Charles Hazlewood: Vertrouwen op het ensemble

Ik ben dirigent, en ik ben hier vandaag om jullie te vertellen over vertrouwen. Mijn job hangt ervan af. Tussen mij en het orkest moet een onwrikbare band van vertrouwen bestaan, ontstaan uit wederzijds respect, waardoor we een muzikaal verhaal kunnen opbouwen waarin we allemaal geloven.

In langvervlogen tijden ging dirigeren en musiceren minder over vertrouwen en, eerlijk gezegd, meer over dwang. Tot ongeveer de Tweede Wereldoorlog waren dirigenten allemaal dictators -- tirannieke figuren die repeteerden, niet alleen met het hele orkest, maar ook met individuen, tot ze erbij neervielen. Gelukkig is de wereld dat stadium voorbij, en is de muziek mee geëvolueerd. We hebben nu een meer democratische kijk op musiceren: een tweerichtingsstraat. Als dirigent moet ik naar de repetitie komen met een overduidelijk gevoel van de buitenarchitectuur van de muziek. Daarbinnen is er immense persoonlijke vrijheid voor de orkestleden om te schitteren.

Voor mijzelf moet ik natuurlijk volledig op mijn lichaamstaal vertrouwen. Dat is alles wat ik heb als het erop aankomt. Het is een stil gebaar. Ik kan geen instructies blaffen terwijl we spelen.

(Muziek)

Dames en heren, het Scottish Ensemble.

(Applaus)

Opdat dit alles zou werken, moet ik natuurlijk een vertrouwenspositie bekleden. Ik moet het orkest vertrouwen, en nog belangrijker, ik moet mijzelf vertrouwen. Denk even na: als je geen vertrouwen hebt, wat doe je dan? Je overcompenseert. in mijn geval betekent dat teveel gebaren; Je wordt een soort woeste windmolen. Hoe groter je gebaar wordt, hoe onduidelijker, waziger, en, eerlijk gezegd, nuttelozer het is voor het orkest. Je wordt voorwerp van spot. Er is geen vertrouwen meer, alleen spot.

Ik herinner me dat ik bij het begin van mijn carrière telkens weer, bij die sombere uitjes met orkesten, helemaal uit de bol ging op het podium, als ik een klein crescendo wilde, gewoon een kleine stijging van het volume. Verdomme, ze wilden het me niet geven; In die verre tijden bracht ik veel tijd door in de kleedkamers, zachtjes huilend. Hoe futiel vond ik de raad die ik kreeg van de grote Britse dirigent-veteraan Sir Colin Davis, die zei: "Dirigeren, Charles, is een klein vogeltje in de hand houden. Hou het te stevig vast, en je knijpt het dood. Hou het te los vast, en het vliegt weg." Ik moet zeggen dat ik in die dagen zelfs geen idee had waar de vogel was.

Een fundamenteel en werkelijk intens belangrijke ervaring voor mij, muzikaal gezien, waren mijn avonturen in Zuid-Afrika, het meest duizelingwekkend muzikale land op de planeet, volgens mij, maar een land dat me, door zijn muzikale cultuur, een fundamentele les heeft geleerd: dat je door muziek te maken kunt komen tot een diep niveau van fundamenteel, leven-gevend vertrouwen. In 2000 had ik de kans om naar Zuid-Afrika te gaan om een nieuw operagezelschap op te richten. Ik ging erheen, ik hield audities, vooral in landelijke townships, over het hele land. Ik hoorde ongeveer 2.000 zangers en verzamelde een gezelschap van 40 zeer verbluffende jonge artiesten, van wie de meerderheid zwart was, maar er waren ook een handvol blanke artiesten.

Het bleek al vroeg bij de eerste repetitieperiode dat één van die blanke artiesten in een vorig leven lid was geweest van de Zuid-Afrikaanse politie. Tijdens de laatste jaren van het oude regime moest hij regelmatig naar het township gaan om de gemeenschap aan te vallen. Je kan je voorstellen wat deze wetenschap deed met de temperatuur in de kamer, de algemene sfeer. Laten we geen illusies hebben. In Zuid-Afrika is de relatie die het meest van vertrouwen gespeend is, die tussen een blanke politieman en de zwarte gemeenschap. Dus hoe moeten we daarvan herstellen, dames en heren? Gewoon door te zingen. We zongen, we zongen, we zongen, en er ontstond verbazend nieuw vertrouwen, en zelfs vriendschap bloeide op. Dat toonde me zo'n fundamentele waarheid: dat musiceren en andere vormen van creativiteit zo vaak naar plekken gaan waar woorden niet geraken.

