Neil MacGregor: 2600 na taon ng kasaysayan sa iisang bagay

Ang mga bagay na ating ginawa ay may iisang katangian -- sila'y nabubuhay nang mas matagal sa atin. Tayo'y papanaw, sila'y mananatili; may iisa tayong buhay, sila ay may marami, at sa bawat buhay nila maaring iba ang kanilang pagganap. Na nangangahulugang, samantalang may isa lang tayong talambuhay, sila ay may marami.

Gusto kong magsalita sa umagang ito hinggil sa estorya, ang talambuhay -- o mga talambuhay -- sa iisang bagay, isang 'di karaniwang bagay. Ako'y sumasangayon na hindi sya gaanong kapansinpansin. Medyo kapareho ng laki sa bola ng rugby. Gawa sa putik, at inayon sa hugis silindro, napalibutan ng maliliit na sulat at binilad sa araw hanggang matuyo. At sa nakikita naman ninyo, ay medyo nasisira na siya, na hindi naman kataka-taka dahil noong dalawa´t kalahating libo pa siya nagawa at nahukay siya noong 1879. Pero sa ngayon, naniniwala akong ang bagay na ito ay may malaking papel sa politika ng Gitnang Silangan. At ito'y isang bagay na may mga kaaya-ayang estorya at mga estoryang hinding hindi matatapos.

Ang estorya ay nagbungad sa kasagsagan ng gyera sa pagitan ng Iran at Iraq at ang mga sumunod na mga kaganapan na umipon sa pagsakop sa Iraq ng pwersang dayuhan, sa pagkaalis sa despotikadong pangulo at saglit na pagbabago sa rehimen. Gusto kung magumpisa sa isang yugto sa mga magkakasunod na kaganapan na karamihan sa inyo ay pamilyar, ang pyesta ni Belshazzar -- dahil tayo ay nagtatalakay hinggil sa gyera ng Iran at Iraq noong 539 BC. At ang hindi pagkakasalungat sa kaganapan noong 539 BC at 2003 at sa pagitan ay kagulat-gulat. Ang nakikita nyo ngayon ay pinta ni Rembrandt na nasa National Gallery sa London na ngayon, na nagpapakita sa sulat mula ni propetang Daniel sa sulat ng mga Hudyo. At medyo alam niyo na ang estorya.

Si Belshazzar, anak ni Nebuchadnezzar, si Nebuchadnezzar ang nagsakop sa Israel, pinagdarambungan and Herusalem at hinuli ang mga tao at binalik ang mga Hudyo sa Babelonya. Hindi lang mga Hudyo, kinuha niya pati ang mga lalagyan sa templo. Sinugod niya at nilapastangan ang templo. At yung mga malalaking gintong lalagyan sa templo ng Herusalem ay dinala papuntang Babelonya. Si Belshazzar, ang kanyang anak, ay naisipang magpyesta. At para mas magalak pa siya, ginawan pa nya ng kalapasatangan at kinuha ang mga lalagyan mula sa templo. Nakikipagyera na siya sa mga taga-Iran, sa hari ng Persya.

At sa gabing iyon, sabi ni Daniel, sa kalagitnaan ng kasiyahan isang kamay ang lumitaw at nagsulat sa dingding, "Ikaw ay tinimbang at napag-alamang wala, at ang iyong kaharian ay maipasa sa taga-Medes at mga Persyano." At sa gabing iyon si Cyrus, hari ng Persya, ay dumating sa Babelonya at ang buong kaharian ni Belshazzar ay bumagsak. Isa itong malaking kaganapan sa kasaysayan ng mga Hudyo. Isang malaking estorya. Ito'y estorya na alam nating lahat. "Ang mga sulat sa dingding" ay bahagi ng ating araw-araw na lengwahe. Ang sumunod ay napakapambihira, at dito ang silindro papasok sa estorya.

