David Deutsch over onze plaats in de kosmos.

Ons is verteld het onszelf lastig te maken en iets verrassends te zeggen. Ik zal dat proberen, maar ik wil beginnen met twee zaken die iedereen al weet. En de eerste is iets dat we al weten voor het grootste deel van de geschreven geschiedenis en dat is dat de Aarde of het zonnestelsel, onze omgeving of wat dan ook op een unieke manier geschikt is voor onze evolutie -- of schepping, zoals vroeger gedacht -- en ons huidig bestaan en, het belangrijkst, ons toekomstig overleven.

Vandaag heeft deze idee een dramatische naam gekregen: Ruimteschip Aarde. Een die idee zegt dat buiten het ruimteschip het universum onverzoenlijk vijandig is en van binnen zit alles dat we hebben, wat we nodig hebben. Dat we maar één kans hebben: als we ons ruimteschip verknoeien kunnen we nergens meer naartoe. De tweede zaak die iedereen al weet is dat in tegenstelling tot wat er altijd al werd geloofd menselijke wezens niet het centrum van het bestaan uitmaken. Zoals Stephen Hawking ooit zei, zijn we wat chemisch schuim aan het oppervlak van een typische planeet in een baan rond een typische ster, die zich in de achterbuurt van een typische melkweg bevindt, en zo verder.

Het eerste van die dingen die iedereen al weet zegt eigenlijk dat we ons op een zeer atypische plaats bevinden, op unieke wijze voor ons geschikt enzovoort, en het tweede geeft ons juist een typische plaats. Vooral als je deze beide zaken gaat zien als diepe waarheden om je leven richting te geven dan schijnen ze toch een beetje met elkaar in tegenspraak te zijn. Maar dat weerhoudt hen niet om allebei volslagen verkeerd te zijn. (Gelach) Zo is het. Laat me met de tweede beginnen: Typisch. Welnu, is dit een typische plaats? Als je om je heen kijkt in een willekeurige richting en je ziet een muur en wat chemisch schuim (Gelach), dan is dat helemaal niet typisch voor het heelal. Ga dan enkele duizenden kilometer door in dezelfde richting en kijk om, je ziet dan al geen muren en chemisch schuim meer -- al wat je ziet is een blauwe planeet. Reis wat verder en je ziet de zon, het zonnestelsel, de sterren enzovoort. Maar dat is nog altijd niet typisch voor het heelal want sterren zitten in melkwegen. En de meeste plekken in het heelal, typische plekken, zitten helemaal niet in de buurt van melkwegen.

Daarom doorgaan tot buiten de melkweg en omkijken, en ja, daar ligt een enorme melkweg met spiraalarmen voor ons. Nu zitten we al op 100.000 lichtjaar van hier. Maar nog altijd niet op een typische plaats in het heelal. Om naar een typische plaats te gaan moet je nog een 1000 keer verder de intergalactische ruimte in. En hoe ziet die plaats eruit? Typisch. En hoe ziet dan zo'n typische plaats eruit. TED heeft enorme kosten gedaan om jullie hier een hoge resolutie, virtuele weergave van de intergalactische ruimte te brengen. -- een zicht vanuit de intergalactische ruimte. Kan het licht even uit zodat we het kunnen zien?

Wel, niet helemaal, niet perfect -- want zie je in de intergalactische ruimte is het volslagen duister, aardedonker. Het is daar zo donker dat als je toevallig zou kijken naar de dichtstbijzijnde ster en die ster zou ontploffen tot een supernova, terwijl je rechtstreeks in haar richting keek op het moment dat haar licht je bereikte, je zelfs geen glimpje ervan zou zien. Dat is nu hoe groot en donker het heelal is. Ondanks het feit dat een supernova zo een helder schitterend gebeuren is dat het je op slag zou doden op een afstand van meerdere lichtjaren. En toch is die intergalactische ruimte zo groot dat je het niet eens zou zien. Het is daar ook erg koud -- minder dan drie graden boven het absolute nulpunt. En ook zeer leeg. Het vacuüm is daar een miljoen maal minder dicht dan wat hier op aarde met de beste technologie is te bereiken. Zo verschillend is het daar van hier. Zo'n atypische plaats is het dus hier. Mag het licht terug aan? Dank u.

