Charles Leadbeater: Onderwijsvernieuwing in de sloppenwijken

Het is een waar genoegen hier te zijn, een waar genoegen te spreken na Brian Cox van CERN. CERN is de thuisbasis van de Grote "Hadron Collider ". Wat is er toch gebeurd met de Kleine Hadronbotser? Waar is de Kleine Hadronbotser? Want de Kleine Hadronbotser was ooit hét grote ding. En nu ligt de Kleine Hadronbotser in een kast, over het hoofd gezien en verwaarloosd. Weet je, toen de Grote Hadronbotser opstartte en niet werkte, en mensen probeerden uit te zoeken waarom, was dat het team van de Kleine Hadronbotser die hem saboteerden omdat ze zo jaloers waren. De hele familie Hadronbotser moet bevrijd worden.

De les van de presentatie van Brian, in zekere zin - al die fantastische foto's - is eigenlijk dit: je uitgangspositie bepaalt alles wat je ziet. Wat Brian zei was dat de wetenschap achtereenvolgens verschillende uitgangsposities heeft geboden vanwaar we onszelf kunnen zien. En daarom is ze zo waardevol. Dus het uitgangspunt dat je neemt bepaalt virtueel alles dat je zal zien. De vraag die je zal stellen bepaalt veel van het antwoord dat je krijgt.

En dus, als je deze vraag zou stellen: Waar zou jij zoeken naar de toekomst van het onderwijs? Het antwoord dat we daar traditioneel op geven is recht-door-zee, tenminste de laatste 20 jaar. Je gaat naar Finland. Finland is de beste plaats ter wereld om schoolsystemen te zien. Finnen zijn misschien wat saai en depressief en hebben een heel hoge zelfmoordratio, maar potverdorie, wat zijn ze goed opgeleid. En ze hebben absoluut verbluffende onderwijssystemen. En dus gaan we met ons allen naar Finland, en we verbazen ons over het sociaal-democratisch mirakel van Finland en zijn culturele homogeniteit, en al de rest, en dan worstelen we om ons voor te stellen hoe we lessen mee naar huis kunnen nemen.

En dus heb ik het afgelopen jaar met de hulp van Cisco die mij, om één of andere duistere reden, sponsort om dit te doen. Ik heb ook elders gezocht. Want radicale innovatie komt soms van de allerbesten, maar vaak ook van plaatsen waar de nood hoog is, waar er onbeantwoorde latente vraag is, en onvoldoende middelen om traditionele oplossingen te laten werken - traditionele dure oplossingen, die afhangen van professionelen, want dat is wat scholen en ziekenhuizen zijn.

Ik kwam dus in plaatsen als deze terecht. Deze plek heet Monkey Hill. Het is één van de vele favelas van Rio. Het grootste deel van de bevolkingsgroei van de volgende 50 jaar zal in steden zijn. We groeien met zes steden van 12 miljoen mensen per jaar, de komende 30 jaar. Bijna al die groei zal in de ontwikkelde wereld plaatsvinden. Bijna al die groei zal zijn op plekken als Monkey Hill. Hier zul je de snelst groeiende jonge bevolking ter wereld hebben. Dus als je remedies wil die werken - voor ongeveer alles - gezondheid, onderwijs, overheidsbeleid, en onderwijs - dan moet je naar deze plekken gaan. En op deze plekken ontmoet je mensen als hij.

Deze man heet Juanderson. Toen hij 14 was, zoals vele 14-jarigen in het Braziliaanse onderwijssysteem, verliet hij de school. Het was saai. In plaats daarvan ging Juanderson zich bezighouden met wat hem een soort kans en hoop bood daar waar hij woonde, en dat was drugshandel. Toen hij 16 was had hij pijlsnel promotie gemaakt en runde hij de drugshandel in 10 favelas. Hij had een omzet van 200.000 $ per week. Hij had 200 werknemers. Hij zou dood zijn op zijn 25ste. En gelukkig ontmoette hij deze man, Rodrigo Baggio, de eigenaar van de allereerste laptop in Brazilië. In 1994 startte Rodrigo iets dat CDI heette dat computers, geschonken door bedrijven, installeerde in buurtcentra in favelas, en plaatsen als deze creëerde. Wat Juanderson van koers deed veranderen was leertechnologie die het leren leuk en toegankelijk maakte.

