Adam Davidson: Wat we leerden door te stoeien met de 'fiscal cliff'

Mijn vriend, die politiek wetenschapper is, vertelde me enkele maanden geleden precies hoe deze maand er zou gaan uitzien. Hij zei dat de 'fiscal cliff' er tegen het begin van 2013 zat aan te komen. Beide partijen moeten eruit zien te komen maar geen van beiden wil gezien worden als de eerste die het oplost. Geen van beide partijen heeft er voordeel bij om het één seconde vroeger op te lossen dan nodig. In december ga je boze onderhandelingen zien, onderhandelingen die afbreken, telefoongesprekken die niet goed verlopen, mensen die zeggen dat er helemaal niets gebeurt en ergens rond Kerstmis of Nieuwjaar gaan we horen dat ineens alles is opgelost. Dat was een paar maanden geleden. Hij zei dat hij er 98 % zeker van was dat ze het zouden oplossen. en vandaag kreeg ik een e-mail waarin hij zei dat hij nu voor 80 % zeker was dat ze het gingen oplossen.

Dat zette me aan het denken. Ik hou van die momenten in de Amerikaanse geschiedenis van hevige partijdiscussies, waarbij de economie op de rand van de totale instorting staat.

Het meest beroemde vroege geschil was dat tussen Alexander Hamilton en Thomas Jefferson over wat de dollar zou zijn en hoe hij zou worden gewaarborgd. Alexander Hamilton zei: "We moeten een centrale bank krijgen, de Eerste Bank van de Verenigde Staten of anders zal de dollar waardeloos zijn en de economie niet werken." Thomas Jefferson zei: "De mensen gaan dat niet vertrouwen. Ze verjoegen net een koning. Ze gaan geen centraal gezag aanvaarden." Deze strijd bepaalde de eerste 150 jaar van de Amerikaanse economie. Op elk moment zeggen allerlei partijleden: "Mijn God, de economie staat op instorten." Maar wij gaan gewoon door met onze dollar uit te geven om te kopen wat we willen hebben.

Om je er maar even aan te herinneren waar we staan. Die 'fiscal cliff', kreeg ik te horen, is ook weer zo'n partijding, al weet ik niet meer welke partij voor of tegen was. Sommigen zeggen dat we het een 'fiscale helling' of een soberheidscrisis moeten noemen. Maar anderen zeggen dan weer: “Nee, dat is zelfs nog partijdiger.” Dus noem ik het de zelf opgelegde, zelfdestructieve, willekeurige deadline om een onontkoombaar probleem op te lossen. En zo ziet dat onvermijdelijke probleem eruit. Dit is een grafiek van de Amerikaanse schuld in procenten van onze algemene economie, van het bbp. De lichtblauwe stippellijn vertegenwoordigt de beste gok van het Congressional Budget Office van wat er zal gebeuren als het Congres echt niets doet. Ergens rond 2027 zouden we het Griekse schuldniveau bereiken, ongeveer 130 procent van het bbp. Dat vertelt je dat in de komende 20 jaar, als het Congres helemaal niets doet, we op een punt zullen komen waar de beleggers, de aandelenkopers, gaan zeggen: "We vertrouwen Amerika niet meer. We gaan ze alleen nog maar geld aan hoge rente lenen." Dan stort heel onze economie in elkaar. Denk eraan dat het in Griekenland vandaag al zo ver is. Wij hebben nog 20 jaar om deze crisis te voorkomen. De 'fiscal cliff' is alleen maar weer eens een poging om de sociale partners te dwingen de crisis op te lossen.

Je kan het ook anders bekijken. De donkerblauwe lijn geeft aan hoeveel de overheid besteedt. De lichtblauwe lijn geeft aan hoeveel de regering ophaalt. Je kan zien dat voor het grootste gedeelte van de recente geschiedenis, met uitzondering van een korte periode, we altijd meer hebben uitgegeven dan opgehaald. Vandaar de nationale schuld. Maar je kan ook zien dat in de toekomst de kloof wat verbreedt en wat stijgt. Deze grafiek loopt slechts tot 2021. Maar tegen 2030 ziet het er echt niet goed uit.

