Bill Clinton over de wederopbouw van Rwanda

Ik dacht ik dat in de aanloop naar mijn TED-wens zou beginnen met het in perspectief plaatsen van wat ik probeer te doen en hoe dit overeenkomt met wat zij proberen te doen. We leven in een wereld die wederzijds afhankelijk is, maar niet toereikend op drie manieren. Ten eerste is zij enorm ongelijk. De helft van de wereldbevolking leeft nog steeds van minder dan twee dollar per dag, een miljard mensen heeft geen toegang tot schoon water, tweeënhalf miljard mensen geen toegang tot sanitaire voorzieningen, een miljard mensen gaat dagelijks zonder eten naar bed. Eén op de vier sterfgevallen wordt elk jaar veroorzaakt door aids, tbc, malaria en een variatie aan infecties die te maken hebben met vies water -- 80 procent van hen is nog geen vijf jaar oud.

Zelfs in rijke landen is het tegenwoordig normaal om de ongelijkheid toe te zien nemen. In de Verenigde Staten hebben we sinds 2001 vijf jaar van economische groei gehad, vijf jaar van productiviteitsgroei op de werkplek, maar gemiddelde lonen stagneren en het percentage van de werkende families die onder de armoedegrens komen, is gestegen met vier procent. Het percentage van werkende families zonder gezondheidszorg met vier procent. Dus deze wederzijdsafhankelijke wereld die voor ons behoorlijk goed is geweest -- daarom zijn wij hier in Noord-Californië en hebben we ons werk, genieten we van deze avond -- is zeer ongelijk. Zij is ook instabiel. Instabiel vanwege terreurdreiging, massavernietingswapens, verspreiding van ziektes over de wereld, en een gevoel dat we hier kwetsbaar voor zijn op een manier die anders is dan nog niet zo lang geleden. En misschien het belangrijkste, deze wereld is ook niet vol te houden door klimaatverandering, uitputting van grondstoffen en het vernietigen van soorten.

Als ik denk aan de wereld die ik mijn dochter zou willen nalaten en de kleinkinderen die ik hoop te krijgen, is dat een wereld die zich verwijdert van ongelijke, onstabiele en niet vol te houden wederzijdse afhankelijkheid naar geïntegreerde gemeenschappen -- lokaal, nationaal, wereldwijd -- die de kenmerken van alle succesvolle gemeenschappen hebben: Een breed gedeelde, toegankelijke set mogelijkheden, een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid voor het succes van de gemeenschappelijke onderneming en een oprecht gevoel van erbij horen. Makkelijker gezegd dan gedaan. Toen de terroristische gebeurtenissen een paar jaar geleden plaatsvonden in Groot-Brittannië, ondanks dat zij volgens mij niet zoveel levens eisten als in de VS op 11 september, denk ik dat wat de Britten de meeste zorgen baarde, het feit was dat de daders geen vreemdelingen waren, maar burgers van eigen bodem, wier religieuze en politieke identiteit belangrijker voor hen waren dan de mensen met wie zij opgroeiden en naar school gingen, met wie zij werkten, aten en weekends mee deelden. Anders gezegd, zij dachten dat hun verschillen belangrijker waren dan hun gedeelde menselijkheid. Het is de centrale psychologische plaag van de mensheid in de 21e eeuw.

