David Gallo over het leven in de diepe oceanen

(Applaus) David Gallo: Dit is Bill Lange. Ik ben Dave Gallo. We gaan jullie, aan de hand van filmpjes, enkele verhalen over de zee vertellen. We hebben de meest ongelooflijke beelden ooit van de Titanic, en we gaan jullie er helemaal niets van laten zien. (Gelach)

De waarheid over de Titanic is -- ook al verpulvert het alle kijkcijfers, het is niet het meest interessante verhaal van de zee. Het probleem is, denk ik, dat we de oceaan als vanzelfsprekend bezien. Als je erover nadenkt: de aarde bestaat voor 75 procent uit oceanen. Het grootste gedeelte van de planeet is water van de oceanen. De gemiddelde diepte is ongeveer 3 km. Een deel van het probleem is: we staan op het strand, of we zien foto's zoals deze van de oceaan, en je kijkt naar die grote, blauwe massa die schittert en beweegt, en je ziet golven en de branding en het getij, maar je hebt geen idee van wat er zich daarin bevindt. In de oceanen vind je de langste bergketens van de aarde. Het grootste deel van de dieren leeft in de oceanen. In de zee zijn ook de meeste aardbevingen en vulkanen, op de bodem van de zee. De biodiversiteit en de biodensiteit in de oceaan is op sommige plekken groter dan in de regenwouden. Het is grotendeels onverkend gebied, en toch zijn er mooie uitzichten als deze hier die ons fascineren en ons er bekend mee laten worden.

Maar als je op het strand staat, moet je je bedenken dat je aan de rand staat van een erg onbekende wereld. Er is erg gespecialiseerde technologie voor nodig om in die onbekende wereld door te dringen. We gebruiken de onderzeeër Alvin en ook camera's, en Bill Lange heeft, met de hulp van Sony, de camera's ontworpen. Marcel Proust zei: "De ware ontdekking is niet het vinden van nieuwe landschappen, maar het krijgen van nieuwe kijk." Mensen die met ons hebben samengewerkt, hebben ons een nieuwe kijk gegeven, niet alleen op wat er bestaat, zoals de landschappen op de zeebodem, maar ook op het leven en de planeet zelf.

Dit is een kwal, een van mijn favorieten omdat die verschillende bewegende onderdelen heeft. Het blijkt het langste wezen in de oceanen te zijn. Het wordt wel bijna 46 m lang. Maar zie je al die bewegende dingen? Daar hou ik echt van. Onderaan zie je lokaas voor vissen die op en neer gaan. Er bungelen tentakels aan die bewegen. Het dier is eigenlijk een kolonie. Het zijn allemaal individuele dieren die samen dit wezen vormen. Vooraan heeft hij net straalmotoren die hij zo meteen gaat gebruiken, en een klein lichtje. Als je alle grote vissen en scholen vis zou nemen, en je legt ze aan een kant van de weegschaal, en je legt alle kwallensoorten aan de andere kant, winnen de kwallen met gemak.

Het grootste deel van de biomassa in de oceaan bestaat uit wezens als deze. Hier zie je de 'X-Wing Death Jelly'. (Gelach) Ze gebruiken de bioluminescentie, de lichtjes, om een partner aan te trekken, om prooi te lokken, en om te communiceren. Het zou te lang duren om ons hele archief over kwallen te laten zien. Ze bestaan in alle mogelijke maten en vormen.

Bill Lange: We zouden nog vergeten dat de oceaan gemiddeld kilometers diep is, en dat we wel de dieren kennen die in de eerste 60 tot 90 meter leven, maar dat we niet bekend zijn met alles wat dieper zit dan dat. Dat zijn de verschillende dierensoorten die in die driedimensionale ruimte leven, die in een omgeving van microzwaartekracht leven die we nog niet hebben verkend. Je hoort wel over reusachtige inktvissen en zo, maar sommigen van die dieren worden wel 45 meter lang. Er is niet zo veel over geweten.

DG: Dit is er een van, een van onze favorieten, omdat het een kleine octopus is. Je kunt door zijn hoofd heen zien. Hier wappert hij met zijn oren en gaat heel gracieus omhoog. We zien ze op alle dieptes en zelfs op de grootste dieptes. Ze variëren van enkele centimeters tot enkele meters. Ze komen recht op de onderzeeër af, richten hun ogen recht op het raampje en gluren dan naar binnen in de duikboot.