Of je kan naar plaatsen als deze gaan. Dit is Kibera, de grootste sloppenwijk in Oost-Afrika. Miljoenen mensen leven hier, uitgestrekt over vele kilometers. En daar ontmoette ik deze twee mensen, Azra links, Maureen rechts. Ze hadden pas hun Kenyaans getuigschrift van middelbaar onderwijs afgewerkt. Die naam vertelt je dat het Kenyaanse onderwijssysteem ongeveer alles ontleent aan Groot-Brittannië, circa 1950, maar erin geslaagd is om het nog erger te maken. Dit zijn dus scholen in dit soort sloppenwijken. Het zijn plaatsen als deze. Dat is waar Maureen naar school ging. Het zijn private scholen. Er zijn geen openbare scholen in de sloppenwijken. En het onderwijs dat ze kregen was belabberd. Het was in plaatsen als deze. Deze school is opgezet door nonnen in een andere sloppenwijk die Nakuru heet. De helft van de kinderen in de klas heeft geen ouders omdat die aan AIDS gestorven zijn. De andere helft heeft één ouder omdat de andere ouder aan AIDS gestorven is. De uitdagingen voor het onderwijs in dit soort plaatsen zijn niet om de koningen en koninginnen van Kenya of Groot-Brittannië te leren. Het gaat om overleven, in je levensonderhoud voorzien, niet seropositief worden. De ene technologie die rijk en arm verbindt in dit soort plaatsen heeft niets te maken met industriële technologie. Niets met elektriciteit of water. Het is de mobiele telefoon. Als je een nieuw ontwerp wil maken voor virtueel elke dienst in Afrika, zou je vandaag starten met de mobiele telefoon. Of je zou naar plaatsen als deze kunnen gaan.

Deze plaats heet de Madangiri Nederzettingskolonie, een erg ontwikkelde sloppenwijk, ongeveer 25 minuten buiten New Delhi, waar ik deze figuren ontmoette die mij een dag rondleidden. Het merkwaardige aan deze meisjes en het teken van de soort van sociale revolutie die door de ontwikkelingslanden raast is dat deze meisjes niet getrouwd zijn. 10 jaar geleden zouden ze zeker getrouwd zijn geweest. Nu zijn ze niet getrouwd en willen ze verder studeren, om een carrière te hebben. Ze zijn opgevoed door moeders die ongeletterd zijn, die nooit huiswerk hebben gemaakt. In heel de derde wereld zijn er miljoenen ouders, tientallen, honderden miljoenen, die voor het eerst kinderen hebben die huiswerk en examens maken. En de reden waarom ze blijven studeren is niet omdat ze naar een school als deze gingen. Dit is een privé-school, waar je schoolgeld betaalt, een goede school. Dit is het beste dat je kan krijgen in Hyderabad in het Indische onderwijssysteem. De reden waarom ze bleven studeren was dit.

Deze computer is geïnstalleerd in de ingang van hun sloppenwijk door een revolutionaire sociale ondernemer genaamd Sugata Mitra, die de meest radicale experimenten heeft uitgetest. Die tonen aan dat kinderen, in de juiste omstandigheden, op zichzelf kunnen leren met behulp van computers. Deze meisjes zijn nooit in aanraking geweest met Google. Ze weten niets over Wikipedia. Stel je voor hoe hun leven zou zijn als je dat tot bij hen zou krijgen.

Als je dus, zoals ik, door deze rondleiding heenkijkt, en naar ongeveer 100 gevalstudies kijkt van verschillende sociale ondernemers werkzaam in deze erg extreme omstandigheden, kijk dan naar de recepten waar ze mee komen om te leren, die lijken helemaal niet op een school. Waar lijken ze op? Onderwijs is een globale religie. En onderwijs plus technologie is een grote bron van hoop. Je kan naar plaatsen als deze gaan.