Si Cyrus, na hari ng Persya, ay pumasok sa Babelonya na walang pakikipagdigma -- ang malaking kaharian ng Babelonya, na sumasaklaw mula sa gitnang timog ng Iraq hanggang sa Mediterranean, bumagsak mula kay Cyrus. At si Cyrus ay gumawa ng deklarasyon at yun ang kung ano ang silindro na ito, and deklerasyong ginawa sa lider na ginabayan ng Diyos na nagpabagsak sa despotadong pinuno ng Iraq at nagpalaya sa mga mamamayan. Sa pakipag-usap sa Babelonya -- ito ay isinulat sa wika ng taga-Babelonya -- sabi niya, "Ako si Cyrus, hari sa buong kalawakan, ang dakilang hari, ang makapangyarihang hari, hari ng Babelonya, hari sa apat na sulok ng daigdig." Sa nakikita nyo, nindi pinagkakahiyang ang pag-eksherasyon nito. Meron siguro yung una talagang pagsisiwalat sa isang nananalong hukbo na nakuha natin. At ito'y isinulat, na makikita natin sa tamang panahon, sa mga dalubhasang P.R. consultant. Kaya ang eksharehasyon ay hindi nakakapagtaka.

At kung ano ang dakilang hari, ang makapangyarihang hari, ang hari sa apat na sulok ng daigdig na gagawin? Nagpatuloy siya sa pagsabi na bilang pagsakop sa Babelonya ay papakawalan niya ang mga taong ang mga taga Babelonya -- Nebuchadnezzar at Belshazzar -- na nadakip at inalipin at palayain. Hahayain nya silang bumalik sa kanilang mga bansa. At mas importante, hahayaan niya silang bawiin ang mga diyos, mga estatuwa, mga lalagyan sa templo na nakumpiska. Ang lahat na mga tao na nasupil at napaalis ng mga taga-Babelonya ay uuwi, at dadalhin nila ang kanilang mga diyos. At sila'y maibangon uli ang kanilang mga altar at magpuri sa kanilang mga diyos sa kanilang paraan, sa kanilang lugar. Ito ang kautusan, ang bagay na ito ang ebedinsya para sa katutuhan na ang mga Hudyo matapos ang paglisan sa Babelonya, ang mga taon na kanilang nagugol sa Babelonya, na nagluksa habang naalala ang Herusalem, ang mga Hudyo na iyon ay pinauwi sa kanilang mga tahanan. Napahintulutan silang umuwi sa Herusalem at itayong muli ang temple.

Ito ang pangunahing dokumento sa kasaysayan ng Hudyo. At ang Aklat ng mga Salaysay, ang Aklat ni Ezra sa mga kasulatan ng mga Hudyo ay nagulat ng kaparihong tugon. Ito ang bersyon ng mga Hudyo sa parehong estorya. "Kaya sabi ni Cyrus, hari ng Persya, 'Lahat ng kaharian sa lupa na bingay ng Panginoong Diyos sa inyo, at inutusan niya ako para gawan ng bahay sa Herusalem. Sino sa inyo ang kanyang mga tao? Ang Panginoong Diyos ay mapasakanya, at haayan siyang pumarito.'" "Pumarito" -- aaleh. Ang pinakamahalagang elemento sa paniwala ng kanilang pagbalik, ang pinakamahalang parte sa buhay ng Hudianismo. Sa napag-alaman ninyo, ang pagbalik mula sa pagkatapon, ang pangalawang temple, ang nagbagong anyo sa Hudianismo. At ang pagbabagong yaon, yaong makasaysayang sandali, ay dahil kay Cyrus, ang hari ng Persya, naiulat sa atin sa kasulatan ng mga Hudyo at sa putik ng Babelonya.

Dalawang dakilang kasulatan, ano kaya ang tungkol sa pulitika? Kung ano ang nangyari ay nagdulot sa pangunahing pagbabago sa kasaysayan sa Gitnang Silangan. Ang empiryo ng Iran, ng Medes at ng mga Persyano, ay napagkaisa sa ilalim ni Cyrus, ang kauna-unahang dakilang emperyo sa daigdig. Nagsimula si Cyrus sa 530 BC. At panahon ng kanyang anak na si Darius, ang kabuuan ng silangang Mediterranean ay napapasailalim sa kontrol ng Persya. Sa katunayan, ang emperyong ito ay ang Gitnang Silangan na sa ngayon, at yun ang nahugis sa Gitnang Silangan ngayon. Yun ang pinakamalaking emperyo na nakilala sa daigdig noon. At ang importante, yun ang unang saring-kultura, saring-panininiwala na estado sa malawakan. At kailangan niyang mapatakbo sa panibagong paraan. Pinapatakbo siya sa iba't ibang lengwahe. Ang katunayang ang kautusan na ito sa Babelonya ay nangangahulugan ng isang bagay. Kinikilala nito ang iba't ibang ugali, iba't ibang tao, iba't ibang relihiyon, iba't ibang paniniwala. Lahat ng mga iyon ay nirerespeto ni Cyrus.