Het is echt een wereld apart, en die gaan we aan jullie laten zien. Hier bijvoorbeeld gaan we de diepte in en komen we wezens als deze tegen. Het lijkt wel een onderwaterhaan. En deze hier lijkt wel erg formeel. Nu komt een van mijn favorieten. Wat een gezicht! Wat je nu ziet, zijn eigenlijk wetenschappelijke gegevens. Het zijn beelden die we verzameld hebben voor wetenschappelijke doeleneinden. Dat is een van de dingen waar Bill zich mee bezighoudt, hij bezorgt wetenschappers deze eerste beelden van zulke dieren in de wereld waar ze thuishoren. Ze vangen ze niet in een net. Ze zoeken naar hen, daar beneden in hun wereld. We nemen een joystick, we gaan voor onze computer zitten, bedienen de joystick en vliegen rond de planeet.

We kijken naar de mid-oceanische rug, een bergketen van ruim 64.000 km lang. De gemiddelde diepte bij zijn top is ongeveer 2,5 km. Nu komen we bij de Atlantische Oceaan, dit hier is de bergketen, we gaan langs de Caraïbische Zee in Centraal-Amerika, en eindigen bij de Stille Oceaan, op 9 graden noorderbreedte. We maken kaarten van deze bergketens met behulp van geluid, met sonar, en dit is zo'n bergketen. Rechts zie je een steile rotswand. Aan elke kant van de vallei zijn deze bergen meestal hoger dan de Alpen. En tienduizenden bergen staan nog niet eens op de kaart.

Dit is een vulkanische bergrug. We zoomen meer en meer in. Uiteindelijk zien we dan dingen zoals dit hier.

Dit is een beeld van onze robot, Jason. Je kunt in een kamer zitten zoals hier met een joystick en een hoofdtelefoon, en een robot zoals deze echt besturen op de bodem van de oceaan. Wat we met onze partners proberen te doen bij Woods Hole is onder andere deze virtuele wereld, deze wereld, deze onverkende plek, terug naar het labo te brengen. Want nu zien we er enkel stukken van. We zien het enkel als geluid, of als videobeelden, of we zien het als foto's, of als chemische sensoren, maar dat hebben we nog nooit allemaal samen in één interessant beeld gegoten.

Dat is een glansrol voor de camera's van Bill. Dit noemen we een hydrothermale bron. Hier zie je een wolk van dicht op elkaar gepakt water dat rijk is aan waterstofsulfide en uit een vulkaanas op de zeebodem komt. De temperatuur kan oplopen tot 300°C of 370°C, ergens daartussen. Dus wat je ziet is allemaal water, 2,5 km, 3 km of bijna 5 km diep. In de jaren '60 en '70 wisten we al dat het vulkanisch was. Maar dan bedachten we dat bronnen zoals deze langs de hele aslijn voorkomen, want als er ergens vulkanisme is, dan sijpelt er zeewater in de barsten van de zeebodem. Als het dan in contact komt met het hete magma, schiet het omhoog. We wisten niet dat het zo rijk zou zijn aan waterstofsulfide. Deze dingen kenden we helemaal niet, die noemen we schoorstenen.

Dit is zo'n hydrothermale bron. Water van 315°C dat uit de aarde komt. We zijn omringd door bergketens die hoger zijn dan de Alpen, dus de omgeving is echt wel dramatisch.

BL: Die witte kleur is een soort bacterie die gedijt bij een temperatuur van 180°C.

DG: Ik denk dat een van de grootste verhalen die we nu zien op de zeebodem, is dat dat het eerste wat we uit de zeebodem zien komen na een vulkanische uitbarsting, bacteriën zijn. We hebben lang gedacht: 'Hoe is dat daar allemaal geraakt?' We hebben ontdekt dat het waarschijnlijk van binnen in de aarde komt. Het komt niet alleen uit de aarde, dat is biogenese, ontstaan uit vulkanische activiteit, maar die bacterie onderhoudt al deze levende kolonies. De druk is hier 275 bar. 2,5 km, 3km of 5 km onder het oppervlak, hier is nog nooit een straaltje zon doorgedrongen. Alle energie die deze levensvormen nodig hebben komt van binnen in de aarde, chemosynthese dus. Je ziet hoeveel leven hier is. Dit zijn kokerwormen.

