E.O. Wilson over het leven redden op Aarde

Al heel mijn leven vraag ik mij af wat "verbijsterend" betekent. Na twee dagen hier te zijn, verklaar ik mezelf verbijsterd en enorm onder de indruk, en ik voel dat onder andere jullie heel hoopgevend zijn. Niet alleen voor de Amerikaanse verwezenlijkingen op gebied van wetenschap en technologie, maar voor de hele wereld. Hoe dan ook, ik ben gekomen voor een bijzondere missie in naam van mijn kieskring. Dit zijn de 10 tot de 18e macht -- dat is een miljoen biljoen -- insecten en andere kleine wezens, en het is voor hen dat ik een pleidooi hou. Indien we enkel insecten zouden vernietigen op deze planeet, gewoon die groep alleen al -- hetgeen we heel sterk proberen te doen -- dan zou het overige leven, de mensheid inbegrepen, grotendeels verdwijnen op het land. En binnen enkele maanden. Nu, hoe ben ik tot deze welbepaalde stellingname gekomen?

Als kleine jongen en doorheen mijn tienerjaren ben ik in toenemende mate gefascineerd geraakt door de diversiteit van het leven. Ik had een vlinder-periode, een slang-periode, een vogel-periode, een vis-periode, een grot-periode en tenslotte uiteraard een mier-periode. Tegen dat ik in het hoger onderwijs zat, was ik een toegewijd myrmecoloog, een specialist in de biologie van mieren. Maar mijn aandacht en onderzoek maakten nog steeds reizen langsheen de grootse verscheidenheid van het leven op Aarde in het algemeen. Waaronder alles wat het voor ons betekent als soort, hoe weinig we het begrijpen en hoe acuut het gevaar is dat onze handelingen hebben gecreëerd.

Uit die brede studie zijn een bezorgdheid en een ambitie ontstaan, die uitgekristalliseerd zijn in de wens die ik jullie nu zal aanreiken. Mijn keuze is het hoogtepunt van een leven van toewijding die begon bij het opgroeien aan de kust van de Golf (van Mexico) in Alabama en op het schiereiland van Florida. Al zolang als ik mij kan herinneren, was ik betoverd door de natuurlijke schoonheid van die regio en door de bijna tropische weelderigheid van de planten en dieren die er groeien. Op een dag toen ik nog maar zeven jaar oud was en aan het vissen was, ving ik een zeebrasem -- zo worden ze genoemd, hebben een scherpe dorsale wervelkolom -- en ik trok veel te hard en te snel. Ik maakte mezelf blind aan één oog. Later ontdekte ik dat ik ook hardhorig was, mogelijk aangeboren, in de hogere registers. Ik had de bedoeling een professionele naturalist te worden -- ik heb nooit in mijn hele leven overwogen om iets anders te doen -- Ik ondervond dat ik beroerd was in het observeren van vogels en ik kon tevens de roep van kikkers niet achterhalen. Daarom richtte ik me op de kleine wemelende wezens die tussen duim en wijsvinger gehouden kunnen worden: de kleine dingen die de fundamenten van onze ecosystemen vormgeven. De kleine dingen, zoals ik het graag zeg, die over de wereld heersen. Door me hiermee bezig te houden, bereikte ik een buitengewoon domein van de biologie, dat zo vreemd is, zo rijk dat het leek alsof het bestaat op een andere planeet. In feite leven we op een planeet die nog grotendeels onontdekt is. Het grootste deel van de organismen op Aarde zijn nog steeds ongekend voor de wetenschap.

Dankzij de ontdekkingen in afgelegen delen van de wereld en technologische vooruitgang, hebben biologen in de voorbije 30 jaar bijvoorbeeld een volle 30% van de gekende kikker- en andere amfibiesoorten toegevoegd, waardoor het huidige totaal op 5400 komt te staan. En er komen er nog steeds bij. Twee nieuwe soorten walvissen werden ontdekt, samen met twee nieuwe antilopen, een groot aantal apensoorten en een nieuw soort olifant. En zelf een aparte soort gorilla! Aan het andere extreme uiterste wat betreft grootte: de klasse van mariene bacteriën, de Prochlorococci -- dat zal op het eindexamen komen. Ze werden pas ontdekt in 1988, maar worden nu beschouwd als de organismen die het meest voorkomen op Aarde. Bovendien zijn ze verantwoordelijk voor een groot deel van de fotosynthese die plaatsgrijpt in de oceanen. Deze bacteriën werden voorheen nooit waargenomen omdat ze ook behoren tot de kleinste organismen op Aarde -- zo klein dat ze niet kunnen worden waargenomen met een gewone optische microscoop. Het leven in de zee kan echter afhankelijk zijn van deze minuscule wezens.