Dit is een school 3 uur buiten Sao Paolo. De meeste kinderen hebben ongeletterde ouders. Velen hebben thuis geen elektriciteit. Maar ze vinden het volstrekt vanzelfsprekend om computers en websites te gebruiken, en om video's te maken enzovoort. Als je naar plaatsen als deze gaat dan zie je dat onderwijs in deze omstandigheden werkt door aantrekking, niet door te duwen. Het grootste deel van ons onderwijs is duwen. Ik werd letterlijk naar school geduwd. En op school worden dingen jouw richting uit geduwd, kennis, examens, systemen, tijdsschema's. Als je mensen als Juanderson wil aantrekken die, bijvoorbeeld, wapens zou kunnen kopen, juwelen zou kunnen dragen, op motorfietsen zou kunnen rijden en meisjes zou kunnen versieren door de drugshandel, en je wil hem naar het onderwijs lokken dan heeft een verplicht curriculum niet veel zin. Dat zal hem niet echt aantrekkelijk lijken. Je moet hem aantrekken. Onderwijs moet werken door aantrekking, niet door te duwen.

De idee van een curriculum is in deze omgeving compleet irrelevant. Je moet onderwijs starten vanuit dingen die verschil maken voor hen in hun omgeving. Wat maakt verschil? De sleutel is motivatie, en die heeft twee aspecten. Eén bestaat erin extrinsieke motivatie te geven. Onderwijs loont. Al onze onderwijssystemen werken op basis van het principe dat er een beloning is, maar je moet er nogal lang op wachten. Dat is te lang als je arm bent. 10 jaar wachten op de beloning van onderwijs is te lang als je in je dagelijkse behoeften moet voorzien, als je zorg moet dragen voor broers of zussen, of moet helpen in een zaak. Onderwijs moet dus relevant zijn en mensen helpen in hun levensonderhoud te voorzien, hier en nu, vaak. Je moet het ook intrinsiek interessant maken.

Dus telkens weer stootte ik op mensen als hij. Dit is een fantastische man, Sebastiao Rocha, in Belo Horizonte, de derde grootste stad in Brazilië. Hij heeft meer dan 200 spellen uitgevonden om zowat elk onderwerp onder de zon aan te leren. In de scholen en gemeenschappen waarin Taio werkt begint de dag altijd in een kring en vanuit een vraag. Beeld je een onderwijssysteem in dat vertrekt vanuit vragen, niet vanuit kennis die moet worden doorgegeven, of dat vertrekt vanuit een spel, niet vanuit een les, of dat vertrekt vanuit de veronderstelling dat je mensen eerst aan boord moet krijgen voor je ze les kan geven. In onze onderwijssystemen doe je dat alles achteraf, als je geluk hebt: sport, drama, muziek. Via dit soort dingen geven ze les. Ze trekken mensen naar het onderwijs omdat het echt een dansproject is of een circusproject of, het beste voorbeeld van allemaal - El Sistema in Venezuela - een muziekproject. En zo trek je mensen daardoor naar het onderwijs, je voegt het niet achteraf toe nadat al het leren afgelopen is en je je cognitieve groenten hebt gegeven.

El Sistema in Venezuela gebruikt een viool als leertechnologie. Taio Rocha gebruikt het maken van zeep als een leertechnologie. Wat je vaststelt als je naar die projecten gaat is dat ze mensen en plaatsen op ongelooflijk creatieve manieren gebruiken. Massa's "leren van gelijken". Hoe krijg je onderwijs bij de mensen als er geen leerkrachten zijn, als leerkrachten niet willen komen, als je ze niet kan betalen, en zelfs als je toch leerkrachten hebt, maar hun leerstof niet relevant is voor de gemeenschappen die ze dienen? Je maakt je eigen leerkrachten. Je creëert leren van gelijke tot gelijke. Of je creëert para-leerkrachten, of je voert gespecialiseerde vaardigheden aan. Maar je vindt manieren om relevante leerstof bij de mensen te brengen door technologie, mensen, en plaatsen die anders zijn.

