Clay Shirky: Hoe cognitief surplus de wereld zal veranderen

Het verhaal begint in Kenya in december 2007, toen er een betwiste presidentsverkiezing plaatshad. En tijdens de mediastorm na die verkiezing brak er etnisch geweld uit. En er was een advocate in Nairobi, Ory Okolloh - die sommigen van jullie misschien kennen van haar TEDTalk - die erover begon te bloggen op haar site, Kenyan Pundit. En kort na de verkiezingen en de uitbarsting van geweld legde de regering plots een belangrijke media blackout op. En zo werden weblogs van commentaar, als deel van het medialandschap, plots een kritisch onderdeel van het medialandschap bij het begrijpen van waar het geweld zich bevond. Okolloh vroeg haar commentatoren om meer informatie over wat er aan de hand was. En de commentaren begonnen binnen te stromen. En Okolloh verzamelde ze. Ze postte ze. En ze besloot al snel: "Het is te veel. Ik kan hier elke dag de dag mee vullen en ik kan het niet bijhouden. Er is meer informatie over wat er op dit moment in Kenya gebeurt dan één persoon kan behappen. Als er nu eens een manier was om dit te automatiseren."

En twee programmeurs die haar blog lazen staken hun hand op en zeiden: "Wij kunnen dat." En op 72 uur tijd lanceerden ze Ushahidi. Ushahidi - de naam betekent "getuige" of "getuigenis" in Swahili - is een heel simpele manier om verslagen van het veld te capteren, van het web of, zeer belangrijk, van mobiele telefoons en SMS, en om die te aggregeren en op een kaart te zetten. Dat is alles, maar meer is er niet nodig. Wat dit doet is de zwijgende informatie ter beschikking van de hele bevolking te stellen - iedereen weet waar het geweld is maar niet één persoon weet wat iedereen weet en het neemt die zwijgende informatie en aggregeert ze, zet ze op een kaart en publiceert ze. En dat, dat maneuver dat "crisis mapping" heet startte in Kenya in januari 2008.

En er waren genoeg mensen die ernaar keken en het waardevol vonden om de programmeurs die Ushahidi creërden te doen besluiten om het open source te maken en om er een platform van te maken. Sindsdien is het uitgerold in Mexico om verkiezingsfraude op te volgen. Het is uitgerold in Washington DC om het sneeuwruimen op te volgen. En het bekendste geval is Haiti in de nasleep van de aardbeving. En als je naar de kaart kijkt die nu op de voorpagina van Ushahidi staat dan zie je dat Ushahidi wereldwijd is uitgerold, niet? Dit startte als een enkele idee en een enkele implementatie in Oost-Afrika begin 2008 en werd een goblale uitrol in minder dan drie jaar.

Wat Okolloh deed zou niet mogelijk geweest zijn zonder digitale technologie. Wat Okolloh deed zou niet mogelijk geweest zijn zonder menselijke gulheid. En wat nu interessant is, is het aantal omgevingen waar de uitdaging van maatschappelijk design steunt op de realiteit van die twee dingen. Dat is het middel waar ik het over heb. Ik noem het cognitief surplus. En het vertegenwoordigt het vermogen van de wereldpopulatie om vrijwilliger te zijn en bij te dragen en samen te werken aan grote, soms wereldwijde projecten. Cognitief surplus bestaat uit twee dingen. Het eerste is natuurlijk de vrije tijd en de talenten van de wereld. De wereld heeft meer dan een biljoen uren vrije tijd per jaar om aan gezamenlijke projecten te werken. Die vrije tijd bestond ook in de 20ste eeuw maar in de 20ste eeuw hadden we geen Ushahidi.

Dat is de tweede helft van het cognitieve surplus. Het medialandschap van de 20ste eeuw was erg goed in mensen helpen met consumeren. En het gevolg was dat we erg goed werden in consumeren. Maar nu we mediatools hebben gekregen - het internet, mobiele telefoons - waarmee we meer kunnen doen dan consumeren zien we dat mensen geen TV-verslaafden werden omdat we dat leuk vonden. We werden TV-verslaafden omdat dat de enige kans was die we kregen. We consumeren nog steeds graag, natuurlijk. Maar blijkbaar creëren we ook graag en delen we graag. En die twee dingen samen - de oude menselijke motivatie en de moderne tools die ons toelaten om die motivatie samen te leggen in grootschalige inspanningen zijn het nieuwe designmiddel. En door cognitief surplus te gebruiken beginnen we werkelijk ongelooflijke experimenten te zien, bij wetenschappelijke, literaire, artistieke en politieke inspanningen. In design.