Deze voorbeelden zijn slechts een eerste vluchtige blik op onze onwetendheid over het leven op deze planeet. Neem nu de Fungi -- inbegrepen de paddenstoelen, roesten, schimmels en vele ziekteverwekkende organismen. De wetenschap beschikt over kennis van 60.000 soorten, maar er wordt geschat dat er meer dan 1,5 miljoen bestaan. Neem bijvoorbeeld de rondwormen, de meest voorkomende van alle dieren. Vier van de vijf dieren op Aarde zijn rondwormen. Als je alle vaste stoffen zou wegnemen buiten de rondwormen, zou je nog steeds het grootste deel van de spookachtige omlijning kunnen zien bestaande uit rondwormen. Ongeveer 16.000 soorten rondwormen werden ontdekt en geanalyseerd door wetenschappers. Mogelijk zijn er nog honderden duizenden, misschien zelf miljoenen die we nog niet kennen. Dit uitgestrekte domein van verborgen biodiversiteit neemt nog steeds toe met de donkere materie van de biologische wereld van de bacteriën, die we in de paar afgelopen jaren nog maar kenden van slechts 6.000 bacteriesoorten, wereldwijd te tellen. Maar dat aantal bacteriesoorten vind je in één gram bodemmateriaal. slechts een klein handvol bodemmateriaal zou in de 10 miljard bacteriën bevatten. Men schat dat één enkele ton bodemmateriaal -- vruchtbaar bodemmateriaal -- bij benadering vier miljoen bacteriesoorten bevat, allemaal ongekend.

Vandaar de vraag: wat zijn die allemaal aan het doen? Feitelijk weten we het niet. We leven op een planeet met veel activiteiten die verwijzen naar onze leefomgeving, en enkel en alleen op geloof en giswerk zijn gebaseerd. Onze levens zijn afhankelijk van deze wezens. Om een voorbeeld te nemen van dicht bij huis: we kennen vandaag meer dan 500 bacteriesoorten -- goedaardige bacteriën -- die in symbiose leven in jullie mond en keel, wat waarschijnlijk noodzakelijk is voor jullie gezondheid, om ziekteverwekkende bacteriën af te weren.

Ik denk dat we nu een klein impressionistische filmpje kunnen laten zien dat speciaal voor deze gelegenheid gemaakt werd. Ik zou het graag laten zien. Met steun van Billie Holiday. (Video)

En dat is mogelijk maar het begin! De virussen, de quasi-organismen, waartoe ook de prophasias behoren -- de genwevers die de blijvende evolutie in de levens van bacteriën bevorderen -- zijn praktisch onbekend terrein voor de moderne biologie, een wereld op zichzelf. Het is nog niet uitgeklaard wat een virussoort uitmaakt, hoewel ze overduidelijk van enorm belang zijn voor ons. Maar dit kunnen we wel zeggen: de verscheidenheid aan genen in virussen op de planeet overtreft waarschijnlijk datgene die van alle overige levensvormen samen. Als ze vandaag microbiële biodiversiteit onderzoeken, zijn wetenschappers net zoals ontdekkingsreizigers die in een roeiboot de Grote Oceaan worden ingestuurd.

Maar dat is snel aan het veranderen met behulp van nieuwe genoomtechnologie. Het is reeds mogelijk om de sequentie van de volledige genetische code van een bacterie te kunnen bepalen in minder dan vier uur tijd. Binnenkort zullen we de mogelijkheden hebben om verder het terrein te verkennen met sequentietoestellen op onze rug -- om bacteriën achterna te jagen in piepkleine spleten van het oppervlak van de habitat, zoals je ook vogels gaat bekijken met een verrekijker. Wat zullen we vinden als we de levende wereld in kaart brengen, als we dit uiteindelijk goed op gang krijgen? Als we voorbij de relatief gigantische zoogdieren, vogels, kikkers en planten heen bewegen, richting de moeilijker bereikbare insecten en andere kleine ongewervelden en verder -- naar de talloze miljoenen organismen in de onzichtbare levende wereld, die omgeven zijn en leven binnenin de wereld van mensen. Wat we generaties lang als bacteriën beschouwden, blijken nu eigenlijk te bestaan uit twee grote domeinen van micro-organismen: ware bacteriën en eencellige organismen, de archaea, die meer dan andere bacteriën nauwer verwant zijn aan de eukaryoten, de groep waar wij toe behoren.

