Ֆիլ Բորգեսը վտանգված մշակույթների մասին

Մի փաստ որ հրապարակվել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կողմից մի քանի տարի առաջ։ Քեն Հեյլը, ով լեզվաբան է, ասել է, որ ներկայիս օգտագործվող 6000 լեզուներից 3000 չեն օգտագործվում երեխաների կողմից։ Այսինքն մեկ սերնդի ընթացքում մեր մշակութային բազմազանությունը կիսով չափ պակասելու է։ Եվ շարունակելով` ասում է. ամեն երկու շաբաթը մեկ մահանում է մեկ տարեց, ով իր հետ տանում է այդ մշակույթի վերջին խոսվող բառը: Ինչը նշանակում է, որ մի ամբողջ փիլիսոփայություն բնական աշխարհի մասին գիտելիքների մի ամբողջություն որ էմպիրիկ կերպով հավաքագրվել է դարերի ընթացքում անհետանում է։ Եվ սա տեղի է ունենում ամեն երկու շաբաթը մեկ։

Վերջին 20 տարիների ընթացքում, սկսած իմ ատամնաբուժական փորձառությունից, ես ճամփորդում եմ աշխարհի շուրջ և վերադառնում եմ այդ ժողովուրդների մասին պատմութուններով: Եվ հիմա ես ուզում եմ այդ պատմությունների մի մասը կիսել ձեզ հետ: Սա Թամդինն է: Նա 69 ամյա միանձնուհի է։ Նա Տիբեթում երկու տարով բանտարկվել է մի փոքրիկ պաստառի համար, որով նա ընդդիմանում էր իր երկրի բռնազավթմանը։ Եվ երբ ես հանդիպեցի նրան հենց նոր էր ոտքով ճամփորդել Լհասայից՝ Տիբեթի մայրաքաղաքից Հնդկաստանի միջով դեպի Նեպալ, 30 օր քայլել իր առաջնորդին՝ Դալայ Լամային հանդիպելու համար։ Դալայ Լաման բնակվում է Դհարամսալայում, որ գտնվում է Հնդկաստանում: Այսպես ես նրան նկարեցի այդ ճամփորդությությունից երեք օր հետո և նրա հագին կարող եք տեսնել քրքված կոշիկները ու դրանցից դուրս ցված ոտքերի մատերը։ Եվ նա մարտ ամսին էր ճամփորդել իսկ մարտ ամսին ծովից 5600 մ բարձրության վրա վստահ եղեք, որ շատ ձյուն կա:

Սա Պալդինն է: նա 62 տարեկան վանական է, որ 33 տարի անց է կացրել բանտում: Եվ ինքն ու իր վանքի բոլոր վանականները բանտարկվեցին ապստամբության ժամանակ, երբ Դալայ Լաման սիտպված էր հեռանալ Տիբեթից Եվ նա ծեծի է ենթարկվել, սովի է մատնվել խոշտանգումների ենթարկվել՝ կորցնելով իր բոլոր ատամները: Եվ երբ ես նրան հանդիպեցի, նա բարի ու ազնիվ ծերուկ էր Դա իսկապես տպավորեց ինձ իսկ ես նրան հանդիպեցի բանտից ազատվելուց ընդամենը երկու շաբաթ հետո, որտեղ նա, անցնելով այդ ամենի միջով, կարողացել էր պահպանել նման վարքագիծ։

Այսպիսով ես Դհարամսալայում էի եվ մոտ հինգ շաբաթ անցկացրեցի այնտեղ և լսում էի այսպիսի պատմություններ այս փախստականների մասին, որ Տիբեթից փախել էին Դհարամսալա։ Եվ այնպես ստացվեց, որ հինգերորդ շաբաթվա ընթացքում Դալայ Լաման հանրային դասախոսություն կարդաց Եվ նա, իսկ ես անընդհատ հետևում էի այս վանականներին ու միանձնուհիներին, որոնցից շատերը նոր էին ժամանել, և լսել էին նրանց պատմությունները ես հետևում էի նրանց դեմքերին, նրանք մեզ տվեցին մի փոքրիկ ռադիո, և մենք կարող էինք լսել այդ դասխոսության թարգմանությունը։ Եվ նա ասում էր, որ պետք է թշնամիներին վերաբերվել ինչպես թանկարժեք զարդերի, քանի որ հենց նրանք են որ կառուցում են ձեր հանդուրժողականությունը և համբերությունը ձեր պայծառացման ճանապարհին։ Եվ ես չէի կարող, ինձ ցնցեց այն, որ նա նման բան էր ասում այս մարդկանց, ովքեր անցել էին այդ ամենի միջով;

