Corneille Ewango: held van het Kongolese oerwoud

Ik spreek geen Engels. Ik begon een jaar geleden Engels te spreken, Engels te leren. Ik spreek Frans en groeide op met Frans, dus mijn Engels is Franglais. Ik ben geboren in West Kongo in dit gebied hier en ging naar de universiteit in Kisangani. Na mijn studie ging ik naar dit gebied, het Ituri Woud. Maar wat ik gedaan heb -- toen ik ongeveer 14 was, groeide ik op in mijn ooms huis. Mijn vader was een soldaat, en mijn oom was visser en tevens stroper. Wat ik gedaan heb van mijn 14e tot mijn 17e, was het assisteren met het verzamelen van ivoor, vlees en wat ze maar doodden, stroopten, jaagden in het bos, om het naar de markt in de stad te brengen.

Maar uiteindelijk raakte ik zelf betrokken. Rond mijn 17e tot mijn 20e werd ik zelf stroper. Ik wilde dat doen, omdat ik mijn studie wilde vervolgen. Ik wilde naar de universiteit, maar mijn vader was arm, zelfs mijn oom... Dus deed ik het. Drie tot vier jaar lang ging ik naar de universiteit. Driemaal meldde ik me aan voor biomedische wetenschap, om dokter te worden. Ik werd niet toegelaten. Ik werd wel toegelaten tot de studie biologie. Ik zei: Nee, dat doe ik niet. Mijn familie is arm, mijn gebied heeft geen goede gezondheidszorg. Ik wil dokter worden om ze te kunnen helpen. Drie keer, dat betekent drie jaar... en ik werd ouder. Ik zei: nee, ik ga door. Dus ik studeerde ecologie en tropische plantkunde. Toen ik afstudeerde, ging ik naar het Ituriwoud voor mijn stage. Daar vond ik mijn passie voor wat ik tot op dit moment gedaan heb: plantkunde en natuurbehoud.

Rond die tijd was het Ituriwoud een bosreservaat met enkele dieren en de planten. Het opleidingscentrum was opgebouwd rond de Kongolese wetenschappelijke staf en ook enkele Amerikaanse wetenschappers. Het Okapi Fauna Reservaat beschermt volgens mij het grootste aantal olifanten die we nu in beschermde gebieden hebben in Kongo. Er zijn ook chimpansees. De naam Okapi Fauna Reservaat komt van dit mooie schepsel. Dit is een bosgiraf. Ik denk dat jullie die wel kennen. Hier hebben we de savanne-giraf, maar door evolutie hebben we deze bosgiraf, die alleen in Kongo leeft. Ook zijn er enkele mooie primaten. 13 Soorten -- de grootste verscheidenheid in één gebied binnen Afrika. In het Ituriwoud zelf zijn ongeveer 1300 plantensoorten, voor zover bekend.

Ik ging in 1995 werken bij de Wildlife Conservation Society, maar begon in 1991 bij hen te werken als student. Ik werd aangesteld als onderwijsassistent op mijn universiteit omdat ik met lof geslaagd was. Ik vond dit niks vanwege de matige begeleiding die ik kreeg. Ik wilde bij een opleidings- en onderzoekscentrum werken. Met het einde van het dictatorschap van Mobutu Sese Seko, die de meesten van jullie kennen, werd het leven erg moeilijk. Het werk dat we gedaan hadden werd onmogelijk gemaakt.

Toen Kabila zijn beweging startte om Kongo te bevrijden, trokken Mobutu's soldaten zich terug, en trokken van het Oosten naar het Westen. Het Okapi Fauna Reservaat is hier, en er was een weg van Goma, hier ergens, helemaal naar hier. Dus ze konden wel eens door het Okapi Fauna Reservaat trekken. Kongo heeft vijf werelderfgoed-natuurgebieden en Okapi Fauna Reservaat is daar een van. Dus soldaten vluchtten door het reservaat. Op hun weg plunderden ze alles. Martelingen, gevechten -- oh, mijn God, je gelooft het niet. Iedereen probeerde te vluchten, maar waarheen? Voor ons jongeren was het de eerste keer dat we de taal van oorlog, van geweren hoorden. Zelfs mensen die de rebellie van 1963 hadden meegemaakt, na de onafhankelijkheid, geloofden niet wat er gebeurde. Ze vermoordden mensen, ze deden wat ze maar wilden want ze hadden macht. Wie deden dit? Jonge kinderen. Kindsoldaten. Je kunt hem niet vragen hoe oud hij is, want hij heeft een geweer.

Maar ik was uit het Westen, en werkte in het Oosten, maar sprak destijds geen Swahili. Toen ze kwamen plunderden ze alles. Lingala spreken was onmogelijk, want dat sprak Mobutu, en iedereen die het sprak was een soldaat. Ik kwam uit hetzelfde gebied als hij. Al mijn vrienden zeiden: we vertrekken want we zijn doelwit. Maar ik wilde niet naar het Oosten want ik sprak geen Swahili. Ik bleef. Als ik ging werd ik vermoord. Ik kon ook niet terug naar mijn gebied -- meer dan 1000 km ver.