In deze mengelmoes hebben mensen zoals wij, die niet een publiek ambt bekleden, meer macht om goed te doen dan op welk moment ook in de geschiedenis, omdat meer dan de helft van de wereldbevolking onder overheden leeft die verkozen en weer onverkozen kunnen worden. En zelfs ondemocratische overheden zijn gevoeliger voor de mening van het volk. Omdat vooral door de macht van het internet mensen met beperkte middelen samen kunnen spannen en enorme bedragen kunnen verzamelen die de wereld voor een algemeen goed kunnen veranderen, als ze het met elkaar eens zijn. Toen de tsunami Zuidoost-Azië trof, droeg de VS 1,2 miljard dollar bij. 30 Procent van de huishoudens doneerde geld. De helft van hen gaf via het internet. De gemiddelde bijdrage lag rond de 57 dollar. En ten derde, door de opkomst van non-gouvermentele organisaties. Zij, bedrijven en andere burgerinitiatieven, hebben enorme macht om de levens van onze medemensen te beïnvloeden. Toen ik president werd in 1993, bestonden dit soort organisaties niet in Rusland. Nu zijn er een paar honderdduizend. Er was er geen in India. Nu zijn er ten minste een half miljoen actief. Geen een in China. Nu zijn er 250.000 bij de overheid geregisteerd, waarschijnlijk zijn er twee keer zo veel niet geregistreerd vanwege politieke redenen.

Toen ik mijn organisatie inrichtte, dacht ik aan de wereld zoals ze is en aan de wereld die ik door wil geven aan de volgende generatie. Ik probeerde realistisch te zijn over wat voor mij in mijn leven belangrijk was en waar ik nog steeds een impact op kon hebben. Ik wilde mij richten op activiteiten die zouden helpen om armoede te verlichten en ziektes en klimaatverandering te bestrijden, die een brug zouden kunnen slaan tussen religieuze, raciale en andere scheidslijnen die de wereld teisteren, maar dit op zo'n manier doen dat we gebruik zouden maken van alle vaardigheden die we in onze groep konden plaatsen om de manier te veranderen waarop het functioneren van een publiek goed was uitgevoerd zodat het een grotere impact op de wereld zou hebben.

Een referentie hiervan is wat we met aids-medicijnen hebben kunnen doen. Ik wil graag zeggen dat het hoofd van onze aids-inspanningen, en degene die de grootste rol speelt in de wens die ik vanavond maak, Ira Magaziner is. Hij is hier bij me vanavond en ik wil hem bedanken voor alles wat hij heeft gedaan. Hij zit daar. (Applaus) Toen ik het Witte Huis verliet en mij gevraagd werd te gaan werken, ten eerste in Caribisch gebied om te helpen de aids-crisis aan te pakken, kostten patentloze geneesmiddelen ongeveer 500 dollar per persoon per jaar. Bij afname van grote hoeveelheden kon je ze krijgen voor iets minder dan 400 dollar. Het eerste land waarin wij werkten, de Bahama's, betaalde 3500 dollar voor deze geneesmiddelen. De markt was dusdanig slecht georganiseerd, dat zij deze medicijnen via twee tussenpersonen kochten die de prijs verzevenvoudigden. Tijdens onze eerste werkweek kregen we de prijs verlaagd naar 500 dollar. En plotseling kon men zeven keer zoveel levens redden voor hetzelfde geld.

Toen gingen we aan de slag met de producenten van de medicijnen, één van hen werd in de film aangehaald, en konden we hen tot een enorme verandering in bedrijfsstrategie brengen. Omdat zelfs voor 500 dollar deze medicijnen op basis van een hoge marge, kleine hoeveelheid en onzekere betaling verkocht werden. Dus we werkten aan het verbeteren van de productiviteit van de ondernemingen en de toevoer. We gingen naar een systeem op basis van een kleine marge, grote hoeveelheid en een absoluut zekere betaling. Ik zei wel eens als grap dat onze belangrijkste bijdrage in de strijd tegen aids was de fabrikanten van een juweliers- tot een supermarktstrategie te bewegen. Maar de prijs ging van 500 naar 140 dollar. Snel daarna was de gemiddelde prijs 192 dollar. Nu kunnen we het voor ongeveer 100 dollar krijgen. Medicijnen voor kinderen kostten ongeveer 600 dollar, omdat niemand het zich kon veroorloven er iets van te kopen. In onderhandelingen kregen we de prijs op 190 dollar. Daarna legden de Fransen de als briljant beschouwde vliegtuigmaatschappijbelasting op, om UNITAID in het leven te roepen, en een aantal andere landen om hen te helpen. Medicijnen voor kinderen kosten nu 60 dollar per persoon per jaar.