Երկու ամիս հետո ես գնացի Տիբեթ և սկսեցի մարդկանցից հարզազրույցներ վերցնել և նկարել նրանց։ Դա այն է, ինչ ես անում եմ: Ես խոսում եմ մարդկանց հետ և նկարում նրանց դեմքերը: Եվ սա մի փոքր աղջիկ է: Ես նրան նկարեցի Ջոկհանգ տաճարի բարձունքին: Եվ ես աննկատ անցկացրել էի, աննկատ, քանի որ Տիբեթում Դալայ Լամայի նկարները անօրինական, արգելված են, դա ձեռբակալվելու ամենաարագ միջոցն է։ Այսպիսով ես աննկատ փոխանցեցի Դալայ Լամայի՝ փոքր, դրամապանակի չափի Եվ ես դրանք բաժանում էի մարդկանց Եվ երբ ես տալիս էի մարդկանց նրանք կամ այդ նկարների սեղմում էին իրենց սրտին կամ բարձրացնում էին վերևմ գլխի մոտ ու այդպես Եվ սա տեղի էր ունենում, դե ես այցելել եմ այնտեղ տաս տարի առաջ, Դալայ Լամայի հեռանալուց 36 տարի հետո

Եվ այսպես ես գնում էի այնտեղ, խոսեցնում մարդկանց և նկարում նրանց։ Սա Ջիգմեն է և նրա քույր Սոնամը Եվ նրանք ապրում են Տիբեթյան բարձրավանդակում գտնվող Չանգ Թանգում երկրի արևմտյան ծայրամսում մոտ 5200 մետր բարձրության վրա Եվ նրանք հենց նոր են իջել բարձրադիր արոտավայրերից 5500 մետր բարձրության վրա գտնվող Նույնը տեղի ունեցավ նրանց հետ տվեցի նկարը և նա բարձրացրեց իր ճակատին Եվ սովորաբար ես նրանց եմ տալիս Պոլարոիդներ քանի որ ես համապատասխան լուսավորություն ստանալու համար ստուգում եմ դրանք եվ երբ ես ցույց տվեցի Պոլարոիդը, նա ճչաց և վազեց դեպի իր վրանը

Սա Թենզին Գյաստոն է նրան համարել են Խղճի Բուդդա, երբ նա երկու տարեկան էր եվ բնակվում էր գյուղական հյուղակում երկրի անհայտ մի անկյունում Երբ նա չորս տարեկան էր նա դարձավ 14-րդ Դալայ Լամա Երբ դեռ անչափահաս էր իր երկրի ենթարկվեց հարձակման եվ նա պետք է զբաղվեր դրանով, քանի որ նա էր երկրի առաջնորդը Ութ տարի անց, երբ հայտնաբերվեց, որ դավադրություն է հյուսվում նրան սպանելու համար նրան հագցրեցին մուրացիկի պես և ձիերով աննկատ հեռացրեցին երկրից Եվ նույն ճանապարհով անցավ, ինչ որ Թամդինը։ Եվ նա բնակվում է Եվ եթե մտածում եք այս մարդու մասին ով 46 տարի անց էլ հավատարիմ է առանց բռնության պայքարելուն որպես պատասխան քաղաքական և մարդու իրավունքներին առնչվող այդ ծանր վիճակին Եվ երիտասարդները երիտասարդ Տիբեթցիները սկսում են ասել, որ այդ մոտեցում չի աշխատում բռնությունը որպես քաղաքական գործիք, լծակ է դարձել է շատ գրավիչ նրանց համար Եվ նա դեռ շարունակում է հավատարիմ մնալ իր ուղուն Եվ նա մեզ համար խորհրդանիշն է այս աշխարհում բռնությունից զերծ մնալու կենդանի խորհրդանիշներից մեկը։