We krijgen natuurlijk ook een hoop LOLcats. LOLcats zijn schattige foto's van katten die nog schattiger worden gemaakt door er schattige onderschriften bij te bedenken. En die zijn ook deel van het overvloedige medialandschap dat we vandaag kennen. Het is één van de participatieve - één van de participatieve modellen die we daaruit zien voortkomen, naast Ushahidi. Ik zou willen stipuleren, zoals advocaten dat zeggen, dat LOLcats de meest dwaze creatieve daad zijn. Er zijn natuurlijk andere kandidaten, maar LOLcats kunnen als algemeen voorbeeld dienen. Maar het punt is het volgende. De meest dwaze creatieve daad is nog steeds een creatieve daad. Iemand die zoiets heeft gedaan, hoe middelmatig en eenmalig het ook is, heeft iets geprobeerd, heeft iets publiek gemaakt. En eens ze dat gedaan hebben kunnen ze het opnieuw doen. En ze zouden kunnen oefenen om beter te worden.

Er is een spectrum van middelmatig tot goed werk. En iedereen die heeft gewerkt als artiest of ontwerper weet dat dat een spectrum is waar je constant mee worstelt. De kloof ligt tussen iets doen en niets doen. En iemand die een LOLcat maakt is al over die kloof heen. Het is verleidelijk om Ushahidi te willen zonder LOLcats, om het ernstige werk te krijgen zonder het wegwerpwerk. Maar media-overvloed werkt nooit zo. Vrijheid om te experimenteren betekent vrijheid om met om het even wat te experimenteren. Zelfs met de heilige drukpers kregen we erotische verhalen 150 jaar eerder dan wetenschappelijke tijdschriften.

Dus vooraleer ik spreek over wat volgens mij het kritische onderscheid is tussen LOLcats en Ushahidi, wil ik graag praten over hun gemeenschappelijke bron. En die bron is een ontwerp voor guldheid. Het is één van de merkwaardige aspecten van onze historische tijd dat zelfs nu cognitief surplus een middel wordt dat de basis voor design kan zijn, de sociale wetenschappen ook beginnen uit te leggen hoe belangrijk onze intrinsieke motivatie is voor ons, hoe veel dingen we doen omdat we ze leuk om doen vinden, eerder dan omdat de baas zegt dat het moet of omdat we ervoor betaald worden.

Dit is een grafiek uit een paper van Uri Gneezy en Alfredo Rustichini, die bij het begin van dit decennium een test deden over wat zij de "afschrikkingstheorie" noemden. De afschrikkingstheorie is een heel eenvoudige theorie over menselijk gedrag. Als je wil dat iemand iets minder vaak doen, voeg er dan een straf aan toe en ze zullen het minder vaak doen. Simpel, recht door zee, gezond verstand, en nauwelijks getest. En dus bestudeerden ze 10 kinderkribbes in Haifa, Israel. En ze bestudeerden die kinderkribbes op het tijdstip van de grootste spanning, zijnde het afhaaluur. Op het afhaaluur willen de begeleiders, die al de hele dag bij jullie kinderen zijn, dat jullie op het afgesproken uur opdagen om jullie kinderen op te halen. De ouders van hun kant - die het nogal druk hebben op het werk, die te laat zijn en boodschappen moeten doen - willen wat ruimte om de kinderen te laat op te halen.

Gneezy en Rustichini zeiden dus: Hoe vaak worden kinderen te laat opgehaald op deze 10 kinderkribbes?" En ze zagen - en dat is de grafiek, dit zijn de weken en dit zijn de aantallen laatkomers - dat er tussen 6 en 10 gevallen van late ophaling waren, gemiddeld over deze 10 kinderkribbes. Dus verdeelden ze de kinderkribbes in twee groepen. De witte groep daar is de controlegroep; zij veranderen niets. Maar voor de groep van kinderkribbes die wordt vertegenwoordigd door de zwarte lijn zeiden ze: "We veranderen die afspraak vanaf vandaag. Als je je kind meer dan 10 minuten te laat ophaalt voegen we een boete van 10 shekel aan je rekening toe. Boem. Geen uitzonderingen.

