Handspring Puppet Co.: Het geniale marionettenspel achter War Horse (Oorlogspaard)

Adrian Kohler: We zijn hier vandaag om over het ontwikkelingsproces van een paardenmarionet te praten.

Basil Jones: Maar eigenlijk beginnen we het verhaal met een hyena.

AK: De voorganger van het paard. Ok, we zullen er iets mee doen. (Gelach) Hahahahahahahahaha. De hyena is de voorganger van het paard, omdat het onderdeel was van een productie die "Faustus in Afrika" heette, een Handspring-productie uit 1995, waarin hij moest dammen met Helena van Troje. Deze productie stond onder regie van een Zuid-Afrikaanse artiest en theaterdirecteur, William Kentridge. Dus had hij een duidelijk gelede voorpoot nodig. Maar, zoals alle marionetten, heeft hij ook andere attributen.

BJ: Een daarvan is adem. Het lijkt op ademen wat hij doet.

AK: Haa haa haaa.

BJ: Adem vinden we heel belangrijk. Het is een natuurlijke beweging die al onze marionetten op het podium maken. Dat is wat de marionet onderscheidt --

AK: Oeps.

BJ: van een acteur. Marionetten moeten altijd trachten tot leven te komen. Dat snakken naar leven is hun oerverhaal op het podium.

AK: Ja, het is in feite een dood voorwerp, zoals je ziet, en het leeft alleen omdat jij het laat leven. Een acteur worstelt op het podium met sterven, maar een marionet moet worstelen om te leven. En in zekere zin is dat een metafoor voor het leven.

BJ: Ieder moment op het podium gaat hij door die worsteling. We noemen dit een stukje emotioneel ingenieurswerk, dat gebruik maakt van hypermoderne 17de-eeuwse technologie -- (Gelach) om zelfstandige naamwoorden te veranderen in werkwoorden.

AK: Nou, eigenlijk zou ik liever zeggen dat het een voorwerp is, opgebouwd uit hout en lappen stof met ingebouwde beweging om je te laten geloven dat het leeft.

BJ: Ok, dus.

AK: Hij heeft oren die passief met het hoofd mee bewegen.

BJ: Hij heeft schotten, gemaakt van multiplex, overtrokken met stof -- en heeft eigenlijk wonderlijk veel weg van de multiplex kano's die Adrian's vader maakte in hun werkplaats, toen hij nog een jongen was.

AK: In een dorpje bij Port Elizabeth in Zuid-Afrika.

BJ: Zijn moeder was marionettenspeelster. Toen we elkaar ontmoetten op de kunstacademie en verliefd werden in 1971, haatte ik marionetten. Ik vond ze zo beneden mijn waardigheid. Ik wilde een avant-garde kunstenaar worden en Jan Klaassen en Katrijn waren beslist niet mijn doel. In feite duurde het ongeveer 10 jaar

voor ik kennismaakte met de Bambaro Bamana marionetten uit Mali in West Afrika, waar een fabelachtige traditie in marionettenspel is, om opnieuw, of voor het eerst, respect te krijgen voor deze kunstvorm.

AK: In 1981 haalde ik Basil en een paar van mijn vrienden over om een marionettentheater te beginnen. En 20 jaar later gingen we, wonderbaarlijk genoeg, samenwerken met een gezelschap uit Mali, de Sogolon Marionetten Troupe uit Bamako, waar we een stuk maakten over een grote giraffe. Het heette "Groot Paard" en het was een levensgrote giraffe.

BJ: En ook hier zie je weer dezelfde constructie, met houten hoepelvormige stokken in plaats van schotten, maar uiteindelijk is het dezelfde constructie. Er zitten twee mensen in op stelten, om ze de juiste hoogte te geven en iemand vooraan die met een soort stuurwiel het hoofd beweegt.

AK: Degene die in de achterbenen zit, bestuurt ook de staart, een beetje als bij de hyena -- zelfde mechanisme, alleen wat groter. En hij controleert het bewegen van de oren.

BJ: Deze productie werd bekeken door Tom Morris van het 'National Theatre' in Londen. Net rond die tijd had zijn moeder gezegd: "Heb je het boek gelezen van Michael Morpurgo, 'War Horse'?"

AK: Over een jongen die verliefd wordt op een paard. Het paard wordt verkocht in de Eerste Wereldoorlog en hij gaat bij het leger om zijn paard te zoeken.