Sommige serieuze biologen, en ik beschouw mezelf als een van hen, zijn zich beginnen afvragen of er in die enorme en nog steeds onbekende diversiteit van micro-organismen, misschien -- heel misschien -- wel buitenaards leven zit. Echte buitenaardse wezens, kolonies die afkomstig zijn vanuit de ruimte. Ze hadden er miljarden jaren de tijd voor, vooral tijdens de beginperiode van de biologische evolutie op deze planeet. We weten wel dat sommige bacteriële soorten van aardse oorsprong in staat zijn te leven in bijna ondenkbaar extreme temperaturen en andere strenge omgevingsveranderingen. Waaronder de sterke straling die krachtig genoeg en lang genoeg moet zijn om de glazen Pyrex-kokers te doorbreken rond de groeiende bacteriepopulatie. De verleiding kan bestaan om de biosfeer holistisch te benaderen en de soorten die er deel van uitmaken te beschouwen als een grote stroom van entiteiten en zo weinig aandacht te besteden aan het onderscheiden van die entiteiten. Maar elk van deze soorten, zelf de kleinste Prochlorococci, zijn de meesterwerken van evolutie. Elke soort heeft duizenden tot miljoenen jaren standgehouden. Elke soort is op prachtige wijze aangepast aan de omgeving waarin ze leeft, ingesloten tussen andere soorten, ter vorming van ecosystemen waarvan onze eigen levens afhankelijk zijn en dit op manieren die we ons nog niet eens hebben kunnen inbeelden. We zullen deze ecosystemen vernietigen, alsook de soorten die er deel van uitmaken, op risico van ons eigen bestaan -- en spijtig genoeg zijn we hen onophoudelijk en met veel vernuft aan het vernietigen.

Mijn eigen openbaring als natuurbeschermer kreeg ik in 1953. Ik was afgestudeerd van Harvard en zocht naar zeldzame mieren die te vinden zijn in de bergwouden van Cuba. Mieren die schijnen in het zonlicht -- metaalgroen of metaalblauw en één soort, zo ontdekte ik, metaalgoud. Ik vond mijn magische mieren, maar enkel na een moeilijke klim in de bergen waar de laatste oorspronkelijke Cubaanse wouden zich bevonden, en dan waren we -- en zijn we nog steeds -- niet ver genoeg geraakt. Toen realiseerde ik me dat deze soorten en een groot deel van de andere unieke en wonderbaarlijke dieren en planten op dat eiland -- en dit geldt voor praktisch elk deel van de wereld -- die er miljoenen jaren over deden om te evolueren, op weg zijn om voorgoed te verdwijnen. En dit gebeurt overal waar je maar kijkt.

De menselijke pletwals is de aloude biosfeer van de Aarde onomkeerbaar aan het uithollen door een combinatie van krachten die samengevat kunnen worden met de afkorting "HIPPO", of nijlpaard (in het Engels). De H staat voor habitatvernietiging, hierbij inbegrepen de klimaatsverandering teweeggebracht door broeikasgassen. De I staat voor invasieve soorten zoals vuurmieren, driehoeksmosselen, baardgrassen en ziekteverwekkende bacteriën en virussen die elk land overspoelen aan een exponentiële snelheid -- dat voor de I. De eerste P in "HIPPO" staat voor pollutie. De tweede staat voor populatie, de aanhoudende uitbreiding van de menselijke populatie. En de laatste letter is O, staat voor overexploitatie -- soorten laten uitsterven door buitensporig veel jagen en vissen. De HIPPO-pletwals die we zelf hebben gecreëerd, zal, als hij onverminderd blijft doorgaan -- volgens de beste schattingen van lopend biodiversiteitsonderzoek -- de helft van de nog steeds overlevende dieren- en plantensoorten op Aarde doen verdwijnen tegen het einde van deze eeuw, als gevolg van uitsterven of acute bedreigingen. Alleen al de klimaatsverandering omwille van menselijk handelen -- nogmaals, als het onverminderd doorgaat -- zou een kwart van de overlevende soorten in de volgende vijf decennia kunnen wegvagen. Wat zullen wij en alle toekomstige generaties verliezen als een groot deel van onze levende omgeving op die manier wordt afgebroken? Er zijn nog gigantisch veel potentiële wetenschappelijke informatiebronnen die nog bijeen moeten worden gebracht. Een groot deel van onze milieustabiliteit en nieuwe soorten geneesmiddelen en nieuwe producten met een ondenkbare kracht en waarde -- allemaal weggegooid.