Deze school bevindt zich in een bus op een bouwwerf in Pune, de snelst groeiende stad in Azië. Pune heeft 5.000 bouwplaatsen. Het heeft 30.000 kinderen op die bouwplaatsen. Dat is één stad. Stel je de stadsexplosie voor die zal plaatsvinden in heel de zich ontwikkelende wereld, en hoe vele duizenden kinderen hun schooljaren doorbrengen op bouwplaatsen. Dit is dus een heel eenvoudig systeem om het onderwijs bij hen te krijgen door een bus. Ze behandelen onderwijs allemaal niet als een soort academisch, analytisch leren, maar als iets productiefs, iets dat je maakt, iets dat je kan doen, waar je misschien van kan leven.

En dus ontmoette ik dit personage, Steven. Hij heeft 3 jaar in Nairobi op straat doorgebracht omdat zijn ouders aan AIDS gestorven waren. Hij kwam uiteindelijk terug op school, niet door een aanbod van staatsexamens, maar door een aanbod om het timmermansvak te leren, een praktisch vak, handwerk. De meest trendy scholen ter wereld, High Tech High en andere, hebben een filosofie van leren als een productieve activiteit. Hier is er niet echt keuze. Leren moet productief zijn om zinvol te zijn.

Tenslotte hebben ze een andere kijk op schaalvergroting. Het is een Chinees restaurantmodel van schaalvergroting. Ik leerde het van deze man die een verbazend type is. Hij is waarschijnlijk de opmerkelijkste sociale ondernemer in het onderwijs ter wereld. Zijn naam is Madhav Chavan, en hij vond iets uit dat Pratham heet. Pratham runt voorschoolse speelgroepen voor, vandaag, 21 miljoen kinderen in India. Het is de grootste onderwijs-NGO ter wereld. Ze steunt ook kinderen uit arbeidersgezinnen die naar Indiase scholen gaan. Hij is een echte revolutionair. Hij is van achtergrond een vakbondsorganisator. Dat is waar hij de kneepjes heeft geleerd om zijn organisatie op te bouwen.

Toen ze een bepaald punt hadden bereikt werd Pratham groot genoeg om gratis ondersteuning van McKinsey te krijgen. McKinsey kwam langs, keek naar zijn model en zei: "Weet je wat je hiermee moet doen, Madhav? Je moet er een McDonald's van maken. Wat je doet als je naar een nieuwe site gaat is een soort van franchise uitrollen. Die is gelijk, waar je ook gaat. Ze is betrouwbaar en mensen weten exact waar ze aan toe zijn. Er zullen geen fouten worden gemaakt." En Madhav zei: "Waarom moeten we het zo aanpakken?" Waarom doen we het niet meer zoals de Chinese restaurants?"

Er zijn overal Chinese restaurants maar er is geen keten van Chinese restaurants. Toch weet iedereen wat een Chinees restaurant is. Ze weten wat te verwachten, ook al zijn er subtiele verschillen en de kleuren zullen verschillen en de naam zal verschillen. Je herkent een Chinees restaurant als je het ziet. Deze mensen werken met het Chinese restaurantmodel. Zelfde principes, andere toepassingen en andere omgeving. Niet het McDonald's-model. Het McDonald's-model vergroot de schaal. Het Chinese restaurantmodel verspreidt zich.

Massa-onderwijs startte dus met sociaal ondernemerschap in de 19de eeuw. Dat is waar we opnieuw wanhopige behoefte aan hebben, op wereldschaal. Wat kunnen we van dit alles leren? We kunnen veel leren omdat onze onderwijssystemen jammerlijk falen, op vele manieren. Ze slagen er niet in de mensen te bereiken die ze het meest moeten dienen. Ze treffen vaak doel zonder te begrijpen waar het om gaat. Verbetering is steeds moeilijker te organiseren. Ons vertrouwen in deze systemen, ongelooflijk beladen. Dit is maar een eenvoudige manier om te begrijpen wat voor innovatie, wat voor ander ontwerp we nodig hebben.

