Aparna Rao: High-tech-kunst (met zin voor humor)

Hallo. Vandaag ga ik een tip van de sluier oplichten over acht van mijn projecten, die ik samen met de Deense kunstenaar Soren Pors heb gedaan. We noemen onszelf Pors & Rao, en we leven en werken in India.

Ik begin graag met mijn allereerste object, dat ik 'De oomfoon' noem. Het is geïnspireerd door de eigenaardige gewoonte van mijn oom om mij voortdurend te vragen om dingen voor hem te doen, haast alsof ik een verlengstuk van hem was -- het licht aandoen, of hem een glas water brengen, een pakje sigaretten. Toen ik ouder werd, werd het erger. Ik begon het als een vorm van controle te beschouwen. Maar natuurlijk kon ik nooit wat zeggen, omdat de oom een gerespecteerde figuur is in de Indiase familie. Wat me het meeste irriteerde en verwonderde, was zijn gebruik van de vaste telefoon. Hij hield de hoorn vast en verwachtte dat ik een nummer voor hem draaide. Bij wijze van antwoord, en van geschenk voor mijn oom, maakte ik 'De oomfoon' voor hem. Die is zo lang dat er twee mensen nodig zijn voor het gebruik. Dit is precies hoe mijn oom een telefoon gebruikt die voor één mens is ontworpen.

Het probleem is dat ik, toen ik het huis verliet om te gaan studeren, zijn bevelen begon te missen. Dus maakte ik een gouden typmachine voor hem waardoor hij zijn bevelen kon geven aan neven en nichten over de hele wereld, per e-mail. Hij moest een papier nemen, het in de wagen oprollen, zijn e-mail of bevel typen en het papier eruit trekken. Dit toestel zond de brief dan automatisch naar de bestemmeling als een e-mail. Je kan hier zien dat we er een hoop elektronica instopten die alle mechanische acties begrijpt en omzet naar digitale acties. Mijn oom heeft dus enkel met een mechanische interface te maken. Het object moest natuurlijk groots zijn en gevoel voor ritueel hebben, zoals mijn oom het graag heeft.

Het volgende werk is een geluidsgevoelige installatie, die we liefdevol 'De Pygmeeën' noemen. We wilden werken met de notie van omsingeld zijn door een stam heel verlegen, gevoelige en lieve schepsels. Het werkt zo: we hebben panelen, op de muur, en achter die panelen zitten kleine schepsels verstopt. Zodra het stil is, sluipen ze zowat naar buiten. Als het nog stiller is, steken ze hun nek uit. En bij het minste geluid verstoppen ze zich weer.

We plaatsten deze panelen op drie muren van een kamer. We hadden meer dan 500 kleine Pygmeeën die erachter verstopt zaten. Het werkt zo. Dit is een video-prototype. Als het stil is, komt het zo'n beetje van achter de panelen. Ze horen zoals mensen horen, of echte schepsels. Na een tijd worden ze immuun voor geluid dat hen bang maakt. Ze reageren niet op achtergrondgeluid. Zo dadelijk hoor je een trein waarop ze niet reageren. (Geluid) Maar ze reageren op voorgrondgeluiden. Dat hoor je zo. (Gefluit) We werkten dus heel hard om ze zo levensecht mogelijk te maken. Iedere pygmee heeft zijn eigen gedrag, psyche, buien, persoonlijkheid enzovoort. Dit is een heel vroeg prototype. Daarna werd het nog veel beter. We deden ze reageren op mensen, maar we ontdekten dat mensen speels en kinderachtig met hen omgingen.

Dit is een video-installatie, genaamd 'De ontbrekende persoon'. We waren geïntrigeerd door een spel met de notie van onzichtbaarheid. Hoe zou het mogelijk zijn om een gevoel van onzichtbaarheid te ervaren? We werkten met een bedrijf dat gespecialiseerd is in camerabeveiliging. We vroegen hen om een stuk software met ons te ontwerpen, met een camera die naar mensen in de kamer kon kijken, ze zou volgen en één persoon zou vervangen door de achtergrond, waardoor die onzichtbaar werd.

Ik toon jullie een heel vroeg prototype. Rechts zie je mijn collega Soren, die in de ruimte is. Links zie je de verwerkte video, waarbij de camera hem onzichtbaar heeft gemaakt. Soren komt de kamer binnen. Floeps! Hij wordt onzichtbaar. Je kan zien dat de camera hem volgt en wist. Het is een heel vroege video, dus we hebben de overlap en zo nog niet aangepakt, maar dat werd al snel verfijnd. We gebruikten het in een kamer waar we een camera hadden die binnenkeek, en we hadden één monitor, één op elke muur. Als mensen de kamer inkwamen, zagen ze zichzelf op de monitor, maar met één verschil: één persoon was constant onzichtbaar, waar ze ook naartoe gingen in de kamer.