Սա մեկ այլ ժողովրդի առաջնորդ է Սա Մոին է. Սա հասարակածային Ամազոնում է Մոին 35 տարեկան է Եվ հասարկածային Ամազոնի այս տարածքներում 1972 թ. նավթ է հայտնաբերվել։ Այդ ժամանակահատվածում Ամազոնի այս փոքրիկ տարածքում երկու անգամ ավել նավթի արտահոսք է եղել, քան Էքսոն Վալդեզում տեղի ունեցած արտահոսքի ժամանակ։ Այս տարածքում բնակվող ցեղերը ստիպված են անընդհատ տեղափոխվել։ Եվ Մոին պատկանում է Հուաորանի ցեղին եվ նրանք հայտնի են որպես իրենց դաժանությամվ, նրանց կոչում են "աուկա" Եվ նրանց հաջողվել է հեռու պահել սեյսմոլոգներին ու նավթի արդունահանման աշխատողներին նիզակներով ու նետերով։ Եվ ես անցկացրեցի մենք անցկացրեքինք. ես թիմով էի այտնեղ, երկու շաբաթ այս մարդկանց հետ ջունգլիներում հետևոլով, թե ինչպես են իրենք որս անում Սա կապիկների որսի ժամանակ է որս իրականցվում է թունավոր տեգերի միջոցով Եվ այն գիտելիքներ, որ այս մարդիկ ունեն իրենց բնական միջավայրի մասին անհավատալի է Նրանք կարող են լսել, հոտ առնել, տեսնել այնպիսի բաներ, որոնք ես չէին կարողանում Ես չէի կարողանում անգամ կապիկներին տեսնել իսկ նրան տեսնում էին և որսում էին այդ տեգերի միջոցով։

Սա Յադիրան է եվ նա հինգ տարեկան է նա Հուաորանիների ցեղի հարևանությամբ բնկվող ցեղից է Եվ նրա ցեղը նույնպես ստիպված է եղել տեղափոխվել երեք անգամ միայն վերջին տաս տարիների ընթացքում՝ նավթի արտահոսքերի պատճառով։ Եվ մենք երբենք այդ արտահոսքերի մասին չենք լսել Եվ վերջին անարդարությունը, խախտումը այս մարդկանց դեմ այն է, որ Կոլումբիա ծրագրի շրջանակներում մենք թունավորելու միջոցով ոչնչացնում ենք հազարավոր քառակուսի կիլոմետրեր զբաղվեցնող տարածք հասարակածային Ամազոնում մեր՝ թմրամիջոցների դեմ վարվող պատերազմի պատճառով։ Եվ այս մարդիկ են, ում դեմ է արդյունքում ուղղվում հիմնական հարվածը

Սա Մենգաթոն է Նա Հուաորանիների շամանն է եվ նա մեզ ասաց. - գիտեք ես արդեն ծեր եմ, ես արդեն հոգնում եմ, հասկանում եք, հոգնել եմ այս նավթ արդյունահանողներին տեգահարելուց Ես շատ կուզեյի, որ նրանք պարզապես թողնեին ու գնային Եվ ես սովորաբար մենակ եմ ճամփորդում երբ իմ գործն եմ անում, սակայն այս անգամ ես հյուրընկալում էի Դիսքավերիից մի ծրագիր և գնացի թիմով ես շատ անհանգիստ էի քանի որ գնում էի մեծ խմբով եվ հատկապես Հուաորանիների մոտ գնալու առումով էի անհանգիստ Եվ արդյուքնում պարզվեց, որ այս տղաները անգամ մեկ երկու նոր բան սովորեցրեցին, թե ինչպես կարելի է թափանցել տեղաբնիկների մեջ։ (Ծիծաղ)

Սեպտեմբերի 11-ի հենց նախօրեին՝ 2001 թ. օգոստոսին ես իմ որդուն՝ Դաքսին, ով 16 տարեկան էր այդ ժամանակ, ես նրան տարա Պակիստան: Քանի որ նախ ես ուզում էի դե ես իրեն մի քանի ճամփորդությունների տարել էի, բայց ես ուզում էի, որ նա տեսներ օրեկան մեկ դոլար և պակաս եկամուտ ունեցող մարդկանց ես ուզում էի, որ նա փորձառություն ձեռք բերի Իսլամական աշխարհում եվ ես նաև ուզում էի քանի որ ես այնտեղ խմբով էի աշխատելու, մի պատմություն պատրաստեի Կալաշ կոչվող խմբի մասին որը բաղկացած է մոտ 3000 անիմիստներից որոնք բնակվում է շատ փոքր տարածքում շրջափակված Իսլամ դավանող մարդկանցով Կալաշ կոչվող այս անհավատալի խբից ընդամենը 3000 մարդ է մնացել, Եվ սա մեծ փորձ էր որդուս համար։ Նա ամբողջ գիշերը անցկացրեց նրանց հետ թմբուկ խփելով և պարելով։ Եվ նա իր հետ ֆուտբոլի գնդակ էր բերել եվ ամեն երեկո այս փոքր գյուղում մենք ֆուտբոլ էինք խաղում։