BJ: Tom belde ons op en zei: "Denken jullie dat je voor ons een paard kunt maken voor een voorstelling van het 'National Theatre'?"

AK: Het leek een prachtig idee.

BJ: Maar het moest lopen en een ruiter hebben.

AK: Het moest een ruiter hebben en het moest meedoen aan bestormingen door de cavalerie. (Gelach) Een stuk over de technologie van het ploegen aan het begin van de 20ste eeuw en cavalerie-bestormingen was nogal een uitdaging voor de boekhouding van het 'National Theatre' in Londen. Maar ze wilden het een tijdje aankijken. We begonnen met een test.

BJ: Dit is Adrian met Thys Stander, de eigenlijke ontwerper van het stokkensysteem voor het paard en onze buurvrouw Katherine, rijdend op een ladder. Het is heel moeilijk om een gewicht boven je hoofd te tillen.

AK: Toen we Katherine eenmaal die kwelling hadden laten doorstaan, wisten we dat we een berijdbaar paard zouden kunnen maken. We maakten een model. Dit is een kartonnen model, een beetje kleiner dan de hyena. Je ziet dat de benen van multiplex zijn en we gebruiken nog steeds de kano-structuur.

BJ: De twee bestuurders zitten binnenin. Maar we realiseerden ons toen nog niet dat we eigenlijk een derde bestuurder nodig hadden, omdat we de nek niet van binnen uit konden laten bewegen en tegelijkertijd het paard laten lopen.

AK: We begonnen met het prototype nadat het model was goedgekeurd. Het prototype kostte wat meer tijd dan we verwacht hadden. We moesten de multiplex benen vervangen door nieuwe, gemaakt van stokken. We lieten een krat bouwen voor het paard. Het moest per boot naar Londen verstuurd worden. We zouden een testrit maken in de straat waar we woonden in Kaapstad. Om middernacht was dat nog steeds niet gelukt.

BJ: Dus namen we een camera en we lieten de marionet poseren in verschillende galoppeerstanden. We stuurden het op naar het 'National Theatre', in de hoop dat zij zouden geloven dat wij iets hadden gecreëerd dat werkte. (Gelach)

AK: Een maand later waren we in Londen met die grote kist en een studio vol mensen, klaar om met ons te werken.

BJ: Ongeveer 40 mensen.

AK: We waren doodsbang. We openden het deksel, haalden het paard eruit en het werkte zowaar; het liep en er kon op gereden worden. Hier heb ik een clip van 18 seconden waarop het prototype zijn eerste wandeling maakt. Dit is de studio van het 'National Theatre', de broedplaats van nieuwe ideeën. Er was beslist nog geen groen licht voor gegeven. De choreograaf, Toby Sedgwick, bedacht een prachtige enscenering waarin het veulen, dat was gemaakt van stokjes en twijgjes, opgroeide tot volwassen paard. Nick Starr, de directeur van het 'National Theatre', zag precies dit moment -- hij stond naast mij -- hij kwam bijna klaar. De voorstelling kreeg groen licht. We gingen terug naar Kaapstad en maakten een compleet nieuw ontwerp van het paard. Hier is de tekening.

(Gelach)

Dit is onze fabriek in Kaapstad waar we paarden maken. Je ziet een hoop skeletten op de achtergrond. De paarden worden helemaal met de hand gemaakt. Er zit heel weinig 20ste-eeuwse technologie in. We hebben af en toe een laserapparaat gebruikt om het multiplex en sommige aluminium onderdelen te snijden. Maar omdat ze licht en flexibel moeten zijn en allemaal van elkaar verschillen, kunnen ze helaas niet in massa geproduceerd worden. Dus hier zie je wat halfafgemaakte paarden, klaar om in Londen bewerkt te worden. En nu willen we jullie voorstellen aan Joey. Joey, jongen, ben je daar? Joey. (Applaus) (Applaus) Joey. Joey, kom eens hier. Nee, nee, ik heb niks bij me. Hij heeft het in zijn zak.

