Bobby Ghosh: Waarom de mondiale jihad het onderspit delft

Ik ga spreken over de kracht van een woord: jihad.

Voor verreweg de meeste praktiserende moslims staat jihad voor een innerlijke geloofsstrijd. Het is een innerlijke strijd tegen zonde, verleiding, lust en hebzucht. Het is een strijd om te leven volgens de morele codes uit de Koran. In deze oorspronkelijke opvatting is het idee van jihad even belangrijk als het idee van genade is voor de christenen. Als je het zo bekijkt, is jihad een zeer krachtig woord. Het heeft een bijna mystieke weerklank. Daarom hebben gedurende honderden jaren moslims over de hele wereld hun kinderen 'Jihad' genoemd, zowel meisjes als jongens, op dezelfde manier als christenen hun dochters 'Grace' dopen, en hindoes, mijn volk, onze dochters 'Bhakti' noemen, wat 'spirituele verering' betekent in het Sanskriet.

Maar er is binnen de islam altijd een kleine groep geweest, een minderheid, die gelooft dat jihad niet enkel een interne maar ook een externe strijd is tegen krachten die het geloof of de gelovigen zouden bedreigen. Sommigen van hen geloven dat het in die strijd soms geoorloofd is de wapens op te nemen. De duizenden jonge moslimmannen die in de jaren 80 naar Afghanistan trokken om te vechten tegen de Sovjetbezetting van een islamitisch land leverden in hun ogen een jihad-strijd, ze 'deden jihad'. Ze noemden zichzelf de moedjahedien, een woord met dezelfde wortel als jihad. We vergeten dit tegenwoordig, maar in die tijd werden de moedjahedien gevierd in Amerika. We zagen hen als heilige krijgers in een gerechtvaardigde strijd tegen de goddeloze communisten. Amerika leverde hen wapens, gaf hen geld, gaf hen steun en aanmoediging.

Maar binnen die groep was er een klein groepje, een minderheid binnen een minderheid van een minderheid, met een nieuwe en gevaarlijke opvatting van jihad. Later zou deze groep geleid worden door Osama bin Laden. Hij verfijnde de idee van jihad. Hij zag jihad als een wereldwijde terreur-oorlog, primair gericht tegen de verre vijand, tegen de 'kruisvaarders van het Westen', tegen Amerika. De dingen die hij deed in naam van deze jihad waren zo gruwelijk, zo monsterlijk, en hadden zo'n grote impact, dat zijn definitie bleef hangen. Niet alleen in het Westen. Wij wisten niet beter. We vroegen er niet naar. Als deze waanzinnige man en zijn psychopathische volgelingen hun acties 'jihad' noemden, dan zou dat vast de betekenis zijn. Maar niet alleen wij, zelfs in de moslimwereld begon men deze definitie van jihad te aanvaarden.

Een jaar geleden ontmoette ik in Tunis de imam van een kleine moskee, een oude man. Vijftien jaar geleden noemde hij zijn kleindochter Jihad, volgens de oude betekenis. Hij hoopte dat deze naam haar zou inspireren tot een spiritueel leven. Maar na 9/11, vertelde hij, begon hij te twijfelen. Hij vreesde dat door deze naam de mensen zouden denken dat hij bin Ladens idee van jihad aanhing. Op vrijdag gaf hij preken in de moskee in een poging de oude betekenis van het woord terug te winnen. Maar de mensen die naar zijn moskee kwamen, hadden de video's gezien. De beelden van de vliegtuigen in de torens en de torens die instortten. Ze hadden bin Laden horen zeggen dat dit jihad was en hem de overwinning horen claimen. De oude man vreesde dat hij voor dovemansoren sprak. Niemand luisterde.

Hij vergiste zich. Sommige mensen luisterden, maar om de verkeerde redenen. Op dat moment zetten de Verenigde Staten al hun Arabische bondgenoten onder druk, ook Tunesië, om het extremisme uit te roeien. Opeens bevond deze imam zich in het vizier van de Tunesische geheime dienst. Opeens bevond deze imam zich in het vizier van de Tunesische geheime dienst. Ze hadden nooit eerder op hem gelet -- oude man, kleine moskee... maar nu begonnen ze hem te bezoeken en soms namen ze hem mee voor ondervraging. Altijd dezelfde vragen: "Waarom heb je je kleindochter Jihad genoemd?" "Waarom gebruik je steeds het woord jihad in je vrijdagsgebed?" "Haat je de Amerikanen?" "Wat is je band met Osama bin Laden?"