Հետո մենք գնացինք նրանց շամանին հանդիպելու։ Ի դեպ Մենտգաթոն էլ իր ցեղի շամանն էր: Եվ սա Ջոն Դուլիկան է ով Կալաշների շամանն է։ Եվ այս լեռներում հենց Աֆղանստանի սահմանին: Իրականում այս տարածքի հակառակ կողմում Թոր Բորան է այն տարածքը, որտեղ ենթադրվում է, որ Օսամա Բեն Լադենն է գտնվում։ Սա այդ ցեղի տարածքներն են: Եվ մենք հետևում էինք նրանց և մնացինք Ջոն Դուլիկանի հետ։ Եվ շամանը, ի դեպ ես մի ամբողջ շարք եմ պատրաստել շամանիզմի մասին, ինչը շատ հետքրքրական ֆենոմեն է։ Բայց աշխարհի տարբեր անկյուններում տարբեր եղանակներով են տրանսի մեջ են ընկնում և Պակիստանում նրանք դա անում են գիհու տերևներ այրելու միջոցով և նրանք կենդանի են զոհաբերում կենդանու արյունը հեղում են տերևների վրա ապա շնչում են ծուխը: Եվ նրանք բոլորը աղոթում են լեռների աստվածներին հենց որ տրանսի մեջ են ընկնում։

Դա փորձ էր երեխաներին սովորեցնելու տարբեր իրականությունների։ Ես կարծում եմ, որ սա շատ կարևոր է։ Ինչ Դեն Դենեթը ասաց նախորդ օրը որ ուսումնական ծրագրում տարբեր կրոններ են ներառել սովորողների միտքը ավելի ճկուն դարձնելու մտային ճկունություն տալու համար տարբեր հավատալքիների ու կրոնական համակարգերի միջոցով։ Կարծում եմ, որ մեր այսօրվա աշխարհին շատ կարևոր է երբ տեղի է ունենում հավատալիքների այս բախումը: Եվ այս բոլոր անվտանգության խնդիրներ էին, որ ծառացել էին մեր առջև: Եվ այսպես հինգ տարի առաջ մենք արեցինք մի բան, մենք սկսեցին մի ծրագիր, որ կապ է հաստատում տեղաբնիկ համայնքների երեխաների և ԱՄՆ երեխաների միջև: Սկզբից մենք կապ հաստատեցինք Նավաջո ժողովրդի մի համայնքին Սիըթլում գնվող դասարանի հետ: Եվ հիմա մենք ունենք 15 նման վայրեր: Մեկը Նեպալի Կատմանդուում է, Հնդկաստանի Դհարամսալայում, Կենյայի Տակոնգույում Տակոնգուն մեկ երրորդով բնակեցված է քրիստոնյաներով, մեկ երրորդով մուսուլմաններով եվ մեկ երրորդը անիմիստներ են։ Այս համայնքը Օլանտայտամբոն է Պերույում գտնվող և Ալյասկայում գտնվող Արկտիկական գյուղը:

Սա Դանիելն է, մեր աշակերտներից մեկը Ալյասկայի Արկտիկական գյուղից: Նա բնակվում է այս փայտե հյուղակում որ չունի ոչ ջրամատակարարում, ոչ ջեռուցում ոչ պատուհաններ բայց ունի արագ ինտերնետային կապ Եվ սա ես սա տեսնում եմ ամենուր Սա մեր վայրն է Օլանտայտամբոյում, Պերու, չորս տարի առաջ որտեղ նրանք առաջին անգամ տեսան համակարգիչներ այժմ նրանք համակարգիչներ ունեն իրենց դասարաններում: Եվ մենք սա անում ենք հետևյալ կերպ մենք սովորեցնում ենք այս երեխաներին թվային պատմություններ պատմել: Եվ նրանք պատմություններն են պատմում իրենց երկրներում առկա խնդիրների մասին իրենց համայքներում, որոնց մասին իրենք հոգ են տանում։ Եվ սա Պերույում, որտեղ երեխաները պամտում են, թե ինչպես են մաքրել մի գետ: Եվ մենք սա անում ենք դասընթացների միջոցով և մենք հավաքում ենք մարդկանց, ովքեր ուզում եմ սովորել թվային տեխնոլոգիաների կիրառումը ու նրանք աշխատում են երեխաների հետ Եվ հենց նախորդ տարվա ընթացքում մենք դեռահասների մի նոր խումբ ենք ներառել ինչը շատ լավ աշխատեց: մեր երզանքն է համախմբել դեռահասներին, այնպես որ նրանք ունենան համայնքին ծառայելու փորձառություն ինչպես նաև այլ մշակույթների հետ շփվելու փորձառություն քանի որ նրանք ուսուցանում են այս տարածքներում բնակվող երեխաներին և օգնում են նրան կառուցել իրենց հաղորդակցության ենթակառուցվածքները։