Itinakda ni Cyrus ang isang modelo kung paano magtaguyod ng isang dakilang saring-bayan, saring-paniniwala, saring-kultura na komunidad. At ang resulta ay isang emperyo na sumasaklaw sa mga pook na nakikita nyo sa screen, at tumagal nang 200 taon ng katatagan hanggang sinira ito ni Alexander. Nagiwan iyon ng panaginip ng Gitnang Silangan bilang isang yunit, at ito ang yunit na kung saan ang mga tao sa iba't ibang paniniwala ay nagkakaisang namumuhay. Ang pananakop ng mga Griyego ang nagtapos nito. At hindi na panitili ni Alexander ang gobyernong iyon at ito'y naghiwahiwalay. Pero kung ano ang nirerepresenta ni Cyrus ay nanatiling mahalaga.

Ang Griyegong mananalaysay na si Xenophon ay nagsulat ng kanyang aklat na "Cyropaedia" na isinulong si Cyrus bilang isang dakilang pinuno. At sa kabuuan ng Kanlurang kultura pagkatapos, si Cyrus ay nanatiling modelo. Ito ay isang imahe sa ika-16 na siglo para mapakita kung gaano ka laganap ang pagpugay nito. At ang aklat no Xenophon hinggil ni Cyrus kung gaano kasari-sari ang lipunan ay isa sa mga dakilang aklat-aralin na pumukaw sa ating mga ama sa Rebolusyong Amerikano. Si Jefferson ay isang dakilang tagahanga -- ang mga uliran ni Cyrus ay malinaw na nagpahiwatig sa mga uliran sa ika-18 siglo kung paano magpaubaya sa relihiyon sa bagong estado.

Samantala, sa Babelonya, ang mga bagay ay hindi naging kanaisnais. Pagkatapos ni Alexander, ang ibang emperyo, ang Babelonya ay bumagsak, naging lugar ng pagkasira, at ang mga bakas sa dakilang emperyo ng Babelonya ay naglaho -- hanggang noong 1879 nang ang silindro ay nadiskobre sa isang paghuhukay sa Babelonya ng British Museum. At dito magsimula ang panibagong estorya. Nagsimula ang malaking debate sa gitna noong ika-19 na siglo: Kapanipaniwala ba ang mga kasulatan? Mapagkatiwalaan ba natin sila? Ang alam lang natin ay hinggil sa pagbabalik ng mga Hudyo at ang kautusan ni Cyrus galing sa kasulatan ng mga Hudyo. Walang ibang ebedinsya. Biglang lumabas ito. At malaking kagalakan sa daigdig sa mga lugar na naniniwala sa mga kasulatan na inalog ang kanilang pananampalataya hinggil sa paglikha sa ebolusyon, sa heyolohiya, ito ang ebedinsya na ang mga kasulatan ay totoo sa kasaysayan. Isa itong malaking sandali sa ika-19 na siglo.

Pero -- at dito naging komplikado -- ang katotohanang ito ay totoo, hurrah para sa arkiyoloheyo, pero ang pagsalin ay mas komplikado. Dahil ang silindro at ang Bibliya ng mga Hudyo ay may pinagkaiba. Ang silindro ng Babelonya ay sinulat ng mga pari ng dakilang dyos ng Babelonya, si Marduk. At hindi nakakapagtaka kung ang sinasabi nila ay gawa ni Marduk. "Marduk, hawak namin, ang nagngangalang Cyrus." Hawak ni Marduk sa kamay si Cyrus, para panguluhan ang kanyang tao at binigay sa kanya ang kaharian ng Babelonya. Sinabihan ni Marduk si Cyrus upang gumawa ng mga dakila at mapagbigay na bagay upang mapalaya ang mga tao. At dahil dito mapasalamatin ako at ipinagbunyi ko si Marduk.

At ang mga manunulat na Hudyo sa Lumang Tipan, hindi nakakapagtataka mong malaman, na iba ang kanilang pananaw nito. Sa kanila, imposibleng si Marduk ang gumawa ng lahat. Tanging si Heyoba lamang. At sa Isaiah, ay may magagandang teksto na binigay ang karangalan, hindi ni Marduk ngunit sa Panginoong Diyos ng Israel -- ang Panginoong Diyos ng Israel ay tinawag rin si Cyrus sa kanyang pangalan, at inakay din si Cyrus at sinabihan din siya sa pagpastol ng kanyang mga tao. Ito'y isang ehemplo ng dalawang magkaibang makaparing gugulin sa parehong pangyayari, dalawang magkaibang relihiyosong pag-takeover ng isang katotohanang pulitikal.

