Елизабет Линдзи: Грижа за човечкото наследство

Како дете, бев израсната од стари Хавајски домородци -- три стари жени кои се грижеа за мене додека моите родители беа на работа. Годината е 1963. Ние сме на океанот, самрак е. Го гледаме излегувањето на ѕвездите и промената на морските мени. Тоа е дел од брегот кој што многу добро го познаваме. Мазните камења на песокот ни се многу добро познати. Ако ги видовте овие жени на улица во нивната изветвена облека, можеби ќе ги одбегневте како сиромашни и прости. Тоа би било погрешно. Овие жени се потомци на Полинезиските морепловци, обучувани на стар начин од нивните старци. А сега тоа ми го пренесуваат на мене. Ме учат имиња на ветрови и дождови - астрономија според генеaлогијата на ѕвездите. Се гледа млада месечина на хоризонтот. Хавајците велат дека тоа е добра вечер за риболов. Почнуваат да пеат.

(Хавајска песна)

Кога ќе завршат, седнуваат во круг и ме канат да им се придружам. Сакаат да ми кажат за мојата судбина. Мислев дека секој седумгодишник поминува низ ова. (Смеа) "Девојче, еден ден светот ќе биде во неволја. Луѓето ќе ја заборават нивната мудрост. Ќе бидат потребни гласовите на претците од најдалечните места на светот да го вратат светот во рамнотежа. Ти ќе отидеш многу далеку Понекогаш тоа ќе биде осамено патување. Ние нема да бидеме таму. Но ти ќе гледаш во очите на навидум-туѓинци, и ќе ја препознаеш твојата охана, твоето семејство. И тоа ќе те обземе целата. Тоа ќе те обземе целата." Се држам до овие зборови целиот мој живот. Затоа што идејата да го правам тоа сама ми е застрашувачка.

Сега сме во 2007 година. Сум на далечен остров во Микронезија. Сатавал е скоро километар долг и километар и пол широк. Тоа е домот на мојот ментор. Неговото име е Пиесмо Пиелуг. Мау е палу, морепловски свештеник. Го сметаат за најдобар познавач на бранови во светот. Има помалку од една шака преостанати палуа на овој остров. Нивната традиција е толку извонредна што овие морепловци отпловиле три милиони квадратни милји низ Пацификот без користење инструменти. Тие можеле да составуваат шаблони во природата користејќи го излегувањето и поставеноста на ѕвездите, редоследот и правецот на брановите, патеките на летање на одредени птици. И најмал знак од боја на дел од облакот им е информација што им помага да имаат совршена прецизност.

Кога западните научници му се придружуваа на Мау во кануто и го гледа како влегува во коритото, изгледаше како да старецот ќе оди да одмара. Всушност, коритото од кануто е утробата на пловилото. Тоа е најпрецизното место каде може да се почувствува ритамот и редоследот и насоката на брановите. Мау, всушност, прибира експлицитни податоци користејќи го целото негово тело. За тоа бил обучуван уште од пет годишна возраст. Науката може да ја отфрли оваа методологија, но Полинезиските морепловци ја користат и денес затоа што им овозможува прецизно одредување на аголот и правецот на нивното пловило.

Палу исто така имаше несекојдневна способност да ги предвидува временските услови со денови однапред. Понекогаш ќе седев со Мау во облачна ноќ на најисточниот брег на островот, и тој ќе гледаше наоколу. И потоа ќе речеше, "Океј, одиме." Уште со првиот блесок на светлината -- тој знаеше какво ќе биде времето во наредните три дена.

Нивните достигнувања, интелектутално и научно, се неверојатни, и толку релевантни за овие времиња во кои се наоѓаме, кога испливуваме од бурата. Се наоѓаме во таков критичен момент од нашата колективна историја. Тие се споредувани со астронаутите -- овие стари морепловци кои пловеле низ огромни отворени океани во кануа со две корита илјадници милји од малиот остров. Нивните кануа, нашите ракети, нивното море, нашата вселена. Мудроста на овие предци не е обичен збир од приказни за некои стари луѓе од некое далечно место. Ова е дел од нашата зедничка приказна Тоа е човечката ДНК. Не можеме да си дозволиме да ја загубиме.

Годината е 2010. Како жените од Хаваи кои ме израснаа, предвидоа, светот е во неволја. Живееме во општество преплавено со податоци, но гладно за мудрост. Поврзани сме 24/7, но анксиозноста стравот, депресијата и осаменоста се на највисоко ниво досега. Мораме да го поставиме курсот правилно. Еден Афрички шаман рече, "Вашето општество го величи шутот додека кралот стои во обична облека." Врската помеѓу минатото и иднината е кревка. Тоа го знам лично, затоа што и покрај тоа што патувам по целиот свет да слушам приказни и да ги запишувам, се борам. Прогонета сум од фактот дека повеќе не се сеќавам на имињата на ветровите и дождовите.

Мау почина пред пет месеци, но неговото наследство и учење ќе живеат. А јас се потсетувам дека ширум светот постојат култури со огромна количина знаење во нив, исто толку моќни како и оние на Микронезиските морепловци, кои се отфрлени, а тоа е тестамент, на брилијантна, брилијантна технологија и наука и мудрост која нагло исчезнува. Бидејќи, кога старецот умира, библиотеката е изгорена. А секаде низ светот, библиотеките се во пламен.

Благодарна сум за фактот дека имав ментор како Мау кој ме научи како да пловам. И сфатив преку лекцијата што тој ја сподели со мене дека продолжуваме да наоѓаме пат. Еве што рече: "Островот е кануто, кануто е островот." Всушност мислеше, ако патуваш далеку од дома, твојот опстанок зависи од сите патници. Не можеш да патуваш сам, никогаш и не требало. Поимот дека секој човек е за себе, е целосно неодржлива. И отсекогаш била.

На крајот би сакала да ви го понудам ова: Планетата е нашето кану, а ние сме патниците. Вистинската навигација започнува во човековото срце. Тоа е најважната мапа од сите. Нека имаме убаво заедничкото патување.

(Аплауз)