Het enige dat ons weerhoudt van het redden van de levens van iedereen die afhankelijk is van medicijnen is de afwezigheid van noodzakelijke stelsels voor diagnose, behandeling en zorg en voor levering van de medicijnen. We begonnen een campagne tegen overgewicht bij de jeugd samen met de Hartstichting in de VS. We probeerden hetzelfde te doen door onderhandelingen met de producenten uit de softdrink- en snackindustrie, om zo het hoge aantal calorieën en andere gevaarlijke inhoud van voedsel voor onze kinderen op school te verkleinen. Het enige dat we deden, was de markt reorganiseren. Ik besefte me dat in de non-gouvermentele wereld erover nagedacht moet worden hoe de markten voor publieke goederen georganiseerd zouden moeten worden. Dat is wat we nu proberen te doen. We werken met een grote groep steden om klimaatverandering te bestrijden, om tot enorm grote afspraken te komen die steden, die 75% van de broeikasgassen genereren, de kans geven om drastisch en snel hun broeikasgassen te verminderen op een manier die economisch verantwoord is. En deze hele discussie, als zou het een economische last zijn, is voor mij een mysterie. Ik zie het als een enorme kans die voor het grijpen ligt.

Toen Al Gore zijn verdiende Oscar voor 'An Inconvenient Truth' won, was ik dolblij, maar ik probeerde hem er ook toe te bewegen snel een tweede film te maken. In 'An Inconvenient Truth' is de laatste dia in Al Gore's lezing de belangrijkste, die laat zien waar broeikasgassen heen gaan als we niets doen, en waar ze heen kunnen gaan. Dan zijn er zes verschillende categorieën van dingen die we kunnen doen om de koers te wijzigen. We hebben een film nodig over die zes categorieën. Jullie moeten deze in je hersenen verankeren en je er rond organiseren. Dat is wat we proberen te doen.

Dus de markten organiseren is één van de dingen die we proberen te doen. Nu zijn we ook met een tweede ding bezig en dat leidt tot mijn wens. Mijn ervaring bij het werken in ontwikkelingslanden is, dat terwijl alle krantenkoppen -- de pessimistische krantenkoppen kunnen zeggen we kunnen dit of dat niet doen door corruptie-- Ik denk dat onvermogen een veel groter probleem is dan corruptie in arme landen en een voedingsbodem voor corruptie is. Gezien de lage prijzen, hebben we nu het geld om aids-medicijnen over de hele wereld te verdelen onder mensen die we nu niet kunnen bereiken. Vandaag de dag zijn deze lage prijzen beschikbaar in de 25 landen waar wij werken en in 62 landen in totaal. Ongeveer 550.000 mensen krijgen hier de voordelen van. Maar het geld is er om anderen te bereiken. De stelsels zijn er niet om de mensen te bereiken.

Dat is dus wat we geprobeerd hebben om te doen, toen we begonnen met ons werk in Rwanda, daarna in Malawi en elders-- maar vanavond wil ik het over Rwanda hebben-- een model te ontwikkelen voor gezondheidszorg op het platteland in zeer arme gebieden dat gebruikt kan worden om aids, tbc, malaria en andere infectieziekten, gezondheidsproblemen van moeder en kind, en een hoop andere ziektes te bestrijden waarmee arme mensen in ontwikkelingslanden te kampen hebben, dat ten eerste naar de schaal van heel Rwanda zou moeten kunnen toegaan, en vervolgens een model kan zijn dat letterlijk in elk arm land ter wereld kan worden geïmplementeerd.