Dit werk heet 'De schaduw van de zon'. Het was haast een blad papier, een knipsel van een kinderachtige tekening van een olielek of een zon. In vooraanzicht leek dit object heel sterk en robuust, in zijaanzicht leek het bijna uiterst zwak. Mensen kwamen de kamer in en sloegen er bijna geen acht op. Ze dachten dat het rondslingerende rommel was. Maar zodra ze voorbijkwamen, begon het schokkerig tegen de muur op te klimmen. Het raakte uitgeput en stortte telkens in.

(Gelach)

Dit werk is een karikatuur van een man op zijn kop. Zijn hoofd is zo zwaar, vol zware gedachten, dat het zowat in zijn hoed is gevallen, en zijn lichaam groeit bijna als een plant uit hem. Hij verplaatst zich op een erg dronken manier op zijn hoofd, in een zeer onvoorspelbare en extreem trage beweging. Hij is zo'n beetje beperkt door die cirkel. Als die cirkel er niet was, en de vloer zou erg glad zijn, dan zou hij zich in de ruimte begeven. Er zijn geen draden. Ik toon jullie gewoon een moment. Als mensen de kamer binnenkomen, activeert dat dit object. Heel traag, in een paar minuten, gaat het pijnlijk naar boven, en dan krijgt het vaart, en lijkt het alsof het bijna gaat vallen. Dit is een belangrijk moment, omdat we in de kijker als het ware een instinct wilden wakker roepen om te gaan helpen, om het te redden. Maar het heeft het niet echt nodig, want het slaagt erin om zichzelf op te trekken.

Dit werk was echt een technische uitdaging voor ons. We werkten hard, zoals voor de meeste van onze werken, jarenlang, om de mechanica en het evenwicht en de dynamiek op punt te stellen. Het was erg belangrijk voor ons om het exacte tijdstip te bepalen waarop het zou vallen, want als we het zo maakten dat het omviel, zou het zichzelf beschadigen. Als het niet vaak genoeg zou vallen, zou het niet aanzetten tot fatalisme, tot een drang om het te gaan helpen. Ik ga jullie een snelle video tonen waarin we een testscenario uitvoeren -- het gaat veel sneller. Dat is mijn collega. Hij heeft het losgelaten. Hij wordt nerveus, dus gaat hij het pakken. Maar dat is niet nodig, want het slaagt erin zichzelf alleen op te trekken.

Dit is een werk dat we heel intrigerend vonden. We werkten met de esthetica van bont, waarin duizenden piepkleine glasvezels verwerkt waren, in verschillende maten, die flikkeren als de nachtelijke hemel. Het is op de schaal van de nachtelijke hemel. We drapeerden dit om een blob-achtige vorm, in de vorm van een teddybeer, die aan het plafond hing. De idee was een contrast te maken tussen iets dat heel koud, ver en abstract is, zoals het universum, en de vertrouwde vorm van een teddybeer, die troost en intimiteit biedt. De idee was dat je op een bepaald punt niet meer naar de vorm van een teddybeer zou kijken, en het haast zou ervaren als een gat in de ruimte, alsof je naar buiten keek in de flikkerende nachtelijke hemel.

Dit is het laatste werk. Het is niet af. Het heet 'Ruimtevuller'. Stel je een kleine kubus voor, ongeveer zo groot, die voor je staat in het midden van de kamer. Als je het nadert, probeert het je te intimideren door uit te groeien tot een kubus die twee keer zo hoog is en vier keer zo volumineus. Dit object wordt constant groter en kleiner, om een dynamiek te creëren met de mensen die errond bewegen, alsof het probeerde om een geheim te verbergen in zijn naden of zo.

We werken dus met veel technologie, maar we houden niet echt van technologie, want we hebben er de voorbije jaren al veel last mee gehad. We gebruiken het omdat we geïnteresseerd zijn in de manier waarop het ons kan helpen om emoties en gedragspatronen uit te drukken in de schepsels die we creëren. Zodra een schepsel in ons opkomt, is het bijna zo dat het creatieproces bestaat uit ontdekken hoe dit schepsel wil bestaan, welke vorm het wil hebben en hoe het wil bewegen.

Hartelijk dank.

(Applaus)