We zetten een paar voorstellingen op. We gingen op internationale tournee. Eén ervan was 'Carmen'. We besloten een film te maken over 'Carmen' , die we opnamen op locatie in het township Khayelitsha, even buiten Kaapstad. Het stuk werd helemaal in het Xhosa gezongen, een mooie muzikale taal, mocht je ze niet kennen. Het heet 'U-Carmen e-Khayelitsha' -- letterlijk 'Carmen uit Khayelitsha'. Ik wil jullie nu graag een kleine clip tonen, gewoon om jullie te bewijzen dat er niets kleins is aan het Zuid-Afrikaanse musiceren.

(Muziek)

(Applaus)

Wat ik betoverend vond aan het Zuid-Afrikaanse musiceren, is dat het zo vrij is. Zuid-Afrikanen maken gewoon echt vrij muziek. Ik denk dat dat grotendeels te danken is aan één fundamenteel feit: ze zijn niet gebonden aan een notatiesysteem. Ze lezen geen muziek. Ze vertrouwen op hun oren. Je kan een groep Zuid-Afrikanen in vijf seconden een melodietje aanleren. En dan, bijna magisch, zullen ze spontaan harmonie improviseren rond die melodie, want dat kunnen ze. Diegenen onder ons die in het Westen wonen, als ik dat woord mag gebruiken, hebben volgens mij een veel strakkere houding of gevoel voor muziek -- dat het in zekere zin allemaal om vaardigheden en systemen draait. Daarom is het exclusief voorbehouden aan een elite, een getalenteerd corps. En toch, dames en heren, zijn wij allen hier op de planeet wellicht dagelijks met muziek bezig.

Als ik dit even mag opentrekken, ik wed dat elk van jullie in deze zaal met plezier een scherpe, zelfverzekerde uitspraak zou doen over films, waarschijnlijk over literatuur. Maar hoevelen van jullie zouden een zelfverzekerde uitspraak kunnen doen over een stuk klassieke muziek? Waarom is dat zo? Wat ik nu ga zeggen, is: maak toch komaf met dit hoogste gebrek aan zelfverzekerdheid. Ga ervoor, geloof dat je je oren kan vertrouwen, dat je oor kan hebben voor het fundamentele spierweefsel, de stof, het DNA, dat wat een geweldig stuk muziek geweldig maakt. Ik wil een klein experiment met jullie uitproberen.

Wisten jullie dat TED een melodietje is? Een heel eenvoudige melodie, gebaseerd op drie noten -- T, E, D. Momentje, graag. Ik weet dat jullie zullen zeggen: "T bestaat niet in de muziek." Dames en heren, er is een eeuwenoud systeem, dat componisten al honderden jaren lang gebruiken, en dat bewijst dat het wel bestaat. Als ik een toonladder zing: A, B, C, D, E, F, G -- en dan verderga met de volgende reeks letters in het alfabet, zelfde toonladder: H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T -- daar heb je hem. T staat in de muziek gelijk met F. Dus T is F. Dus T, E, D is hetzelfde als F, E, D. In het stuk muziek dat we bij het begin van deze sessie speelden, zit, in het hart ervan, het thema vastgelegd, namelijk TED. Luister even.

(Muziek)

Hoor je dat? Of ruik ik twijfel in de zaal? Oké, we spelen het nog een keer voor jullie, en we zullen de TED in de verf zetten, we lokken hem uit zijn tent. Sorry voor de uitdrukking.

(Muziek)

Lieve help, daar was het, luid en duidelijk, zeker. Ik denk dat we dit nog explicieter moeten maken. Dames en heren, het is bijna tijd voor de thee. Wat denken jullie, moeten jullie zingen om thee te krijgen? Ik denk dat we moeten zingen om thee te krijgen. We gaan die drie wonderlijke noten zingen: T, E, D. Doen jullie dat even voor mij?

Publiek: T, E, D.

Charles Hazlewood: Jullie klinken wat meer als koeien dan als mensen. Proberen we dat nog een keer? Kijk, als je avontuurlijk bent, doe je het één octaaf hoger. T, E, D.

Publiek: T, E, D.

CH: Nog een keer, krachtig (Publiek: T, E, D.)

Daar ga ik weer, als een verdomde windmolen. Nu gaan we dit in de context van de muziek plaatsen. De muziek zal starten, en op mijn teken zingen jullie dat. (Muziek) Nog één keer, met gevoel, dames en heren, anders halen jullie de thee niet. Goed gedaan, dames en heren. Geen slecht debuut voor het TED-koor, helemaal geen slecht debuut.