De test is: ten eerste, doet het zijn werk, ontwikkelt het-- en biedt het zorg op een hoog niveau? En ten tweede, doet het zijn werk tegen kosten die het mogelijk maken voor een land om zijn gezondheidszorgstelsel in stand te houden zonder buitenlandse geldschieters na vijf tot tien jaar? Omdat hoe langer ik met deze problemen te maken heb, hoe overtuigder ik ben dat we-- of het nu gaat om economie, gezondheid, onderwijs of wat dan ook-- we stelsels moeten bouwen. En de afwezigheid van goed functionerende stelsels verbreken de verbinding die jullie allemaal in jullie stoel heeft gebracht vanavond. Denk aan hoe je leven ook is geweest, hoeveel obstakels op je pad zijn gekomen. Op kritieke momenten wist je altijd dat er een voorspelbare verbinding was tussen de moeite die je erin stak en het resultaat dat je behaalde. In een wereld zonder stelsels, waar chaos heerst, wordt alles een guerillastrijd, en is de voorspelbaarheid afwezig. En dan wordt het bijna onmogelijk om levens te redden, kinderen te onderwijzen, economieën te ontwikkelen, of wat dan ook.

Degene, die naar mijn mening het beste werk heeft geleverd op het vlak van gezondheidszorg, op het vlak van een stelsel opzetten in erg arm gebied, is dr. Paul Farmer, die, zoals veel van jullie weten, nu 20 jaar met zijn groep Partners in Health gewerkt heeft, vooral in Haïti, waar hij begonnen is. Maar ze hebben ook gewerkt in Rusland, in Peru en elders. En hoe arm Haïti ook is, in het gebied waar Farmers kliniek actief is-- en hun verzorgingsgebied is veel groter dan je aan de hand van de hoeveelheid medisch personeel zou mogen verwachten-- is sinds 1988 geen persoon aan tbc overleden. Geen een. En ze hebben veel andere fantastische gezondheidsresultaten geboekt. Dus toen we besloten in Rwanda aan de slag te gaan, en probeerden om het nationaal inkomen wezenlijk te verhogen en het aids-probleem te bestrijden, wilden we een gezondheidszorgnetwerk opzetten, omdat dit totaal vernietigd was tijdens de genocide van 1994 en het inkomen per hoofd van de bevolking nog onder een dollar per dag lag. Dus ik belde Paul Farmer en vroeg of hij wilde helpen. Omdat ik dacht dat als we een werkend model hadden in Haïti, en een model hadden in Rwanda dat we over het hele landen konden verspreiden, zou dat, ten eerste, prachtig zijn voor een land dat de laatste vijftien jaar verschrikkelijk geleden heeft, en ten tweede, zouden we dan iets in handen hebben dat we daarna in elk arm land ter wereld zouden kunnen toepassen. En dus gingen we aan de slag om dat te doen.

We zijn 18 maanden geleden begonnen. We werken in een gebied met de naam Zuid-Kayonza, dat één van de armste gebieden in Rwanda is, met een groep die oorspronkelijk uit 400.000 mensen bestaat. In essentie implementeren we wat Paul Farmer in Haïti deed, waar hij betaalde gezondheidszorgwerkers uit de gemeenschap traint en ontwikkelt, die gezondheidsproblemen kunnen benoemen, die ervoor zorgen dat mensen met aids of tbc een gedegen diagnose krijgen en hun medicijnen regelmatig nemen, die werken aan gezondheidsonderwijs, schoon water en sanitaire voorzieningen, die voedingssupplementen aanbieden en mensen betere gezondheidszorg bieden als de aard van hun problemen dat vereist. De procedures die dit mogelijk maken zijn geperfectioneerd, zoals gezegd, door Paul Farmer en zijn team in hun werk op het platteland van Haïti tijdens de laatste twintig jaar. Kort geleden hebben we de eerste 18 maanden van onze inspanningen in Rwanda geëvalueerd. De resultaten waren dusdanig goed dat de Rwandese overheid nu heeft toegestemd het model voor het hele land aan te nemen, het met alle macht steunt en alle middelen van de overheid ervoor wil inzetten.