Voor de Tunesische geheime dienst en voor gelijkaardige organisaties in de hele Arabische wereld stond jihad gelijk aan extremisme. Bin Ladens definitie was geïnstitutionaliseerd. Zozeer nam hij dat woord in bezit. Dat vervulde deze oude imam met diepe treurnis. Hij vertelde me dat van al bin Ladens misdaden deze niet voldoende aandacht kreeg. Dat hij dit mooie woord, dit idee gestolen had. Hij had het zich niet zozeer toegeëigend, maar ontvoerd, verlaagd, en gecorrumpeerd. Hij veranderde het in iets dat het nooit had moeten zijn, en overtuigde toen iedereen dat het altijd een wereldwijde jihad geweest was.

Maar het goede nieuws is dat de wereldwijde jihad, zoals bin Laden die definieerde, bijna voorbij is. Het was al stervende ver vóór bin Ladens dood, en loopt nu op zijn laatste benen. Opiniepeilingen uit alle hoeken van de moslimwereld tonen dat moslims weinig interesse hebben in een wereldwijde heilige oorlog tegen het Westen, tegen de verre vijand. Steeds minder jonge mannen willen vechten en sterven voor deze zaak. Ook de geldstroom -- misschien nog belangrijker -- de toevoer van geld naar dit doel loopt ook terug. De rijke fanatici die vroeger dit soort activiteiten sponsorden, zijn nu minder vrijgevig.

Wat betekent dat voor het Westen? Kunnen we de champagne ontkurken? Ons terugtrekken en 's nachts rustig slapen? Nee. Terugtrekken is geen optie. Als je de plaatselijke jihad laat overleven, wordt het een internationale jihad. Er zijn momenteel veel verschillende gewelddadige jihads over de hele wereld. In Somalië, in Mali, in Nigeria, in Irak, Afghanistan en Pakistan zijn er groeperingen die beweren de erfgenamen te zijn van Osama bin Laden. Ze hanteren zijn retoriek. Ze gebruiken zelfs de merknaam die hij voor zijn jihad had uitgevonden. Er is nu een al Qaida in de islamitische Maghreb, er is een al Qaida op het Arabisch Schiereiland, en een in Mesopotamië. Er zijn andere groeperingen -- in Nigeria de Boko Haram, in Somalië Al-Shabaab. Allemaal betuigen ze eer aan bin Laden. Maar als je nader kijkt, zie je dat ze geen mondiale jihad strijden. Ze strijden voor veel kleinere zaken. Meestal heeft het te maken met etniciteit, ras of sektarisme, of het gaat om een machtsstrijd. Meestal betreft het een machtsstrijd binnen een land of binnen een kleine regio van een land. Soms overschrijden ze een grens, van Irak naar Syrië, van Mali naar Algerije, van Somalië naar Kenia, maar ze voeren geen wereldwijde jihad tegen een verre vijand.

Dat betekent echter niet dat we gerust kunnen zijn. Ik was onlangs in Jemen, waar zich de laatste al Qaida-afdeling bevindt die nog steeds Amerika en het Westen wil aanvallen. Al Qaida van de oude stempel. Je herinnert je die jongens nog wel. Ze probeerden een ondergoedbom-terrorist te sturen. Ze gebruikten het internet om geweld aan te wakkeren onder Amerikaanse moslims. Maar ze raakten recentelijk afgeleid. Vorig jaar bezetten ze een deel van Zuid-Jemen, en bestuurden het in de stijl van de Taliban. Het Jemenitische leger organiseerde zich, en de bevolking kwam in opstand en verdreef hen. Sindsdien zijn de meeste van hun aanvallen gericht tegen de bevolking van Jemen.

We kunnen nu volgens mij stellen dat -- net als alle politiek -- alle jihad lokaal is. Maar dat is nog steeds geen reden om te ontspannen, want we hoorden dit verhaal al eerder in Afghanistan. Nadat de moedjahedien de Sovjet-Unie versloegen, keerden we ze de rug toe. En nog voor de bubbels uit onze champagne waren, had de Taliban in Kaboel de macht overgenomen. We zeiden: "Plaatselijke jihad, geen probleem." Toen gaf de Taliban de sleutels van Kandahar aan Osama bin Laden. Die maakte er ons probleem van. Als je lokale jihad negeert, wordt hij weer mondiaal.

Het goede nieuws is dat dit niet hoeft. We weten nu welke bestrijdingstactiek werkt. We hebben de instrumenten en de knowhow, en we hebben geleerd van het gevecht en de overwinning tegen de mondiale jihad, en we kunnen deze lessen toepassen op de plaatselijke jihad.

Welke lessen? We weten wie bin Laden gedood heeft: SEAL Team Six. Weten we en begrijpen we wie het binladenisme vernietigd heeft? Wie beëindigde de mondiale jihad? Daar liggen de oplossingen voor de plaatselijke jihad.