BJ: Joey. AK: Joey, Joey, Joey, Joey. Kom eens hier. Ga hier staan waar de mensen je kunnen zien. Draai je eens om. Kom op. Ik wil even uitleggen -- Ik zal niet te hard praten. Anders wordt hij onrustig. Dit hier is Craig die het hoofd bedient. Hij heeft remkabels van een fiets die leiden naar de besturing van het hoofd in zijn hand. Iedere kabel bestuurt ofwel een oor, afzonderlijk, of het hoofd, op en neer. Maar hij bestuurt het hoofd ook direct met zijn hand. De oren geven natuurlijk een heel belangrijke aanwijzing voor de emoties van het paard. Als ze recht naar achteren wijzen is het paard angstig of boos, afhankelijk van wat er om hem heen gebeurt. Of, als hij meer ontspannen is, komt het hoofd omlaag en luisteren de oren naar beide kanten. Het gehoor van een paard is erg belangrijk. Het is bijna nog belangrijker dan hun zicht. Hier heeft Tommy wat je noemt de hartpositie. Hij laat het been bewegen. Je ziet dat de pees van de hyena, de voorpoot van de hyena, automatisch de hoepel optrekt. (Gelach) Paarden zijn zo onvoorspelbaar. (Gelach) De manier waarop een hoef bij een paard omhoogkomt geeft je direct het gevoel dat het een overtuigende paardenactie is. De achterbenen hebben dezelfde actie.

BJ: Mikey heeft ook de mogelijkheid om met zijn vingers de staart van links naar rechts te bewegen, en op en neer met zijn andere hand. Bij elkaar geeft dat heel complexe uitdrukkingsmogelijkheden voor de staart.

AK: Wil jij nog iets zeggen over de ademhaling?

BJ: De ademhaling was een grote uitdaging voor ons. Adrian dacht dat hij de borst van de marionet in tweeën zou moeten splitsen om hem zo te laten ademen -- want zo haalt een paard adem, met een uitgezette borst. Maar we realiseerden ons dat in dat geval het publiek de ademhaling niet zou kunnen zien. Dus maakte hij er een uitholling in en de borst beweegt op en neer in die uitholling. Dus eigenlijk is het onnatuurlijk, de op en neer beweging, maar het ziet eruit als ademhalen. En het is heel erg simpel, want het enige dat er gebeurt is dat de marionettenspeler ademhaalt met zijn knieën.

AK: Ander gevoelsding. Als ik het paard hier op zijn huid zou aanraken kan de hart-marionettenspeler het lichaam van binnenuit schudden en de huid laten beven. Je ziet natuurlijk dat de marionet bestaat uit een belijning van stokken. Het zou mooi zijn als dat een esthetische keuze was, dat ik een driedimensionale tekening had gemaakt van een paard dat zich op een of andere manier door de ruimte beweegt. Maar natuurlijk was het zo: de stok is licht, de stok is flexibel, de stok is duurzaam, en de stok is vervormbaar. Dus kozen we om praktische redenen voor de stok.

De huid zelf bestaat uit een doorzichtig nylon netwerk. Als de lichtontwerpster wil dat het paard bijna verdwijnt, kan ze de achtergrond verlichten zodat het paard eruit ziet als een geest. Je ziet zijn skeletstructuur. Of, als je hem van bovenaf belicht, wordt hij solider. Ook dat was een praktische overweging. De jongens binnenin moeten naar buiten kunnen kijken. Ze moeten kunnen meespelen met hun collega-acteurs in het stuk. Het is heel erg een in-het-moment activiteit waar ze mee bezig zijn. Het is met drie man één karakter neerzetten.

Laten jullie Joey nu maar eens wat stappen maken. En zet maar neer.

(Gehinnik)

Dankjewel En dan nu -- (Applaus) helemaal vanuit het zonnige Californië, is hier Zem Joaquin, die het paard voor ons gaat berijden.

(Applaus)

(Applaus)

(Muziek)

We willen graag benadrukken dat het functioneren van dit paard mogelijk wordt gemaakt door drie mannen die een ongelooflijk grondige studie hebben gemaakt van paardengedrag

BJ: Ze kunnen niet met elkaar praten terwijl ze op het toneel staan, omdat ze microfoons hebben. Het geluid uit die hele grote borstkast van het paard -- het hinniken en briesen enzo -- dat begint gewoonlijk bij één speler, wordt overgenomen door een tweede en eindigt bij de derde.

AK: Mikey Brett uit Leicestershire. (Applaus) Mikey Brett, Craig, Leo, Zem Joaquin en Basil en ik.

(Applaus)

Dankjewel. Dankjewel.

(Applaus)