Deze grafiek vat het probleem samen. De democraten zeggen dat het zo’n vaart niet zal lopen. We heffen gewoon wat meer belastingen en dichten die kloof. Zeker als we de rijken meer gaan belasten. Maar de republikeinen vinden dat ze een beter idee hebben: waarom niet beide lijnen omlaag brengen? Waarom niet overheidsuitgaven en belastingen verminderen. Dat moet op de langere termijn betere resultaten geven om wat te doen aan het tekort. Achter deze onenigheid over hoe die kloof te dichten, vind je de ergste soort cynische partijpolitiek, het ergste soort getouwtrek, gelobby, van dat allemaal. Maar tegelijkertijd is er dat machtig interessante, respectvolle oneens zijn tussen twee fundamenteel verschillende economische filosofieën.

Volgens mij zien de republikeinen de economie als een verbazingwekkend goed ontworpen machine, een perfecte machine. Helaas zie ik dat eerder voor Duitsland of Japan. Deze verbazingwekkende machine haalt voortdurend elke menselijke inspanning en middelen, geld, arbeid, kapitaal, machines, weg bij de minst productieve elementen ten voordele van de meer productieve elementen. Al veroorzaakt dit een tijdelijke dislocatie toch laat dit toe de meer productieve gebieden te ontwikkelen ten nadele van de minder productieve gebieden die verdwijnen en afsterven. Met als gevolg dat het hele systeem zoveel efficiënter en rijker wordt voor iedereen. Deze kijk op de zaken brengt met zich mee dat de overheid een rol heeft te spelen. Maar wel een kleine rol. Je moet regels opstellen zodat mensen niet liegen, bedriegen of elkaar kwaad doen. Je moet wel een politiemacht, een brandweer en een leger hebben, maar zonder al te veel in het mechanisme van deze machine te peuteren.

Democraten en democratisch gezinde economen zien de economie -- de meeste democratische economen zijn ook kapitalisten -- meestal ook als een goed systeem. Het is goed dat markten hun middelen besteden voor productievere toepassingen. Maar het systeem vertoont een hoop gebreken. Rijkdom hoopt zich op op de verkeerde plaatsen. Rijkdom wordt weggetrokken bij mensen die je niet onproductief zou mogen noemen. Dat gaat geen billijke, eerlijke samenleving opleveren. Die machine geeft niet om het milieu, om racisme, om al die dingen die dit leven voor ons allemaal erger maken. Dus heeft de regering een rol om middelen bij productievere toepassingen of bij rijkere bronnen weg te halen en ze aan andere bronnen te geven. Als je de economie vanuit deze twee verschillende oogpunten bekijkt, begrijp je waarom deze crisis zo moeilijk is op te lossen. Hoe erger de crisis wordt, hoe hoger de inzet wordt, des te meer denkt elke kant dat zij het antwoord weten en dat de andere kant alles gaat verpesten.

Ik kan er wanhopig van worden. Ik ben er de laatste jaren echt depressief van geweest. Totdat ik dit jaar iets doorkreeg waar ik me echt enthousiast over voelde. Het lijkt me echt goed nieuws en het is zo schokkend, ik zeg het niet graag, omdat ik denk dat de mensen me niet zullen geloven. Hier is wat ik doorkreeg. De Amerikanen zijn, als het om fiscale kwesties gaat, gematigde, pragmatische centralisten. Ik weet dat het moeilijk is, te geloven dat Amerikanen gematigde, pragmatische centralisten zijn. Maar laat het me uitleggen.