BL: Deze wormen hebben geen spijsverteringsorganen. Ze hebben geen mond. Maar ze hebben wel twee soorten kieuwen. De ene soort haalt zuurstof uit het diepe water, en in de andere leven deze chemosynthetische bacteriën die de hydrothermale vloeistof, het hete water dat je uit de bodem zag komen, omzet in suikers die de kokerworm wel kan verteren.

DG: Hier zie je een krab die daar leeft. Hij heeft een puntje van deze wormen kunnen vastpakken. Normaal gezien trekken ze zich terug van zodra de krab hen aanraakt. Goed gedaan! Dus van zodra de krab hen aanraakt, kruipen ze in hun schelp, net zoals de nagels van je vingers. Er speelt zich daar een heel verhaal af waar we nu een idee van beginnen te krijgen door deze nieuwe camera-technologie.

BL: Deze wormen leven echt in extreme temperaturen. Het water aan hun onderste gedeelte is 200°C en aan hun hoofd is het water ongeveer 3°C, dat is alsof je je hand in kokend water steekt en je voet in ijskoud water. Zo leven ze nu eenmaal graag. (Gelach)

DG: Dit is een vrouwtje van deze soort. En dit is een mannetje. Kijk maar. Het zal niet lang duren voordat deze twee jongens, deze, en degene die je zo meteen zult zien, beginnen te vechten. Alles wat je ziet, speelt zich af in het pikdonker op de zeebodem. Er is nooit licht, behalve het licht dat wij schijnen. Daar gaan ze. Onlangs hebben we tijdens het duiken in deze omgeving 200 nieuwe soorten geteld. 198 daarvan waren nieuwe soorten.

BL: Eén van de grootste problemen van de biologen die hier werken, is dat het best moeilijk is om deze dieren te verzamelen. Ze vergaan als je ze mee naar boven neemt, dus deze beelden zijn heel belangrijk voor de wetenschap.

DG: Twee octopussen op ongeveer 3 km diepte. Die druk verbaast me echt, dat deze dieren op deze diepte kunnen leven met druk die de Titanic zou kunnen bijeendrukken als een leeg colablikje. Alles wat we tot nu toe gezien hebben, was van de Stille Oceaan. Dit is van de Atlantische, die is zelfs nog dieper. Je ziet hier hoe deze garnaal dit arme kereltje lastigvalt en hij gaat hem wegmeppen met zijn klauw. Bam! (Gelach)

Hier gebeurt hetzelfde. Wat ze proberen te vinden op de rug van de krab is voedsel, een heel vreemde soort bacterie die op de rug van al deze dieren leeft. En deze garnalen proberen die bacteriën van die dieren te oogsten. En dat vinden de krabben maar niets. Die lange vezels die je op de rug van de krab ziet, zijn ontstaan door het product van die bacterie. De bacterie laat dus haar op de krab groeien. Hier zie je weer hetzelfde. De rode stip is het laserlicht van de onderzeeër Alvin zodat we een idee krijgen van hoe dicht we bij die bronnen zitten. Dit zijn allemaal garnalen. Je kunt het hete water er hier, hier en hier zien uitkomen. Ze houden zich vast aan een rotswand en schrapen daar letterlijk bacteriën af. Hier is een klein bronnetje dat uit de zijkant van de pilaar komt. Die pilaren kunnen wel meerdere verdiepingen hoog zijn. Hier heb je dus de vallei met dat ongelooflijke, vreemde landschap met pilaren, warmtebronnen, vulkaanuitbarstingen en aardbevingen, bewoond door deze vreemde dieren die enkel leven op chemische energie die uit de bodem komt. Ze hebben de zon helemaal niet nodig.

BL: Zie je die witte V-vormige vlek op de rug van die garnaal? Dat is een lichtgevoelig orgaan. Zo vinden ze de hydrothermale bronnen. De bronnen zenden de straling van een zwarte straler uit, een kleurtemperatuur, waardoor ze de bronnen al van een behoorlijke afstand kunnen vinden.