Ik bleef nadat ze alles hadden geplunderd. We hadden plantkundig onderzoek gedaan, en hadden een klein herbarium van 4500 vellen met planten. We sneden, droogden en verpakten ze, plakten ze in een map. Zodoende konden we ze gebruiken voor landbouw, geneeskunde, wat dan ook -- en voor wetenschappelijk onderzoek naar de flora en verandering van het bos. Dit zijn mensen die rondtrekken, hier zelfs Pygmeeën. Dit is een intelligente, hardwerkende jongen, een Pygmee. Ik heb zo'n tien jaar met hem gewerkt. Hij moest met soldaten het bos in om olifanten te stropen. Omdat hij Pygmee is, weet hij hoe je een olifant opspoort in het bos. Hij werd aangevallen door een luipaard en ze hadden hem achtergelaten. Ze kwamen me vertellen dat ik hem moest redden. Ik gaf hem enkel antibiotica die we gebruiken tegen tuberculose. Gelukkig heb ik zo zijn leven gered.

Dat was de taal van de oorlog. Overal werd voortdurend naar mineralen gegraven, werden dieren gedood, hout gekapt enzovoort. En het belangrijkste: ik denk dat jullie allemaal een mobieltje hebben. Dit mineraal heeft veel mensen vermoord -- vijf miljoen Kongolezen stierven vanwege dit: Colombo-Tantalite, ze noemen het Coltan. Ze gebruiken het om mobieltjes te maken. In dit gebied en door heel Kongo werd het gevonden. Een lucratieve handel van de oorlog.

In de eerste oorlog, nadat we alles hadden verloren, moest ik van alles redden, zelfs mezelf, mijn leven en de levens van mijn staf. Ik begroef de motor van onze nieuwe auto, om deze te redden. De uitrusting ging deels mee naar boven op de boomtoppen, om het te redden. Hij verzamelt geen planten, hij gaat onze instrumenten redden in het bladerdak. Met het materiaal dat over was -- omdat ze het wilden verwoesten, verbranden. Ze begrepen het niet, ze hadden geen opleiding. Ik verpakte het. Dat ben ik die zich naar Oeganda haast. Ik trachtte 4.000 specimen te redden, met mensen die ze per fiets vervoerden. We waren succesvol. Ik bracht die 4.000 specimen onder in het herbarium van Makerere-universiteit. Na de oorlog was ik in staat het naar huis terug te brengen zodat we onze studies konden voortzetten.

De tweede oorlog kwam onverwacht. Met vrienden zaten we voetbal te kijken en goede muziek te luisteren op radio Worldspace, toen het begon, denk ik. Het was zo erg. We hoorden nu dat vanuit het Oosten de oorlog weer begon, en het ging hard. Ik dacht: nu zal met Kabila hetzelfde gebeuren als hij met Mobutu deed. Het reservaat was doelwit van de rebellen. Drie verschillende bewegingen en twee milities, in hetzelfde gebied, vechtend om de natuurlijke bronnen. Werken was onmogelijk. Ze verwoestten alles. Stropen -- ongelofelijk... Dat zijn de machtige mannen waarmee we moesten praten. Wat zijn de regels van het reservaat en de regels van de parken? Wat ze deden kon niet. Dus gingen we met ze praten. Dat is winning van Coltan en goudwinning.

Dus vertelden we ze dat ze in een beschermd gebied waren. Er is regelgeving dat het verboden is hout te kappen, mijnbouw te plegen en te stropen. Maar ze zeiden: "Mensen toch, jullie denken dat soldaten die sterven minder belangrijk zijn dan jullie dieren. Wij denken dat niet. We moeten het doen om onze beweging vooruit te helpen." Ik zei: "Geen sprake van, dat doe je hier niet." We praatten met ze en ik was aan het onderhandelen. Ik probeerde onze uitrusting te beschermen en onze staf, en de dorpen met zo'n 1.500 mensen. We gingen door.

Maar terwijl ik met ze onderhandelde, hadden we soms ontmoetingen waarbij zij spraken met Jean-Pierre Bemba, met Mbusa Nyamwisi, met Kabila, waar ik bij zat. Soms spraken ze in mijn eigen taal, Lingala. Ik hoorde welke strategieën ze hadden, wat ze voorbereidden. Soms kwam een helikopter om ze ammunitie te brengen en zo. Zij lieten mij dit dragen, en ik telde en hield bij waar alles vandaan kwam. Ik had alleen maar een satelliettelefoon, mijn computer en een plastic zonnepaneel, die ik verstopte in het bos. Elke dag, nadat we onze ontmoeting hadden, welk compromis we ook hadden, ging ik een korte e-mail schrijven en verstuurde hem naar alle mensen in mijn adresboek. Berichtte ze wat er gebeurde in de voortgang van de oorlog en wat ze van plan waren. Ze werden achterdochtig toen ze merkten dat wat er 's ochtends besproken was, 's middags op het nieuws was -- BBC, RFI. (Gelach) Iets klopte er niet. Op een dag troffen we elkaar. (Applaus) Sorry.