Het verlies zal ons opzadelen met een hoge prijs voor onze welvaart, veiligheid en ja, ook voor onze spiritualiteit, voor de tijd die ons nog rest. Want vorige natuurrampen van deze aard -- waarbij de laatste het tijdperk van de dinosauriërs tot een einde bracht -- hebben of hadden, normaal gezien, vijf tot tien miljoen jaar nodig om zich te herstellen. Spijtig genoeg is onze kennis van de biodiversiteit zo onvolledig dat we het risico lopen een groot deel ervan te verliezen vooraleer ze zelf nog maar ontdekt kan worden. Zelfs in de Verenigde Staten bijvoorbeeld zijn de 200.000 soorten die vandaag bekend zijn, eigenlijk nog maar voor een deel bestudeerd. Het is nog in grote mate onbekend terrein voor ons in de beginselen van de biologie. Slechts ongeveer 15 percent van de gekende soorten zijn goed genoeg bestudeerd om hun status te beoordelen. Van de 15 percent die beoordeeld werd, wordt 20 percent gecategoriseerd als "bedreigd". Met andere woorden, met uitsterven bedreigd. Dat geldt voor de Verenigde Staten. Kortom, we vliegen onze milieutoekomst blind tegemoet. We moeten dit dringend veranderen. We moeten onze biosfeer behoorlijk goed verkennen zodat we hem kunnen begrijpen en vakkundig kunnen beheren. We moeten bedaren vooraleer we de planeet verwoesten. En we hebben nood aan die kennis.

Dit zou een groots wetenschappelijk project moeten zijn zoals het menselijk genoomproject. Het zou moeten beschouwd worden als een biologische raketlancering naar de maan met een tijdschema. Dit brengt mij bij mijn wens aan de TEDsters, en aan iedereen in de wereld die deze bespreking beluistert. Ik wou dat we samen konden werken om de cruciale hulpmiddelen te kunnen ontwikkelen die we nodig hebben om te kunnen inspireren tot het behoud van de biodiversiteit op Aarde. Laten we het de "Encyclopedie van het Leven" noemen. Wat is de "Encyclopedie van het Leven" -- een concept dat reeds gekend is en zich aan het verspreiden is en serieus wordt genomen? Het is een encyclopedie die leeft op het internet en waar duizenden wetenschappers over heel de wereld aan bijdragen. Amateurs kunnen het ook doen. Ze heeft een ongelimiteerde pagina voor elke soort.

Ze maakt alle cruciale informatie over het leven op Aarde voor iedereen toegankelijk, op aanvraag, overal in de wereld. Ik heb voorheen reeds over dit idee geschreven, en ik weet dat er mensen zijn in deze zaal die er in het verleden veel werk aan hebben besteed. Maar wat mij enthousiast maakt, is dat sinds ik dit welbepaald idee voor het eerst naar buiten bracht in die vorm, de wetenschap vooruitgang heeft geboekt. De technologie is vooruit gegaan. Vandaag zijn de praktische oplossingen om een zulke encyclopedie te maken, los van de omvang van de informatie die erin gaat, binnen handbereik. Inderdaad, in het voorbije jaar is een groep van invloedrijke wetenschappelijke instellingen begonnen met mobiliseren om deze droom te verwezenlijken. Ik hoop dat jullie hen kunnen helpen. Als we samenwerken, kunnen we dit verwezenlijken.

De encyclopedie zal zichzelf snel kunnen financieren door de praktische toepassingen. Ze zal zich richten op de onvolprezen eigenschappen van het menselijk bewustzijn, en op het begrip van de menselijke behoeften. Ze zal de wetenschap van de biologie omvormen op een wijze die de mensheid duidelijk zal bevoordelen. Bovenal kan ze een nieuwe generatie biologen inspireren om de zoektocht verder te zetten die voor mij persoonlijk 60 jaar geleden begon: zoeken naar leven, het begrijpen en tenslotte -- bovenal -- het in stand houden. Dat is mijn wens. Dankuwel.