Als je kijkt hoe de federale overheid haar geld besteedt, daar gaat het hier over, dan gaat 55 %, meer dan de helft, naar de sociale zekerheid, Medicare, Medicaid, een paar andere gezondheidsprogramma's, 20 % gaat naar defensie, 19 % naar allerlei en 6 % naar rente. Als we praten over snijden in de overheidsuitgaven, dan gaat het om deze taart. Alle Amerikanen, en het maakt niet uit van welke partij ze zijn, zijn het overweldigend eens over die grote brok van 55 %. Ze willen sociale zekerheid. Ze willen Medicare. Zelfs Medicaid, hoewel dat naar de armen gaat, waarvan je zou kunnen denken dat ze daar minder voor zouden zijn. Ze willen niet dat het fundamenteel verandert, hoewel het Amerikaanse volk vindt, zowel de democraten als de republikeinen, dat enkele kleine aanpassingen het systeem stabieler zouden maken.

Sociale zekerheid is vrij eenvoudig in orde te brengen. De geruchten van haar ondergang zijn altijd sterk overdreven. Geleidelijk verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd, zou kunnen voor mensen die nog niet geboren zijn. Ongeveer de helft van de Amerikanen, zowel democraten als republikeinen.

willen Medicare verminderen voor zeer rijke senioren, Niet elimineren. Alleen maar verminderen. Zowel democraten als republikeinen kunnen zich daarin vinden.

Bijdragen voor medische gezondheidszorg verhogen? Zowel republikeinen als democraten zijn ertegen.

Daaruit maak ik op dat om onze fiscale problemen op te lossen we geen hopeloos verdeelde natie zijn. We vinden wel dat er een aantal aanpassingen nodig zijn, maar we willen ze niet kwijt. We willen ze helemaal niet in vraag stellen.

Eén kwestie is hyper-partijgebonden, en één partij wil daar steeds meer voor uitgeven, uitgeven en nog eens uitgeven. Dat zijn de republikeinen als het gaat over defensie-uitgaven. Daar overtroeven ze de democraten. De overgrote meerderheid wil de defensie-uitgaven buiten schot houden. Dat is 20 % van de begroting. Een veel moeilijker kwestie. Dan zijn er nog de discretionaire uitgaven, ongeveer 19 % van het budget. Daar zitten zowel democratische als republikeinse punten in. Welzijn, voedselzegels, enzovoort liggen goed bij de democraten, maar je hebt ook allerlei uitgaven voor landbouw, binnenlandse zaken olieprospectie en andere dingen die vaak populair zijn bij de republikeinen.

Als het gaat om belastingen is er meer onenigheid. Dat is meer partijgebonden. Democraten zijn in grote meerderheid voor het verhogen van de inkomstenbelasting voor wie meer dan 250.000 dollar per jaar verdient. Republikeinen zijn nogal tegen. Als je ze echter opsplitst naar inkomen dan zijn republikeinen met minder dan 75.000 dollar per jaar, voor. Republikeinen met meer dan 250.000 dollar per jaar willen dus niet belast worden. Verhogen van de belastingen op beleggingsopbrengsten: ongeveer twee derde van de democraten maar slechts een derde van de republikeinen voelen zich daar goed bij.

Dit brengt ons op een heel belangrijk punt, namelijk dat we altijd maar praten over democraten en republikeinen. Er zou ook nog een kleine groep onafhankelijken zijn, zo’n 2 % of zo? Als je daar de democraten en de republikeinen bijvoegt, heb je heel Amerika. Maar zo is het helemaal niet. Ook niet voor het overgrote deel van de moderne Amerikaanse geschiedenis. Ongeveer een derde van de Amerikanen zeggen dat ze democraten zijn. Ongeveer een kwart republikeinen. Een uiterst klein gedeelte noemt zichzelf libertariërs of sociaaldemocraten, of nog iets anders. Het grootste blok, 40 %, noemen zich onafhankelijken. Dus zijn de meeste Amerikanen niet partijgebonden. De meeste mensen in het onafhankelijke kamp vallen daar ergens tussenin. Als je al een enorme overlapping hebt tussen de standpunten over deze fiscale kwesties van democraten en republikeinen, dan hebben we nog meer overlapping als je de onafhankelijken erbij neemt. Dan liggen we eerder overhoop over allerlei andere zaken. We zijn het niet eens over wapenbeheersing, abortus en het milieu, maar over de fiscale kwesties, die belangrijke fiscale kwesties, zijn we lang niet zo verdeeld als men zegt.