Hoe kunnen we nu iets weten over een omgeving die zo ver weg is, zo verschillend, zo vreemd van alles wat we hier kennen? Wel, de Aarde -- onze omgeving, door ons -- creëert kennis. Wat betekent dat? Kijk eens even verder dan waar we net geweest zijn -- Ik bedoel met een telescoop -- en je zal zaken die op sterren lijken zien. We noemen ze quasars. Betekent "quasi stellair object". Wat betekent dat ze een beetje op sterren lijken. (Gelach) Maar het zijn geen sterren. We weten wat ze wel zijn. Miljarden jaren geleden en miljarden lichtjaren van hier balde zich het materiaal in het centrum van een melkweg samen tot een super-massief zwart gat. Intense magnetische velden gaven richting aan een deel van de energie van die gravitationele ineenstorting. Een deel van die materie, werd uitgestoten in de vorm van geweldige stralen die oplichtten met de schittering van biljoenen zonnen, dacht ik.

De fysica van het menselijk brein kan nauwelijks minder lijken op de fysica van zo'n straal. Geen moment zouden we erin kunnen overleven. Taal schiet tekort bij het willen beschrijven van hoe het is in zo'n straal. Het zou een beetje lijken op het beleven van een supernova explosie, maar dan vlakbij en miljoenen jaren samengebald tot één moment. (Gelach) En toch kon die gebeurtenis miljarden jaren later aan de overzijde van het universum door wat chemisch schuim nauwkeurig beschreven worden, en bovenal kon gemodelleerd, voorspeld, verklaard worden wat daar in werkelijkheid gebeurde. Het ene fysische systeem, het brein bevat een nauwkeurig werkend model van dat andere -- de quasar. Niet alleen maar een oppervlakkig beeld, al zit dat er ook in, maar een verklarend model, dezelfde mathematische verbanden en dezelfde causale structuur belichamend.

Dat is kennis. En als dat nog niet verbazend genoeg is, neemt de betrouwbaarheid waarmee de ene structuur op de andere lijkt toe in de tijd. Dat is groei van kennis. De fysicawetten hebben die speciale eigenschap. Fysische objecten, hoe verschillend ze ook kunnen zijn, kunnen niettemin dezelfde mathematische en causale structuur belichamen en het in de loop van de tijd steeds meer en meer doen.

We zijn dus een speciaal chemisch schuim. Eentje met universaliteit. De structuur ervan bevat met toenemende precisie de structuur van alles. Deze plaats is, in tegenstelling met andere plaatsen in het universum, een centrum dat in zichzelf de structurele en causale essentie van de rest van de fysische realiteit bevat. En dus, verre van onbetekenend te zijn, is het feit dat de fysicawetten toelaten, of zelfs vereisen, dat dit kan gebeuren, een van de belangrijkste zaken over de fysische wereld.

Hoe verkrijgt nu het zonnestelsel -- en onze omgeving, als ons -- die speciale relatie met de rest van het universum? Eén ding van Stephen Hawkings opmerking is zeker waar -- ik bedoel waar, maar met de foute nadruk. Eén ding dat ervan waar is, is dat daar geen speciale fysica voor nodig is. Er is geen speciale toestemming, geen mirakelen zijn nodig. Het gebeurt eenvoudigweg met drie zaken die we hier in overvloed hebben. Eén ervan is materie, omdat kennisaangroei een vorm van informatieverwerking is. Informatieverwerking is berekening, berekening vereist een computer -- en er bestaat geen gekende manier om een computer te maken zonder materie. Ook energie hebben we nodig om een computer te maken, en het belangrijkst, de media waarop we de verkregen informatie opslaan.