Ik zal wat vertellen over ons team, omdat dat een goed beeld geeft van wat we doen. We hebben ongeveer 500 mensen wereldwijd die in ons aids-programma werken, sommigen van hen voor niets-- slechts voor vervoer, kost en inwoning. En dan werken er nog anderen in gerelateerde programma's. Ons businessplan in Rwanda werd samengesteld onder leiding van Diana Noble, een buitengewoon begiftigde vrouw, maar niet ongebruikelijk voor het type mensen dat bereid is dit werk te doen. Als twintiger was ze de jongste partner bij Schroder Ventures in Londen. Ze was CEO van een succesvolle internetonderneming -- ze begon en ontwikkelde Reed Elsevier Venture -- en toen ze 45 was, besloot ze dat ze wat anders wilde met haar leven. Ze werkt nu full-time bij dit project voor een heel bescheiden salaris. Zij en haar team van voormalige zakenlieden hebben een businessplan opgesteld dat ons in staat stelt dit gezondheidsstelsel op landelijke schaal toe te passen. Het zou waardig zijn van het soort van privaatrechtelijk werk dat ze deed toen ze er veel meer geld voor kreeg.

Toen we naar deze plattelandsregio kwamen, had 45 procent van de kinderen onder de vijf een groeiachterstand opgelopen als gevolg van ondervoeding. 23 Procent van hen stierf voordat ze vijf werden. Het sterftecijfer bij geboorte lag boven de 2,5 procent. Meer dan 15 procent van de doden onder volwassenen en kinderen stierf als gevolg van parasieten in de ingewanden en diarree door vies water en onvoldoende sanitaire voorzieningen, alle volledig te voorkomen en te behandelen. Meer dan 13 procent van de doden stierf als gevolg van longziektes -- nogmaals, alle volledig te voorkomen en te behandelen. En helemaal niemand in dit gebied werd behandeld voor aids of tbc.

Binnen de eerste 18 maanden gebeurde het volgende: We gingen van nul naar ongeveer 2000 mensen die voor aids behandeld werden. Dat is 80 procent van de mensen in dit gebied die een behandeling nodig hebben. Stel je voor: minder dan 0,4 procent van de behandelden stopten met het nemen van hun medicijnen of verzuimden hun behandeling op een andere wijze. Dat percentage is lager dan in de VS. Minder dan 0,3 procent moest overstappen op duurdere tweedelijnsmedicijnen. 400.000 Zwangere vrouwen kregen een deskundig consult en zullen voor de eerste keer bevallen binnen een georganiseerd gezondheidszorgstelsel. Dat is ongeveer 43 procent van alle zwangerschappen. Ongeveer 40 procent van alle mensen -- ik zei 400.000, maar bedoelde 40.000. Ongeveer 40 procent van de mensen die een tbc-behandeling nodig hebben, krijgen deze nu ook. Binnen slechts 18 maanden, vanaf nul personen toen we begonnen. 43 Procent van de kinderen die een voedselprogramma nodig hebben om ondervoeding en een vroege dood te voorkomen krijgen nu de voedingssupplementen waarmee ze in leven kunnen blijven en kunnen groeien.

We begonnen met de eerste malariabehandelingsprogramma's die ze ooit hebben gehad. Patiënten werden toegelaten tot een ziekenhuis dat vernietigd was tijdens de genocide dat we hebben gerenoveerd, samen met nog vier andere klinieken, compleet met zonne-energiegeneratoren en goede laboratoriumtechnologie. We behandelen nu 325 mensen per maand, ondanks het feit dat bijna 100 procent van de aids-patiënten nu thuis behandeld wordt. En het belangrijkste is omdat we het model van Paul Farmer hebben geïmplementeerd, met gebruik van gezondheidswerkers uit de gemeenschap, verwachten we dat dit stelsel in heel Rwanda zou kunnen worden toegepast voor tussen de vijf en zes procent van het BNP, en dat de overheid dat zou kunnen volhouden zonder van buitenlandse hulp afhankelijk te zijn na vijf of zes jaar. En voor degenen van jullie die wat afweten van gezondheidszorgfinanciën, jullie weten dat alle rijke landen tussen de negen en 11 procent van hun BNP besteden aan gezondheidszorg, behalve de VS, wij besteden 16 -- maar dat is een onderwerp voor ander moment. (Publiek lacht)