Er is nog een andere groep mensen die niet zo verdeeld zijn als men wel eens denkt, en dat zijn de economisten. Ik ken een heleboel economisten. In de jaren 70 en 80 kon je beter geen economist zijn. Ofwel zat je in het ‘zoutwaterkamp’ zijnde Harvard, Princeton, MIT, Stanford en Berkeley of in het ‘zoetwaterkamp’, te weten: Universiteit van Chicago en Universiteit van Rochester. Je was een vrije-markt-kapitalistische economist of een liberale Keynesiaanse economist. Deze mensen gingen niet naar elkaars trouwfeesten en snauwden elkaar af op conferenties. Ook vandaag is het niet koek en ei, maar in mijn ervaring vind je niet gemakkelijk nog een economist onder de 40 met dergelijke ideeën. Voor het overgrote deel van de economisten is het nu zo ‘uncool’ om jezelf als een ideoloog van een van beide kampen te betitelen. Of je nu een afgestudeerde student, een postdoc of een 38-jaar-oude professor bent, je vindt jezelf een empirist en je gaat uit van de gegevens. En die gegevens zijn zeer duidelijk. Geen van deze belangrijke theorieën was een doorslaand succes. De hele 20e eeuw ligt bezaaid met rampzalige voorbeelden van hoe de ene of de andere school het verleden probeerde uit te leggen of de toekomst te voorspellen. Het sloeg allemaal nergens op. De economisten zijn nu heel wat bescheidener geworden. Ze zijn nog steeds een erg arrogante groep, maar nu zijn ze arrogant over hun onpartijdigheid. Ook zij zien een enorme waaier van mogelijke resultaten.

Deze onpartijdigheid bestaat in het verborgene al heel lang in Amerika. Ik heb in de herfst zitten praten met de drie grote organisaties die Amerikaanse politieke houdingen in de gaten houden: Pew Research, het Onderzoekscentrum van de Nationale Opinie van de Universiteit van Chicago, en de belangrijkste, maar minst bekende: de Amerikaanse Nationale Verkiezingsstudiegroep, 's werelds langst bestaande, meest gerespecteerde poll van politieke houdingen. Zij doen dat al sinds 1948. Ze tonen consequent aan dat het bijna onmogelijk is Amerikanen te vinden die ideologisch consistent zijn, die consequent volhouden dat we geen belastingen moeten heffen en de omvang van de overheid beperken. Of die vinden dat we meer regering nodig hebben voor de herverdeling en om de kwalen van kapitalisme te corrigeren. Deze groepen zijn zeer, zeer klein. De overgrote meerderheid van de mensen halen eruit wat hen aanstaat, ze zien compromissen en ze veranderen mettertijd naargelang pro- of contra-argumenten. Dat deel is niet veranderd. Wat wel is veranderd, is hoe mensen reageren op vage vragen. Als je mensen vage vragen stelt, zoals: "Denk je dat we meer of minder regering moeten hebben?" of "Denk je dat de regering" -- vooral als je beladen taal gebruikt -- "steun moet geven?" Of "Denk je dat de regering aan herverdeling moet doen?" Dan zie je ze radicale standpunten innemen. Maar als je specifieker wordt over de werkelijke lasten en uitgaven, zijn de mensen opmerkelijk meer centrumgericht en open voor compromissen.

