zijn de trends? Als we de trends gewoon doortrekken, zonder doorgedreven analyse, tot 2050, dan zijn er twee dingen die de gebruikte energie kunnen doen stijgen. Ten eerste, bevolkingsgroei. Ten tweede, economische groei. Bevolkingsgroei zal vooral voorkomen bij de armste mensen hier, omdat ze hoge kindersterfte hebben en veel kinderen per vrouw. Daarmee krijg je er twee extra, maar dat zal het energiegebruik niet erg wijzigen.

Wat zich zal voordoen is economische groei. De beste van de opkomende economieën hier -- ik noem ze het Nieuwe Oosten -- zullen de luchtgrens overwippen. "Woeps!" zullen ze zeggen. Ze willen zoveel beginnen te gebruiken als het Oude Westen nu. Deze mensen willen een wasmachine. Ik zei het al. Ze gaan daarheen. Ze zullen hun energiegebruik verdubbelen. We hopen dat de arme mensen op elektrisch licht zullen overstappen. Ze zullen gezinnen met twee kinderen krijgen, zonder breuk in de bevolkingsgroei. Het totale energiegebruik zal stijgen tot 22 eenheden. Deze 22 eenheden worden nog steeds vooral opgebruikt door de rijksten. Wat moet er dus gebeuren. Want het risico, de waarschijnlijkheid van klimaatverandering is reëel. Het komt er echt aan. Ze moeten natuurlijk energie efficiënter gebruiken. Ze moeten hun gedrag aanpassen. Ze moeten groene energie beginnen te produceren, veel meer groene energie. Maar zolang ze dezelfde energieconsumptie per persoon hebben, moeten ze anderen geen advies geven -- over wat te doen en wat niet te doen. (Applaus) Hier kunnen we overal meer groene energie krijgen.

Dit is wat we hopen dat zal gebeuren. Het is een echte uitdaging in de toekomst. Maar ik kan je verzekeren dat deze vrouw in de favela in Rio een wasmachine wil. Ze is erg opgetogen over haar minister van energie die iedereen elektriciteit heeft gegeven -- zo blij dat ze zelfs voor haar heeft gestemd. Ze werd Dilma Rousseff, de verkozen president van één van de grootste democratieën ter wereld -- de minister van energie werd president. Als je democratie hebt, zullen mensen voor wasmachines stemmen. Ze zijn er dol op.

Wat is er zo magisch aan? Mijn moeder legde de magie uit met deze machine op de allereerste dag. Ze zei: "Hans, we hebben de was ingeladen. De machine zal het werk doen. Nu kunnen we naar de bibliotheek. Want dat is de magie: je laadt de was in, en wat krijg je uit de machine? Er komen boeken uit de machines, kinderboeken. Moeder kreeg tijd om me voor te lezen. Ze was er dol op. Ik kreeg het ABC. Hier begon mijn carrière als professor, toen mijn moeder tijd had om me voor te lezen. Ze haalde ook boeken voor zichzelf. Ze slaagde erin Engels te studeren en het te leren als vreemde taal. Ze las zoveel romans, zoveel verschillende romans hier. We waren echt dol op deze machine.

Mijn moeder en ik zeiden: "Dankjewel, industrialisatie, dankjewel, staalbedrijf, dankjewel, elektrische centrale, dankjewel, chemische verwerkingsindustrie, die ons tijd gaven om boeken te lezen."

Ik dank jullie hartelijk.

(Applaus)