Patrick Chappatte: O poder das viñetas.

Si, fago caricaturas para os xornais, son un debuxante político. Non sei se oístes falar dos xornais... Son unha especie de "lectores en papel" (Risas) Pesan menos ca un iPad. É un pouco máis barato ¿Sabedes o que se di? Dise que os medios impresos están morrendo. ¿Que quen o di? Pois...os medios. Pero non é nada novo, ¿non? Xa leriades sobre isto.

(Risas)

Señoras e señores, o mundo estase a facer máis pequeno. Sei que é un cliché, pero mirade, mirade cómo de pequeno, cómo de diminuto se fixo. E sabedes a razón, por suposto. A razón é a tecnoloxía. Si. (Risas) ¿Hai algún deseñador de ordenadores na sala? Si, ben, pois sabede que estades convertindo a miña vida nun inferno, porque antes os track pads eran redondos, dunha bonita forma circular. Con iso pódese facer unha boa viñeta. Pero que podes facer cun track pad plano? Con esas cousas cadradas? Como debuxante non podo facer nada. Bueno, xa sei que agora o mundo é plano. É certo. E Internet chegou a tódolos recunchos do mundo, aos lugares máis pobres e remotos. Agora todas as vilas de África teñen un ciber-café. (Risas) Non pidades un Frappuccino alí. Isto significa que estamos reducindo a brecha dixital. O Terceiro Mundo está conectado. Nós estamos conectados. ¿E agora que? Bon, recibes e-mails. Si. Internet fíxonos máis poderosos. Deuvos poder, deume poder a min, e tamén lles deu poder a uns cantos máis.

(Risas)

Estas dúas últimas viñetas, fíxenas en tempo real nunha conferencia en Hanoi. E non estaban afeitos a iso no Vietnam comunista 2.0. (Risas) Estaba debuxando nunha pantalla ancha era algo bastante impresionante, e entón achegóuseme un tipo. Estaba facéndome fotos a min e aos meus debuxos, e pensei: "Que ben, un fan vietnamita." Cando volveu o segundo día, pensei: "Vaia, pois si que lle gustan as viñetas." E ao terceiro día, por fin me dei de conta de que o home en realidade estaba traballando. Polo que agora debe haber cen fotografías miñas sorrindo cos meus debuxos nos arquivos da policía vietnamita.

(Risas)

É certo: Internet cambiou o mundo. Desestabilizou a industria musical. Cambiou o xeito que temos de consumir música. Os que tedes idade suficiente lembraredes que antes tiñamos que ir á tenda para roubar música. (Risas) E tamén cambiou a maneira na que o teu futuro xefe estudiará a túa solicitude de emprego. Así que tede coidado coas contas de Facebook. Xa volo dixeron as vosas nais: "tede coidado". A tecnoloxía tamén nos fixo libres. Isto é WiFi gratis. Si. A tecnoloxía liberounos da mesa da oficina. Esta é a túa vida. Gózaa. (Risas) Resumindo, a tecnoloxía, Internet, cambiaron a nosa forma de vida. Os gurús da tecnoloxía, como este home ao que unha revista alemana chamou "o filósofo do século XXI", están modelando o xeito que temos de facer as cousas. Están modelando o xeito que temos de consumir. Están modelando os nosos desexos. (Risas) (Aplausos) Non vos vai gustar. A tecnoloxía mesmo cambiou a nosa relación con Deus.

(Risas)

Bon, non debería meterme nisto. As viñetas relixiosas e políticas, como xa teredes oído, son unha parella complicada, dende aquel día de 2005, cando uns cantos debuxantes de Dinamarca fixeron unhas viñetas que tiveron repercusión mundial, manifestacións, fatwa. Provocaron violencia. Houbo xente que morreu por iso. Foi horrible. Morreron persoas por culpa dunhas caricaturas. Quero dicir... Nese momento tiven a impresión de que as viñetas foran empregadas polas dúas partes, en realidade. Primeiro, por un xornal danés, que quería dar unha opinión sobre o Islam. Un debuxante danés contoume que el fora un dos 24 que recibiron o encargo de caricaturizar ao profeta. E 12 rexeitárono. ¿Sabiades iso? Díxome: "Ninguén me di o que teño que debuxar. Isto non funciona así." E despois, claro, empregáronas os extremistas e políticos da outra parte. Querían crear polémica. Xa coñecedes a historia. Sabemos que os debuxos poden empregarse como armas. A mesma Historia nolo di, os Nazis empregáronos para atacar aos xudeus. E volvémolo a ver aquí agora. Nas Nacións Unidas, medio mundo está presionando para penalizar as ofensas á relixión, chámanlle "difamación da relixión", mentres que a outra metade do mundo loita pola defensa da liberdade de expresión. Así que temos aquí o choque de civilizacións, e as viñetas están no medio del? Isto fíxome pensar. Aquí védesme pensando na mesa da miña cociña. E xa que estades na miña cociña, preséntovos á miña muller.