Als het over de 'fiscal cliff' gaat, denk dan niet dat het Amerikaanse volk fundamenteel tegenover elkaar staat in deze kwesties en dat we uit elkaar gerukt moeten worden in twee elkaar bestrijdende naties. Bekijk het zo: een klein aantal oude economisten en speculatieve ideologen hebben zich het proces toegeëigend. En dat deden ze op de gewone manier door een simpel systeem dat de stemmen van die kleine groep bevoordeelt. Want die kleine groep die allemaal met neen’s en ja’s op die ideologische vragen antwoorden, mag dan wel klein zijn, maar iedereen heeft wel een blog en is de laatste week op Fox of MSNBC geweest. Ze hebben stuk voor stuk een steeds luidere stem, maar zij vertegenwoordigen ons niet. Zij vertegenwoordigen onze standpunten niet.

Dat brengt me terug naar de dollar en herinnert me aan die ervaring. We weten hoe het klinkt met deze mensen op de tv, in het Congres. En maar schreeuwen over hoe nabij het einde van de wereld is als we hun mening niet helemaal volgen. We kennen dat al van de dollar sinds hij bestaat. We hadden de strijd tussen Jefferson en Hamilton. In 1913 hadden we een lelijke discussie over de Federale Reserve, toen die werd opgericht, met gemene, boze argumenten over hoe ze opgericht moest worden. Ze waren het erover eens dat de manier waarop ze werd opgericht het slechtst mogelijke compromis was, een compromis dat gegarandeerd die waardevolle dollar ging vernietigen. Maar iedereen was het er toch over eens dat het wel in orde zou komen zolang we de gouden standaard maar aanhielden. Dan zou de Fed het wel rooien. Maar toen verlieten we tijdens de depressie de gouden standaard voor particulieren Maar toen verlieten we tijdens de depressie de gouden standaard voor particulieren en later als bron voor internationale valutacoördinatie onder Richard Nixon. Elke keer stonden we aan de rand van de afgrond. En gebeurde er niets. Uiteindelijk bleef de dollar een van de langstdurende, stabiele, redelijke valuta's. We gebruiken hem elke dag, wat ze ook mogen zeggen, hoe bang we ook zouden moeten zijn.

Waar we nu fiscaal op de langere termijn voor staan, vind ik het meest gekmakende dat het Congres niet eens hoeft te laten zien dat ze het eens zijn met elkaar of dat ze in staat zijn om tot het best mogelijke compromis te komen. Als ze al maar konden beginnen om naar een compromis toe te werken, zouden wij allen al direct beter af zijn. Het erge is dat de wereld toekijkt. De angst bestaat dat als we langer doen over een oplossing, de wereld de VS niet meer zal zien als het fundament van stabiliteit in de wereldeconomie, maar als een land dat zijn eigen geschillen niet kan oplossen. Hoe langer we dat uitstellen, hoe nerveuzer wij de wereld maken, hoe hoger de rente gaat zijn en hoe sneller we op een verschrikkelijke ramp afstevenen. Alleen al het compromis zelf, een blijvend, echt compromis, zou ons meer tijd geven, zou voor beide zijden de pijn wat verzachten en onderweg nog meer compromissen toelaten.

Ik werk in de media. Ik voel het als mijn taak om dit te laten gebeuren door die dingen te bevorderen die tot compromissen lijken te leiden. Niet praten in vage en enge termen die ons polariseren, maar gewoon erover praten zoals het is. Geen existentiële crisis, geen strijd tussen twee fundamenteel verschillende religieuze opvattingen, maar een oplosbaar wiskundig probleem waarbij we niet alles gaan krijgen wat we willen en dat ons allemaal een beetje pijn gaat doen. Maar hoe praktischer we het aanpakken, hoe sneller we het kunnen oplossen en, paradoxaal genoeg, hoe meer tijd we hebben om het op te lossen. Bedankt. (Applaus)