Սա Ֆոտոշոփ ծրագրի ուսուցանումն է տիբեթցի երեխաների դասարում, որ գտնվում է Դհարամսալայում։ Մենք ունենք մի կայք, որտեղ բոլոր երեխաները ունեն իրենց էջերը Սրանք բոլորը նրանց ֆիլմերն են։ Մենք ունենք մոտ 60 ֆիլմեր այս երեխաների կողմից պատրաստված։ և դրանք իսկապես ցնցող են։ Դրանցից մեկը, որ ես ուզում եմ ձեզ ցուցադրել այդ ֆիլմերի պատրաստումից հետո մենք մի երեկո ենք նախատեսում համայքնում այդ ֆիլմերը ցուցադրելու համար: Եվ սա Տակոնգույում է մենք ունենք էլէկտրական գեներատոր և թվային պրոյեկտոր և մենք այն ցուցադրում ենք ամբարի պատին, սա ֆիլմերից մեկի ցուցադրության ընթացքն է: Եվ եթե առիթ ունենաք այցելել մեր կայքը, կտեսնեք, թե ինչ անհավանական աշխատանք են կատարել այս երեխաները:

Մեկ այլ բան որ ես ցանկանում էի անել, դա տեղաբնիկներին ձայն տալն էր: Սա ինձ մոտիվացնող կարևորագույն գործոններից մեկն է: Բայց մյուս մոտիվացնող գործոնը մեր երկրի սահամանափակված էությունն է։ Նեշնլ Գեորգաֆիկը վերջերս մի ուսումնասիրություն է իրականացրել 18-ից 26 տարեկանների միջև մեր երկրում և ինը այլ արդյունաբերական երկրներում: Դա երկու միլիոն դոլարանոց ուսումնասիրություն էր: Եվ ԱՄՆ վերջից երկրորդն էր աշխարհագրական գիտելիքների առումով այս երեխաների 70%-ը չէին կարողանում քարտեզի վրա գտնել Աֆղանստանը կամ Իրաքը 60%-ը չեն կարող գնտել Հնդկաստանը, 30%-ը Խաղաղ Օվկիանոսը Եվ սա մի ուսումնասիրություն է, որ արվել է ընդամենը երկու տարի առաջ

Եվ այն, ինչ ես ուզում եմ ցույց տալ ձեզ մնացած մի քանի րոպեների ընթացքում մի ֆիլմ է, որ պատրաստել է Գվատեմալայում գտնվող մի աշակերտ Մենք նոր էին ավարտել դասընթացը Գվատեմալայում: Դասընթացից մեկ շաբաթ առաջ լայնածավալ սողանքներ էին տեղի ունեցել, որոնց պատճառը Ստան կոչվող փոթորիկն էր, այն տեղի ուենցավ անցած հոկտեմբերին, այն հողով ծածկեց մոտ 600 մարդկանց իրենց գյուղի հետ միասին Եվ այս երեխան բնակվում էր այդ գյուղում սողանքի ժամանակ նա այդտեղ չէր եղել, և նա պատրաստեց այս փոքրիկ ֆիլմը: Եվ նա դրանից առաջ երբեք համակարգիչ չէր տեսել. մենք ստեղծեցինք այս ֆիլմը, մենք սովորեցրեցին իրեն Ֆոտոշոփ ծրագիրը այո հիմա մենք կարող են դիտել այն:

Սա հին Մայաների՝ թաղումները ուղեկցող երգն է որ նա ստացավ իր պապի միջոցով:

Շնորհակալություն (Ծափահարություններ)