En ten derde, minder testbaar, maar even essentieel voor de open-einde creatie van kennis, van verklaringen, is bewijsmateriaal. Onze omgeving is doordrenkt met bewijsmateriaal. We komen er soms toevallig aan toe om te testen -- van bijvoorbeeld Newton's zwaartekrachtwet -- zo'n 300 jaar geleden. Maar het bewijsmateriaal daarvoor kwam op elke vierkante meter van de Aarde al miljarden jaren neer en zal daar nog miljarden jaren mee doorgaan. En dat geldt voor alle wetenschappen. Voor zover we weten ligt het bewijsmateriaal voor de meest fundamentele waarheden van alle wetenschappen voor het oprapen op onze planeet.

Deze plaats is verzadigd met bewijsmateriaal, ook met materie en energie. Daarginds in de intergalactische ruimte zijn de drie voorwaarden voor de open-einde creatie van kennis het minst aanwezig. Zoals ik zei is het daar leeg, koud en donker. Is dat zo? In feite is dat nog zo'n provinciaal vooroordeel. (Gelach) Beeld je even daar in die intergalactische ruimte een kubus in ter grootte van ons huis, het zonnestelsel. Naar menselijke maatstaven is die kubus extreem leeg, maar dat betekent nog altijd dat daar één miljoen ton materie in zit. Een miljoen ton is genoeg om een zichzelf bedruipend ruimtestation te maken met daarop een kolonie van wetenschappers die toegewijd zijn aan het creëren van open-einde kennis, enzovoort.

Met de huidige technologie kan het zelfs niet het waterstof dat daar aanwezig is te verzamelen en in andere elementen om te zetten. Maar in een begrijpbaar universum, zolang het niet verboden is door de wetten van de fysica, wat kan dan voorkomen dat we het doen, behalve het weten hoe? Het is met andere woorden een kwestie van kennis, niet van middelen. En daarbij -- als we het konden doen beschikten we al over de nodige energie, omdat de omzetting een fusiereactor zou opleveren -- en bewijsmateriaal? Voor menselijke zintuigen is het daar donker. Maar neem een telescoop, even een hedendaagse, kijk naar buiten en je ziet melkwegen net als wij dat hier doen. En met een sterkere zal je sterren en planeten zien. Daardoor kan je aan astrofysica gaan doen en de fysicawetten leren kennen. Je zou daar deeltjesversnellers kunnen bouwen, iets leren over elementaire deeltjes, chemie enzovoort. Het moeilijkst zouden misschien biologie uitstapjes zijn want het zou vele honderden miljoenen jaren vergen om de dichtstbijzijnde planeet te bereiken. Maar ik moet jullie vertellen -- sorry, Richard -- dat biologie uitstapjes me nooit veel hebben gezegd en ik denk dat we het wel redden met één in elke paar honderd miljoen jaar. (Gelach)

Intergalactische ruimte bevat dus alle voorwaarden voor de open-einde creatie van kennis. Elke zodanige kubus, waar ook in het heelal, zou dus kunnen uitgroeien tot hetzelfde centrum als hier als de kennis ervoor maar aanwezig was. We zitten dus niet op een uniek bewoonbare plaats. Als de intergalactische ruimte in staat is om een open-einde stroom van verklaringen te produceren dan kan elke andere omgeving dat ook. De Aarde ook. Ook een vervuilde Aarde. En de beperkende factor, daar en hier, zijn niet de middelen, die zijn er in overvloed, maar wel kennis, en die is schaars.

Nu kan deze op kosmische kennis gebaseerde kijk -- en ik denk dat dat hoort -- ons heel speciaal laten voelen. Maar hij zou ons ons ook kwetsbaar moeten laten voelen, omdat het betekent dat zonder specifieke kennis om de voortdurende uitdagingen van het heelal te overleven, we ze niet zullen overleven. Het enige dat daarvoor nodig is is een supernova op een paar lichtjaar, en we zijn allemaal dood. Martin Rees heeft onlangs een boek geschreven over onze vele kwetsbaarheden, van astrofysica tot fout aflopende wetenschappelijke experimenten en vooral terrorisme met massavernietigingswapens. Hij denkt dat de beschaving maar 50% overlevingskans heeft voor deze eeuw. Ik denk dat hij het er later nog over zal hebben.