DG: Dit gebeurt allemaal langs die bergketen van 64.000 km lang die we de levenslijn noemen, want zelfs nu, op dit moment, wordt er door vulkanische activiteit leven gecreëerd. Dit is de eerste keer dat we ooit zoiets proberen. We gaan proberen high definition-beelden van de Stille Oceaan te laten zien. We gaan omhoog langs een pilaar. Deze is enkele verdiepingen hoog. Je zult zien dat er verschillende dieren in leven. Dit lijkt wel een soort kookplaat waar bronwater uitkomt. Het zijn allemaal woonplaatsen voor wormen.

Hier zie je die leefwereld van dichtbij. Er zijn krabben, wormen, en ook kleinere dieren die rondkruipen. Dit ding lijkt op een pagode. Ik vind dit echt knap. Ik vind het echt geweldig dat je van die kleine rokende schoorsteentjes hebt. Die dingen zijn trouwens verschrikkelijk giftig. Je zou nooit toestemming krijgen om dit in de zee te dumpen, en hier komt het er gewoon uit. (Gelach) Ongelooflijk. Het is eigenlijk zwavelzuur, en het wordt hier in ongelooflijke hoeveelheden uitgestoten. Dieren leven hier, en hier komen we waarschijnlijk vandaan. Waarschijnlijk zijn we hiervan geëvolueerd.

BL: De bacterie waar we het net over hadden, blijkt de eenvoudigste levensvorm te zijn die ooit gevonden is. Verschillende groeperingen stellen dat het leven geëvolueerd is uit deze hydrothermale bronnen. Ook al leven ze niet zo lang, een enkele gaat misschien maar een jaar of 10 mee, maar als ecosysteem bestaan ze al miljoenen, zelfs miljarden jaren.

DG: En het gaat goed. Je ziet dat er ook vissen in zitten. Hier zit er één. Hier zit een krab met zijn klauw aan het uiteinde van de kokerworm, te wachten totdat de worm zijn hoofd uitsteekt. (Gelach)

BL: Biologen kunnen niet uitleggen waarom deze dieren zo actief zijn. De wormen groeien enkele centimeters per week!

DG: Ik zei al dat deze plek, vanuit menselijk standpunt gezien, verschrikkelijk giftig is. Daarbij komt nog eens dat hun levensbloed, het afvoersysteem, ongeveer elk jaar uitschakelt. Hun afvoersysteem valt stil, dus moeten ze verhuizen. Dan zijn er nog aardbevingen en vulkanische uitbarstingen die om de 5 jaar voorkomen waardoor het hele gebied gewoon weggeveegd wordt. Toch komen deze dieren binnen het jaar weer terug. Het gaat hier om een biodensiteit en biodiversiteit groter dan bij het regenwoud, die gewoon weer tot leven komt. Is het gevoelig? Ja. Is het broos? Nee, het is niet echt broos.

Ik ga nog één ding zeggen. Er zit een verhaal in het water van de zee, in de sedimenten en de rotsen op de zeebodem. Het is een ongelooflijk verhaal. Wat we zien als we in het verleden kijken, in deze sedimenten en rotsen, is een stuk geschiedenis van de aarde. Alles, echt alles op deze planeet, bestaat uit kringlopen en ritmes. De continenten bewegen uit elkaar en komen weer samen. Oceanen komen en gaan. Bergen komen en gaan. Gletsjers komen en gaan. El Niño komt en gaat. Het is geen ramp, maar een ritme. Wat we nu leren, is bijna als een symfonie. Het is net muziek, het is echt als muziek. En wat we nu leren, is dat je niet kunt luisteren naar een symfonie van 5 miljard jaren, bij vandaag aanbelanden en zeggen: "Stop! We willen dat de noten van morgen net hetzelfde zijn als vandaag." Dat is echt absurd. Gewoon absurd. We moeten dus leren wat de aarde doet op al die verschillende niveaus, en ermee werken. Er leren mee omgaan. Het is tevergeefs om het te willen bewaren. Instandhouden is moeilijker, maar uiteindelijk zal het wel lukken. Heel erg bedankt. Bedankt. (Applaus)