We werken nu met Partners in Health, het ministerie van Gezondheid in Rwanda en de mensen van onze stichting om de schaal van het stelsel te vergroten. We zijn hier ook mee begonnen in Malawi en Lesotho. We hebben vergelijkbare projecten in Tanzania, Mozambique, Kenia en Ethiopië met andere partners die hetzelfde proberen te bereiken om zo snel mogelijk zo veel mogelijk mensenlevens te redden, maar dit op een systematische wijze te doen die in heel het land geïmplementeerd kan worden en vervolgens met een model dat in elk land ter wereld geïmplementeerd kan worden. We hebben in eerste instantie investeringen nodig om dokters, verpleegster, administratieve en gemeenschapsgezondheidswerkers door het hele land te trainen, om informatietechnologie op te zetten, zonne-energie, water en sanitaire voorzieningen en een infrastructuur voor transport. Maar over vijf tot tien jaar, zal de behoefte aan hulp van buiten verminderen en uiteindelijk verdwijnen.

Mijn wens is dat TED ons zal assisteren in ons werk en ons zal helpen te bouwen aan een gezondheidsstelsel van hoge kwaliteit op het platteland van een arm land, Rwanda, dat een model voor Afrika, en zelfs voor elk arm land ter wereld kan zijn. Ik geloof dat dit kan bijdragen aan het bouwen van een meer geïntegreerde wereld met meer partners en minder terroristen, met meer productieve en minder haatdragende burgers, een plek die we allemaal zouden willen voor onze kinderen en kleinkinderen om in op te groeien. Het is een eer voor mij, in het bijzonder om in Rwanda te werken, waar we ook een groot economisch ontwikkelingsproject hebben in samenwerking met de Schotse filantroop Sir Tom Hunter, waar we afgelopen jaar, gebruik makend van hetzelfde principe als met de aids-medicijnen, de kosten van mest en rentetarieven op microkredietleningen met 30% hebben kunnen verminderen en we erin geslaagd zijn met de boeren de opbrengst van gewassen drie tot vier keer zo groot te maken.

Deze mensen hebben veel meegemaakt en niemand van ons, in het bijzonder ikzelf, heeft ze geholpen toen ze op het punt stonden elkaar te vernietigen. We maken dat nu ongedaan, en zij zijn er helemaal overheen en richten hun blik op de toekomst. We doen dit op een milieuvriendelijke manier. Ik doe mijn best ze te overtuigen hun elektriciteitsnetwerk niet uit te breiden naar de 35% van de mensen dat geen toegang heeft, maar dit te doen met schone energie, en verantwoordelijke herbebossingprojecten op te zetten. Opvallend genoeg zijn de Rwandezen erg goed geweest, meneer Wilson, in het behouden van hun bovengrond. Er zijn daar een paar jongens van zuidelijke boerenfamilies -- het eerste dat ik deed toen ik er aankwam, was om op de knieën in de aarde te graven en te zien wat ze ermee hadden gedaan.

We hebben de kans hier om aan te tonen dat een land dat zichzelf bijna volledig had afgeslacht, zich kan verzoenen, zich kan reorganiseren, zich op de toekomst kan richten en veelomvattende, kwalitatief goede gezondheidszorg met minimale hulp van buiten kan bieden. Ik ben dankbaar voor deze prijs en ik zal hem gebruiken om dat doel te bereiken. We zouden hierbij nog wat meer hulp kunnen gebruiken, maar denk eens aan wat het zou betekenen als we een hoogstaand gezondheidsstelsel zouden hebben in Rwanda -- in een land met een inkomen van minder dan een dollar per dag per hoofd van de bevolking, een stelsel dat honderden miljoenen levens zou kunnen redden tijdens het volgende decennium als het in elk soortgelijk gesitueerd land op aarde zou worden toegepast. Het is een poging waard en ik geloof dat het zou slagen. Dank u en God zegene u. (Applaus)