(Risas)

No 2006, uns meses despois, fun a Costa do Marfil, no oeste de África. Falando de lugares divididos... O país estaba partido en dous. Había unha rebelión no norte, o goberno no sur, na antiga capital, Abidjan, e no medio, o exército francés. Parece unha hamburguesa xigante. Non queredes ser o xamón que vai no medio. Estaba alí para informar sobre a situación en viñetas. Levo facendo isto os últimos 15 anos. É o meu traballo alternativo, por así dicilo. Vedes que o estilo é diferente. Se callar é máis serio cas caricaturas editoriais. Fun a lugares como Gaza durante a guerra de 2009. Así que isto é realmente xornalismo en viñetas. Cada vez oiredes falar máis del. Creo que é o futuro do xornalismo.

Fun ver aos rebeldes do norte, por suposto. Eran homes pobres loitando polos seus dereitos. Este conflito era en parte étnico, como é habitual en África. E fun ver aos Dozo. Son os cazadores tradicionais do oeste de África. A xente tenlles medo. Axudan moito aos rebeldes. Pénsase que teñen poderes máxicos. Poden desaparecer e escapar das balas. Fun ver a un xefe dos Dozo. Faloume dos seus poderes máxicos. Díxome: "Podo cortarche a cabeza agora mesmo e resucitarte." Eu díxenlle: "Bon, creo que non temos tempo para iso." (Risas) "Mellor noutra ocasión."

De volta en Abidjan, tiven a oportunidade de dirixir un taller no que participaban caricaturistas locais e pensei: si, nun contexto coma este, as viñetas realmente poden usarse como armas contra o outro bando. Refírome a que a prensa na Costa do Marfil estaba tremendamente dividida. Era comparable aos medios en Ruanda antes do xenocidio. Imaxinádevos. E que pode facer un caricaturista? Ás veces os editores dinlles aos seus caricaturistas que debuxen o que eles queren ver. E o tipo ten que alimentar á familia, non? Así que a idea era moi sinxela. Reunimos a caricaturistas de toda Costa do Marfil. Afastámolos dos seus xornais durante tres días. E pedinlles que fixesen un proxecto xuntos abordando os temas que afectaban ao seu país, en viñetas, si, en viñetas. Ensinar o poder positivo das viñetas. Son un instrumento de comunicación moi bo, para ben ou para mal. As viñetas atravesan fronteiras, como xa vistes. E penso que o humor é un bo xeito de tratar os temas serios. E estou moi orgulloso do que fixeron. En fin, non estaban de acordo os uns cos outros, non se trataba diso. E non lles pedín que fixesen viñetas bonitas. O primeiro día incluso berraban os uns cos outros. Pero fixeron un libro que é unha retrospectiva de 13 anos da crise política en Costa do Marfil.

Esa era a idea. E estiven facendo proxectos así, no 2009 no Líbano, en xaneiro deste ano en Kenia. No Líbano, non era un libro. A idea era ter o mesmo tema, un país dividido, reunir a caricaturistas de tódolos bandos e deixalos facer algo xuntos. Así que no Líbano convencimos aos editores de xornais e conseguimos que publicasen a 8 caricaturistas de tódolos bandos xuntos na mesma páxina abordando os temas que afectaban ao Líbano, como a relixión na política e a vida cotiá. E funcionou. Durante tres días, case tódolos xornais de Beirut publicaron a todos eses debuxantes xuntos: anti-gubernamentais, pro-gubernamentais, cristiáns, musulmáns, por suposto, anglófonos... de todo. Así que foi un gran proxecto. E despois en Kenia, o que fixemos foi tratar o tema da identidade étnica, que é un veleno en moitos lugares de África. E fixemos videoclips. Podédelos ver se ides a YouTube/KenyaTunes.

Predicar a liberdade de expresión aquí é sinxelo, pero como vistes en contextos de represión ou división, repito: que pode facer un caricaturista? Ten que conservar o seu traballo. Bon, penso que en calquer contexto e en calquera parte, sempre ten a opción, polo menos, de non facer unha viñeta que alimente o odio. E esa é a mensaxe que intento transmitirlles. Creo que ao fin todos temos sempre a opción de non facer o que está mal. Pero nós temos que apoiar a esas voces críticas e responsables en África, no Líbano, no voso xornal local, na "Apple Store". Hoxe en día, as empresas tecnolóxicas son os maiores editores do mundo. Deciden o que é demasiado ofensivo ou demasiado provocativo para que vexades. De verdade, non se trata da liberdade dos caricaturistas, trátase das vosas liberdades. E para os dictadores de todo o mundo, as boas novas chegan cando os caricaturistas, xornalistas e activistas calan.

Grazas.

(Aplausos)