En zodra ze dat deden veranderde het gedrag in die kinderkribbes. De late ophalingen namen toe, elke week, gedurende de volgende 4 weken tot ze een piek bereikten op drie keer het gemiddelde van voor de boete, en daarna fluctueerden ze tussen twee en drie keer het gemiddelde van de boete zolang de boete duurde. En je ziet meteen wat er gebeurde. De boete veranderde de cultuur van de kinderkribbe. Door een boete toe te voegen gaven ze de ouders het signaal dat hun volledige schuld aan de begeleiders was afgelost met de betaling van 10 shekels, en dat er geen schuld of sociale bezorgdheid meer overbleef die de ouders aan de begeleiders waren verschuldigd. En dus zeiden de ouders, niet onlogisch: "10 shekel om mijn kind te laat op te halen? Wat kan daar mis mee zijn?" (Gelach)

De verklaring van menselijk gedrag die we erfden in de 20ste eeuw was dat we allemaal rationale actoren zijn die zichzelf maximaliseren. En in die verklaring - de kinderkribbe had geen contract en had zonder beperkingen moeten functioneren. Maar dat klopt niet. Ze functioneerden met sociale beperkingen eerder dan contractuele. En wat belangrijk is: de sociale beperkingen leidden tot een cultuur die genereuzer was dan de contractuele beperkingen. En Gneezy en Rustichini deden dit experiment voor 12 weken - de boete liep gedurende twaalf weken - en toen zeiden ze: "OK, dat was het. Afgelopen met de boete." En toen gebeurde er iets interessants. Er veranderde niets. De cultuur die gebroken was door de boete bleef gebroken toen er geen boete meer was. Economische motivatie en intrinsieke motivatie zijn niet alleen onverenigbaar, die onverenigbaarheid kan lange tijd blijven duren. En dus is de kunst om bij het regelen van dergelijke situaties te begrijpen wanneer je steunt op het economische deel van de afspraak - zoals waar de ouders de begeleiders betalen - en wanneer je op het sociale deel van de afspraak steunt, wanneer je echt regelt op basis van generositeit.

Dat brengt mij terug bij de LOLcats en Ushahidi. Dat is, volgens mij, het spectrum dat van belang is. Beide steunen ze op cognitief surplus. Beide ontwerpen ze op basis van de veronderstelling dat mensen graag ontwerpen en dat we willen delen. Hier is het kritische onderscheid tussen de twee. LOLcats is waarde voor de gemeenschap. Het is waarde gecreëerd door de deelnemers voor elkaar. Overal in onze netwerken is er waarde voor de gemeenschap. Telkens als je een grote verzameling ziet van gedeelde, publiek toegankelijke data, of het nu foto's op Flickr zijn of video's op YouTube of wat dan ook. Dit is goed. Ik vind LOLcats even leuk als iets anders, en misschien wel nog wat leuker. Maar dit is ook een probleem dat grotendeels is opgelost. Ik vind het moeilijk om mij een toekomst voor te stellen waarin iemand zegt: "Waar, o waar kan ik een foto vinden van een schattige kat?"

Ushahidi, integendeel, is waarde voor de maatschappij. Het is waarde die door de deelnemers wordt gecreëerd maar die door de maatschappij als geheel wordt genoten. De doelen die Ushahidi zich stelt zijn niet alleen om het leven beter te maken voor de deelnemers, maar om het leven beter te maken voor iedereen in de maatschappij waarin Ushahidi opereert. En dat soort van maatschappelijke waarde is niet alleen een bijproduct van het zich openstellen voor menselijke motivatie. Het zal echt een bijproduct worden van wat we gezamenlijk van dit soort inspanningen maken. Er zijn een biljoen uren per jaar aan participatieve waarde die voor het grijpen liggen. Dat zal jaar in, jaar uit zo zijn. Het aantal mensen dat in staat is om aan dit soort projecten deel te nemen zal groeien. En we kunnen zien dat organisaties die gevormd zijn rond een cultuur van gulheid ongelooflijk effect kunnen sorteren zonder veel contractuele overhead. Dat model verschilt totaal van ons standaardmodel voor grootschalige groepsactie in de 20ste eeuw.

Wat hier het verschil zal maken is wat Dean Kamen zei, de uitvinder en ondernemer. Kamen zei: "Vrije culturen krijgen wat ze verheerlijken." We staan voor de keuze. We hebben dat triljoen uur per jaar. We kunnen dat gebruiken om elkaar kapot te maken, en dat zullen we doen. Dat krijgen we gratis. Maar we kunnen ook de mensen verheerlijken en steunen en belonen die het cognitieve surplus proberen te gebruiken om maatschappelijke waarde te creëren. En in de mate waarin we dat gaan doen, in de mate waarin we daartoe in staat zijn, zullen we de maatschappij kunnen veranderen.

Ik dank u zeer.