Wie doodde het binladenisme? Laten we beginnen met bin Laden zelf. Hij dacht waarschijnlijk dat 9/11 zijn grootste verdienste was. In werkelijkheid luidde dat zijn einde in. Hij vermoordde 3000 onschuldige mensen en dat vervulde de moslimwereld met verschrikking en afkeer, en dat betekende dat zijn idee van jihad nooit mainstream kon worden. Hij veroordeelde zichzelf door te opereren in de krankzinnige grensgebieden van zijn eigen gemeenschap. 9/11 heeft hem niet sterker gemaakt, maar verdoemd.

Wie doodde het binladenisme? Abu Musab al-Zarqawi. Hij was het zeer sadistische hoofd van al Qaida in Irak die honderden zelfmoordbommers zond om niet Amerikanen, maar Irakezen aan te vallen. Zowel soennieten als sjiieten. Elke aanspraak dat al Qaida de islam beschermde tegen de westerse kruisvaarders, werd bezoedeld met het bloed van Iraakse moslims.

Wie vermoordde Osama bin Laden? SEAL Team Six. Wie doodde het binladenisme? Al Jazeera, en nog een half dozijn andere satelliet-nieuwszenders in het Arabisch, want ze omzeilden de oude staatszenders in veel van deze landen, die ontworpen waren om de mensen ongeïnformeerd te houden. Al Jazeera bracht de kijkers informatie en toonde wat gezegd en gedaan werd in naam van hun religie. Ze ontmaskerden de hypocrisie van bin Laden en al Qaida, en gaven kijkers de informatie waarmee ze hun eigen conclusies konden trekken.

Wie doodde het binladenisme? De Arabische Lente. Die toonde jonge moslims een weg om verandering teweeg te brengen op een manier die bin Laden, met zijn beperkte verbeelding, nooit had kunnen bedenken.

Wie versloeg de globale jihad? Het Amerikaanse leger, de Amerikaanse soldaten, die met hun bondgenoten op verafgelegen slagvelden streden. Misschien dat ze ooit de eer krijgen die hen toekomt.

Al deze factoren, en daarnaast nog vele andere, waarvan we enkele nog niet eens goed begrijpen, kwamen samen om het wanstaltige binladenisme te verslaan. Die groepsaanpak was nodig.

Niet al deze dingen werken in lokale jihad. Het Amerikaanse leger zal Nigeria niet binnenvallen om Boko Haram te bestrijden en het is onwaarschijnlijk dat SEAL Team Six in de huizen van al Shabaab-leiders zal worden gedropt om ze te doden.

Maar veel van deze andere factoren die speelden zijn nu nog sterker dan tevoren. De klus is al half geklaard. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. De notie van gewelddadige jihad waarin meer moslims sterven dan andere mensen, is sterk in aanzien gedaald. We hoeven er niet terug naartoe. Satelliet-tv en internet informeren en emanciperen jonge moslims. Satelliet-tv en internet informeren en emanciperen jonge moslims. De Arabische Lente heeft regeringen opgeleverd -- velen van hen islamitische overheden -- die weten dat ze voor hun eigen overleven de extremisten in hun midden moeten bestrijden. We hoeven hen niet te overtuigen, maar we moeten hen helpen, want dit is een nieuw spel voor hen.

Het goede nieuws is, dat we in veel van hun behoeften kunnen voorzien, en we zijn erg goed in geven: economische assistentie; niet enkel geld, maar expertise, technologie, kennis, privé-investeringen, eerlijke handelsvoorwaarden, medicijnen, onderwijs, technische ondersteuning voor het opleiden van effectievere politie-organisaties en effectievere antiterreureenheden. We hebben veel van deze dingen.

In het bieden van sommige andere dingen zijn we niet erg goed. Misschien is niemand dat. Tijd, geduld, subtiliteit, begrip -- die zijn moeilijker te bieden. Ik woon nu in New York. Verleden week hingen er posters in metrostations die jihad als beestachtig bestempelen.

Maar in de vele jaren waarin ik verslag deed van het Midden Oosten ben ik nooit zo optimistisch geweest als vandaag dat de kloof tussen de moslimwereld en het westen in hoog tempo kleiner wordt. Eén van de vele redenen voor mijn optimisme is dat ik weet dat er miljoenen, honderden miljoenen moslims zijn als die oude imam in Tunis, die dit woord terug opeisen en het in zijn oorspronkelijke, mooie staat herstellen. Bin Laden is dood. Binladenisme is verslagen. Zijn definitie van jihad kan nu worden geschrapt. Oude jihad, blij van je verlost te zijn! Echte jihad... welkom terug! Dank je wel. (Applaus)