Op een dag gingen we naar de hoofdcommandant. Hij had hetzelfde iridium mobieltje als ik. Hij vroeg me: "Weet je hoe dit werkt?" Ik zei: "Heb ik nooit gezien. (Gelach) Ik weet het niet." Ik had het mijne in mijn zak zitten. Dus ik gokte erop dat ze me vertrouwden, en dat ze me niet zouden fouilleren. Dus ik was bang. Toen we klaar waren, ging ik het terugleggen in het bos. Ik verstuurde het nieuws over, wat dan ook, dagelijks naar de V.N., UNESCO, ons instituut in New York over wat er zich afspeelde. Daardoor werden ze onder grote druk gezet om het gebied te verlaten. Want het was onmogelijk dat alles wat ze doen meteen bekend is.

Gedurende de eerste twee opstanden, doodden ze alle dieren in de dierentuin. We hadden 14 Okapi's, waarvan er eentje zwanger was. Na een week van hevige gevechten in het gebied, hadden we succes -- we hadden de eerste Okapi. Dit zijn de enige broek en shirt die ik had. Dit is geen plaatselijke bevolking, dit zijn rebellen. Ze brachten hier verheugd het nieuws dat ze de Okapi beschermd hadden met de oorlog, omdat wij het nieuws verspreidden dat ze overal moordden en stroopten. Een week nadat we de geboorte van de Okapi vierden, doodden ze een olifant, net 50 meter van de plek waar de Okapi was geboren in de dierentuin. Ik was woedend. Ik was er tegen dat ze hem zouden ontleden voor ik mijn rapport klaar had en de Commandant had gesproken. Dat lukte me. De olifant rotte weg en zij kregen enkel de slagtanden.

Na dit alles moesten we deze oorlogssituatie gaan herbouwen. Ik had wat geld -- 150 dollar salaris. Met de helft daarvan herbouwde ik het herbarium, want we hadden geen goede infrastructuur voor plantstudie. Wildlife Conservation Society is meer met planten bezig. Ik startte dit met 70 dollar en begon met geld inzamelen waar ik maar heenging. Ik had de kans om overal heen te gaan waar er herbaria zijn voor mijn Afrikaanse materiaal. Ze steunden me een beetje en ik bouwde dit. Nu worden hier jonge Congolezen getraind.

Tevens is een van onze specialiteiten het volgen van de effecten van opwarming op biodiversiteit, en welke rol het Ituriwoud speelt in het opnemen van koolstof. Dit is een van de studies die we doen op 40 hectare grond, waar we bomen en lianen dikker dan 1 cm. hebben gemerkt en we volgen ze. We hebben nu data over ongeveer 15 jaar, die laten zien hoe het bos bijdraagt aan de koolstofreducties. Dat is -- dit is erg moeilijk voor me. Dit is een erg genante talk -- Ik weet niet waar te beginnen en te eindigen.

Toen ik me hierop voorbereidde, kon ik geen goede titel bedenken voor mijn talk. Maar nu denk ik dat ik het zou noemen: "De taal van geweren". Waar zijn jullie allemaal? We praten nu over het herbouwen van Afrika. Maar is de wapenindustrie een middel voor heropbouw, of een spelletje? Ik geloof dat we oorlog als een spelletje zien -- zoals voetbal. Iedereen is blij, maar kijk wat het aanricht, kijkt wat er gebeurt in Darfur. Nu zeggen we: O, mijn God. Kijk naar de oorlog in Rwanda. Veroorzaakt door de taal van geweren. Ik denk niet dat iemand Google kan beschuldigen, want ze doen het juiste, zelfs als mensen van Al-Qaida Google gebruiken om elkaar te spreken. Maar het verleent een enorme dienst aan miljoenen. Maar wat doet de wapenindustrie? Dank je wel. (Applaus)

Chris Anderson: Dank je. Dank je. Wacht hier even. Het is een verbazingwekkend verhaal. Ik vermoed dat een hoop mensen hier met dezelfde vraag zitten als ik. Hoe kunnen we je helpen?

Corneille Ewango: Dat is een heel genante vraag. Ik ben nu heel nerveus. Ik denk dat mensen soms handelen vanuit onwetendheid. Ik heb het zelf gedaan. Als ik geweten had, toen ik jong was, dat door olifanten te doden, ik biodiversiteit vernietigde, dan had ik het niet gedaan. Velen van jullie hebben de talenten van Afrikanen gezien, maar weinigen gaan naar school. Velen sterven door al die pandemieën: HIV, malaria, armoede en gaan niet naar school. Hoe je ons kunt helpen, is door capaciteiten te bouwen. Hoevelen hebben kansen zoals ik die had, om in de V.S. een masters te behalen. Nu ben ik in Nederland om te promoveren. Velen ontbreekt het gewoon aan geld. Zij kunnen niet eens naar de universiteit. Ze kunnen niet eens een bachelorgraad behalen. Capaciteiten bouwen voor jonge mensen, zal een betere generatie bouwen en een betere toekomst voor Afrika.

CA: Dank je, dank je. (Applaus)