Ik ben momenteel een project aan het opstarten dat ik heel spannend vind en met jullie wil delen. Het draait om wijzigende perceptie, en om het opbouwen van een nieuw niveau van vertrouwen. Mijn jongste kind kwam met hersenverlamming ter wereld. Je kan je voorstellen, als je er zelf geen ervaring mee hebt, dat dat geen klein ding is om op je bord te krijgen. Maar het geschenk dat ik van mijn geweldige dochter heb gekregen, afgezien van haar bestaan zelf, is dat dit mijn ogen heeft geopend voor een deel van de gemeenschap dat tot dan toe verborgen was, de gemeenschap van gehandicapte mensen. Ik keek naar de Paralympics, en bedacht hoe ongelooflijk het is, hoe technologie heeft bijgedragen tot spijkerharde bewijzen dat een handicap geen hinderpaal is om het hoogste niveau van sportieve prestatie te bereiken." Natuurlijk heeft die waarheid ook een grimmiger kant, namelijk dat het tientallen jaren heeft geduurd voor de goegemeente het vertrouwen heeft gekregen, om echt te geloven dat handicap en sport kunnen samengaan op overtuigende en interessante wijze.

Dus stel ik de vraag: waar blijft de muziek in dit alles? Je kan me niet vertellen dat er geen miljoenen gehandicapte mensen zijn, alleen al in het VK, met reuzengroot muzikaal potentieel. Dus besliste ik om een platform te creëren voor dat potentieel. Het zal het allereerste Britse nationaal gehandicaptenorkest zijn. Het heet Paraorchestra.

Ik toon jullie nu een clip van onze allereerste improvisatiesessie. Het was echt een uitzonderlijk moment. Gewoon ikzelf en vier verbazend getalenteerde muzikanten. Normaal is er bij improvisatie -- ik doe het voortdurend, over de hele wereld -- eerst een periode van angst, alsof iedereeen te bang is om de eerste stap te zetten, een verschrikkelijke geladen stilte. En dan, plots, magie, bang! Iedereen tegelijk, een volslagen gekkenhuis. Je hoort niets. Niemand luistert. niemand heeft vertrouwen. Niemand reageert op de ander. In deze zaal, bij deze vier gehandicapte muzikanten, was er binnen de vijf minuten verrukt luisteren, verrukt antwoorden, en echt waanzinnig mooie muziek.

(Video) (Muziek)

Nicholas: Mijn naam is Nicholas McCarthy. Ik ben 22, en ik ben een linkshandige pianist. Ik ben geboren zonder linkerhand -- rechterhand. Mag ik dat opnieuw doen?

(Muziek)

Lyn: Als ik muziek maak, voel ik me als de piloot in de cockpit die met een vliegtuig vliegt. Ik ga leven.

(Muziek)

Clarence: Ik zou liever weer een instrument kunnen bespelen dan kunnen lopen. Ik zou zoveel vreugde en dingen kunnen halen als ik een instrument zou spelen en zou optreden. Het heeft een deel van mijn verlamming weggewerkt.

(Muziek)

(Applaus)

CH: Ik wilde dat sommige van deze muzikanten vandaag hier bij ons waren, zodat ik uit eerste hand zou kunnen zien hoe uitzonderlijk ze zijn. De naam van het project is Paraorchestra. Als iemand van jullie mij hierbij wil hebben, om te bereiken wat op dit ogenblik een onmogelijke en onwaarschijnlijke droom is, geef me dan een seintje. Mijn laatste stuk is schatplichtig aan de grote Joseph Haydn, een geweldige Oostenrijkse componist uit de tweede helft van de 18de eeuw -- hij was voor het grootste deel van zijn leven in dienst van Prins Nikolaus Esterhazy, samen met zijn orkest. Die prins was dol op zijn muziek, maar hij was ook dol op het buitenkasteel waar hij meestal verbleef, op de grens tussen Oostenrijk en Hongarije, een plaats genaamd Esterhazy -- ver weg van de grootstad Wenen.

Op een dag, in 1772, kondigde de prins af dat de families van de muzikanten, de familieleden van de orkesten van de muzikanten, niet langer welkom waren in het kasteel. Ze mochten er niet meer verblijven. Ze moesten naar Wenen terugkeren, wat toentertijd een onmogelijk lange afstand was. Je kan je voorstellen dat de muzikanten ontroostbaar waren. Haydn protesteerde bij de prins, zonder resultaat. Vermits de prins van zijn muziek hield, bedacht Hayden dat hij een symfonie kon schrijven om zijn punt te maken.

Wij gaan nu het allerlaatste stukje van die symfonie spelen. Je zal zien dat het orkest een soort zuur protest houdt. Tot mijn genoegen kan ik zeggen dat de prins de hint van de orkestopvoering begreep: de muzikanten werden met hun families herenigd. Volgens mij is dit een goede samenvatting van mijn talk: waar er vertrouwen is, daar is muziek -- en bij uitbreiding leven. Waar er geen vertrouwen is, daar kwijnt de muziek simpelweg weg.

(Muziek)

(Applaus)