Ang Diyos ay alam nating dumadapig sa mga malalaking batalyon. Ang tanong ay kung sinong dyos yun? At ang debate ay nagpagalaw sa lahat noong ika-19 na siglo para maunawa na ang mga kasulatan ng mga Hudyo ay parte sa mas malawak na daigdig ng relihiyon. At klarong klaro na ang silindro ay mas luma na teksto kaysa sa Isaiah, gayunpaman, si Heyoba ay nagsalita ng pareho kay Marduk. At ako'y may kunting pakiramdam na alam ito ni Isaiah, dahil sabi niya, may Diyos na nagsabi, "Tinawag kita sa iyong pangalan pero hindi mo ako kilala." Sa tingin ko'y kinilala ni Cyrus na hindi niya napag-alaman na gumaganap siya sa utos ni Heyoba. At pare-pareho, nasurpresa din siya na gumaganap din siya sa utos ni Marduk. Dahil napaka-interesado na si Cyrus ay isang mabuting Persyano na may ibang mga dyos na hindi nakasaad sa mga teksto.

(Tawanan)

Yun ay sa 1879. 40 na taon ang nakalipas at tayo'y nasa 1917, at ang silindro ay pumasok sa kakaibang daigdig. Ngayon, sa tunay na pulitika ng kontemporaryong mundo -- ang taon ng Deklarasyong Balfour, ang taon nung ang bagong emperyo sa Gitnang Silangan, ang Britanya, ay nagdeklarar ng pambansang tirahan ng mga Hudyo, pinahihintulotan ang mga Hudyo na bumalik. At ang tugon nito sa populasyon ng mga Hudyo sa Silangang Europa ay rabsodik. At sa buong Silangang Europa, itinanghal ng mga Hudyo ang larawan ni Cyrus at ni George V na magkatabi -- dalawang dakilang pinuno na naghintulot pabalikin sa Herusalem. At ang silindro ni Cyrus ay ipinakita muli sa madla at ang mga teksto nito bilang demonstrasyon kung bakit ano ang nangyari pagkatapos sa gyera noong 1918 ay parte ng plano ng Diyos. Alam nyo lahat ang nangyari. Ang estado ng Israel ay i-sinet-up, at 50 taon ang nakalipas, noong 60s, naging klaro na na ang pagiging imperyo ng Britanya ay wakas na. At isa pang estorya ng silindro ang nag-umpisa.

Sa rehiyon, ang U.K. at ang U.S. ay nagpasiya, na ilayo sa komunismo, at ang may-kapangyarihan na gagawa nito ay ang Iran, ang Shah. At ang Shah ay nagimbento ng kasaysayan ng Persya, o pagbalik sa kasaysayan ng Persya, na nagluklok sa kanya sa sentro ng dakilang tradisyon at gumawa ng mga barya na may mukha niya at ang silindro ni Cyrus. Nung siya ay nagkaroon ng malaking pagdiriwanng sa Persepolis, binuhay niya ang silindro at ang sinlindro ay inarkila ng Museo ng Britanya, napunta sa Tehran, at parte ng yung malaking selebrasyon ng dinastiyang Pahlavi. Ang sinlindro ni Cyrus: taga-paggrantiya ng Shah.

10 taon ang nakalipas, ay isang panibagong estorya: Rebolusyong Iran, 1979. Islamikong rebolusyon, walang Cyrus; hindi na tayo interesado sa kasaysayan na iyun, interesadon na tayo sa Islamikong Iran -- hanggang sa Iraq, isang bagong superpower tayo'y nagdesisyong panatilihin sa rehiyon, umatake. Pagkatapos ay isa pang gyera ng Iran at Iraq. Naging kritikal ito para sa mga taga-Iran para isa-ala-ala ang nakaraan, kanilang dakilang nakaraan nung lumaban sila sa Iraq at nanalo. Ito'y naging isang mahalagang simbolo na natipon ng lahat ng taga-Iran -- Muslim at hindi Muslim, Kristiyano, Zoroastriyano, Hudyo na naninirahan sa Iran, mga deboto, at hindi deboto. At ang halatang simbolo ay si Cyrus.