Nu vind ik niet dat waarschijnlijkheid de juiste categorie is om hierover te praten. Maar hierover ben ik het met hem eens, we kunnen overleven. Of niet. Dat wordt niet bepaald door toeval maar door of we erin slagen op tijd aan de relevante kennis te komen. Het gevaar is niet zonder precedenten. De hele tijd verdwijnen er soorten. Ook beschavingen. De overweldigende meerderheid van soorten en beschavingen die ooit hebben bestaan zijn nu geschiedenis. Als we daarop een uitzondering willen maken dan is logischerwijze onze enige hoop dat we gebruik maken van een eigenschap die onze soort en beschaving onderscheidt van alle andere. Namelijk onze speciale relatie met de wetten van de fysica. Onze mogelijkheid om nieuwe verklaringen, nieuwe kennis te vinden - het centrum van het bestaan te zijn.

Laat me dit nu toepassen op een hedendaagse controverse, niet omdat ik wil pleiten voor een bepaalde oplossing, maar slechts om te illustreren wat ik bedoel. Die controverse is de opwarming van de Aarde. Ik ben wel fysicus maar niet de juiste soort als het over de opwarming van de Aarde gaat, dan ben ik maar een leek. En voor een leek is het redelijk de heersende wetenschappelijke theorie serieus te nemen. En volgens die theorie is het al te laat om een ramp te voorkomen. Want als het waar is dat onze beste optie voor het ogenblik is de CO2 emissie te voorkomen door iets als het Kyoto Protocol, met zijn beperkingen voor de economie en de enorme kosten van honderden miljarden dollars of wat dan ook, dan is dat op zichzelf al een ramp volgens elke redelijke maatstaf. En de voorgestelde acties hebben niet eens de bedoeling het probleem op te lossen, alleen maar om het een beetje uit te stellen. Het is al te laat om het te vermijden en dat was het waarschijnlijk al voordat iemand het zich realiseerde. Het was waarschijnlijk al te laat in de jaren '70, toen de beste wetenschappelijke theorie ons vertelde dat we op een nieuwe ijstijd afstevenden waarin miljarden zouden omkomen.

Dat lijkt me een duidelijke les en ik begrijp niet waarom ze van geen invloed is op het publieke debat. Het is dat we het niet altijd weten. Als we weten dat een ramp eraan komt en hoe ze op te lossen voor een kost die lager is dan de kost van de ramp zelf dan hoef je niet verder te discussiëren. Maar geen voorzorgen en geen voorzorgsbeginsel kunnen problemen voorkomen die we niet kunnen voorzien. Daarom moeten we ook weten hoe problemen te repareren, niet alleen om ze te vermijden. Het is waar dat een ons preventie gelijk is aan een pond herstel maar alleen dan als we weten wat te voorkomen. Als je op je neus bent geslagen, dan leert de medische wetenschap je niet hoe je klappen kunt voorkomen. Als de medische wetenschap ophield met remedies te zoeken en zich alleen toelegde op preventie, dan zou ze weinig bereiken op beide gebieden.

De wereld is vol berichten over plannen om ten koste van alles CO2-uitstoot te verminderen. Ze zou vol moeten zijn met plannen hoe de temperatuur te laten dalen en hoe te leven met hogere temperaturen. En niet ten koste van alles, maar efficiënt en goedkoop. Zo'n plannen bestaan zoals zwermen van spiegels in de ruimte om zonlicht weg te kaatsen en in water levende organismen ertoe brengen meer CO2 te consumeren. Voor het ogenblik staat dat op een laag pitje. Ze staan niet centraal bij de inspanningen om dit probleem, of een ander, aan te pakken. En voor problemen waarvan we ons nog niet bewust zijn is het vermogen om ze te herstellen -- niet het geluk dat ze zich nooit zullen voordoen -- onze enige hoop, niet alleen om problemen op te lossen, maar om te overleven. Laat ons dan twee stenen tafelen nemen en ze graveren. Op de eerste de tekst "Problemen zijn op te lossen." En op de tweede "Problemen zijn onvermijdelijk." Dank u. (Applaus)