Er zijn twee basistypes van innovatie. Er is bewarende innovatie die een bestaande instelling of organisatie ondersteunt, en ontwrichtende innovatie die haar uiteenrukt en een verschillende aanpak creëert. Er zijn formele omgevingen, scholen, universiteiten, ziekenhuizen, waarin innovatie plaats kan vinden, en informele omgevingen, gemeenschappen, families, sociale netwerken. Bijna al onze inspanningen gaan naar dit kader, bewarende innovatie in formele omgevingen, waardoor je een betere versie krijgt van in essentie het schoolsysteem van Bismarck dat in de 19de eeuw werd ontwikkeld. En zoals ik zei, het probleem daarmee is dat er in de ontwikkelingslanden gewoon niet genoeg leerkrachten zijn om dit te doen werken. Je hebt vele miljoenen leerkrachten nodig in China, Indië, Nigeria en de rest van de wereld om aan de nood te voldoen. En in ons systeem weten we dat gewoon meer van hetzelfde geen effect zal hebben op diepe onderwijsongelijkheden, vooral in binnensteden en voormalige industriegebieden.

Daarom hebben we nog drie soorten innovatie nodig. We hebben meer heruitvinding nodig. Overal ter wereld zie je nu meer en meer schools die zichzelf heruitvinden. Het zijn herkenbare scholen, maar ze zien er anders uit. Er zijn Big Picture-scholen in de V.S. en Australiê. Er zijn Kunscap Skolan-scholen in Zweden. Van de 14 daarvan zijn er maar twee in scholen. De meeste zijn in andere gebouwen die niet als scholen zijn ontworpen. Er is een verbazingwekkende school in Noord Queensland genaamd Jaringan. Ze hebben allemaal dezelfde soort kenmerken: zeer op samenwerken gericht, zeer gepersonaliseerd, met vaak doordringende technologie. Het leren start vanuit vragen en problemen en projecten, niet vanuit kennis en een curriculum. Daar hebben we dus zeker meer van nodig.

Omdat zovele van de knelpunten in het onderwijs niet alleen met de school te maken hebben maar met de familie en de gemeenschap heb je met zekerheid ook meer van de rechterkant nodig. Je hebt inspanningen nodig om scholen aan te vullen. Het bekendste daarvan is Reggio Emilia in Italië, het op familie gebaseerde onderwijssysteem om mensen in scholen te ondersteunen en aan te moedigen. Het meest opwindende is de Harlem Kinderzone, die in 10 jaar tijd, geleid door Geoffrey Canada, door een mengeling van scholing en familie- en gemeenschapsprojecten probeerde om niet alleen onderwijs in scholen te transformeren, maar de volledige cultuur en het streven van ongeveer 10.000 families in Haarlem. We hebben meer van dat soort volledig nieuwe en radicale denken nodig. Je kan naar plaatsen gaan die minder dan een uur van deze zaal verwijderd zijn, aan het eind van de weg, die dat nodig hebben, die radicalisme nodig hebben van een soort die we ons niet voorgesteld hebben.

En tenslotte heb je transformationele innovatie nodig die zich kan voorstellen om onderwijs bij de mensen te krijgen op volledig nieuwe en verschillende manieren. We staan dus op het punt, 2015, van een verbazende prestatie, de verscholing van de wereld. Elk kind tot 15 jaar dat een plek op een school wil zal er een kunnen krijgen in 2015. Het is verbazend. Maar het is niet zoals met auto's die zich zo snel en ordentelijk hebben ontwikkeld. In de school herkennen we een erfenis van de 19de eeuw van een Bismarckiaans model van Duits onderwijs dat werd overgenomen door Engelse hervormers en vaak door religieuze missionarissen, dat in de Verenigde Staten werd opgenomen als een kracht van sociale cohesie, en dan in Japan en Zuid-Korea, naarmate die zich ontwikkelden.

Je herkent in de wortels duidelijk de 19de eeuw. En natuurlijk is het echt een grote prestatie. En natuurlijk zal het tot grote dingen leiden. Het zal vaardigheden brengen en leren en lezen. Maar het zal ook de verbeelding vernietigen. Het zal de appetijt vernietigen. Het zal het sociale vertrouwen vernietigen. Het zal de samenleving evenzeer in lagen onderverdelen als het ze bevrijdt. En in onze erfenis voor de ontwikkelingslanden zitten schoolsystemen waar zij nu een eeuw hervorming aan kwijt zullen zijn. Daarom hebben we echt radicale ideeën nodig, en daarom is radicaal denken over hoe we leren nu meer mogelijk en meer nodig dan ooit.

Dankuwel.