Kaya nung ang Museo ng Britanya at Pambansang Museo ng Tehran ay nagtulungan at nagtrabahong magkasama, gaya ng ginagawa natin, ang mga Iranian ay humiling lamang ng isang bagay bilang utang. At iyon ang gusto nilang bagay. Gusto nilang hiramin ang silindro ni Cyrus. At nung nakaraang taon, ang silindro ni Cyrus ay nagbalik sa Tehran sa pangalawang pagkakataon. Ipinakikita rito ang pagbigay na nakasilid sa isang lalagyan ng direkto ng Pambansang Museo ng Tehran, isa sa maraming babae sa Iran sa mataas na posisyon, Gng. Ardakani. Ito'y isang malaking kaganapan. Ito ang kabilang sulok ng parehong litrato. Ito ay sa Tehran sa pagitan ng isa at dalawang milyon katao sa loob ng ilang buwan. Ito ay higit pa sa blockbuster na pelikula sa Kanluran. Isang paksa sa malaking debate ang tungkol sa kung ano ang kahulugan ng silindro, ano ang ibig sabihin ni Cyrus, pero higit pa, si Cyrus na naihayag sa silindron ito -- si Cyrus bilang tagapagligtas ng kanyang bayan, ang kampeyon ng pagkakilanlang Persyano at ng mga taga-Iran, pagparaya sa pananampalataya. Sa sa kasalukuyang Iran, ang mga Zoroastriyano at Kristiyano ay may tiyak na puwang sa parlamento ng Iran, isang bagay na maipagmayabang.

Ang makita itong bagay na ito saTehran, libo-libong Hudyo na naninirahan sa Iran ay pumunta sa Tehran para tingnan ito. ito'y naging isang dakilang simbolo, isang malaking paksa ng debate tungkol kung ano ang Iran sa kanyan tahanan at sa labas. Ang Iran ba ay mananatiling tagapagtanggol ng naaapi? Papalayain ba ng Iran ang mga tao na inalipin at inalipusta ng mga malupit na pinuno? Ito ay isang malaking pambansang retorika, at inipon itong lahat sa maayos na pagtanghal paglunsad sa pagbabalik. Dito ay nakikita ninyo ang pinalaking silindro ni Cyrus sa entablado na may dakilang tao sa kasaysayan ng Iran na nagtipon-tipon sa pamana ng Iran. Ang salaysay ay inilahad mismo ng pangulo.

At para sa akin, para iwan ang bagay na ito sa Iran, para pahintulutan ang bagay na ito sa Iran ay inihintulot na maging parte sa isang ekstraordinaryong debate na aabot sa pinakamataas na level sa kung anuman ang Iran, anong pinagkaiba ng Iran at paano ang pagkaiba ng kasaysayan ng Iran ay huhugis ng mundo ngayon. Ang debate ay patuloy pa rin, at patuloy pa rin iyan mamamayagpag, dahil ang bagay ay isa sa dakilang deklarasyon ng hangarin ng tao. Ito ay sumangayonsa constitusyon ng Amerika. Higit pa sa tunay na kalayaan ang sinasabi nito maging sa Magna Carta. Ito ay isang dokumento na maaaring nangangahulugan ng maraming bagay, para sa Iran at sa rehiyon.

Isang replica nito ay nasa United Nations. Sa New York nitong tag-lagas, ay naroon ito kung kelan ang malaking debate tungkol sa kinabukasan ng Gitnang Silangan. At gusto kong magtapos sa tanong na ano ang maging sunod na estorya na itong bagay na ito ay naaanyo. Lalabas ito sa marami pang Gitnang Silangang estorya. At kung ano ang mga estorya sa Gitnang Silangan, kung ano ang estorya ng daigdig, gusto mp bang makita ito na sumasalamin kung ano ang sinabi, kung ano ang pinahayag ng silindro? Ang karapatan ng mga tao para mamuhay na magkasama sa parehong estado, nagsasamba ng magka-iba, malaya -- isang Gitnang Silangan, isang daigdig, kung saan ang relihiyon ay hindi paksa ng debisyon o ng debate.

Sa mundo ng Gitnang Silangan ngayon, ang debate ay nakakatulilig. Pero sa tingin ko ay possible na ang pinakamakapangyarihan at pinakamatalino sa kanilang lahat ay maging tinig nitong tahimik na bagay, ang silindro ni Cyrus.

Salamat po.

(Palakpakan)