John Lloyd inventaras la nevideblan

Jen la demando: kio estas nevidebla? Estas pli ol vi pensas, fakte. Ĉio - mi dirus. Ĉio substanca, krom "ĉio", kaj krom "substanco".

Oni vidas substancon, materion, sed oni ne vidas kio estas substanca, grava. Kiel rakontas tiu mistera frazo, trovita en la gazeto The Guardian antaŭ nelonge: "La edziĝo suferis malbonaĵo en 1965, kiam la edzino mortigis la edzon." (Ridoj) Ĉirkaŭe, estas nevidebla mondo, videble. (Ridoj)

Nu, oni vidas stelojn kaj planedojn, sed oni ne vidas kio disigas ilin aŭ kunigas ilin. Pri materio, kiel pri homoj, oni nur vidas la haŭton. Oni ne vidas la internajn organojn. Oni ne vidas kio funkciigas homoj, aŭ nefacile. Kaj ju pli proksime oni rigardas ion, des pli ĝi malaperas. Fakte, se oni rigardas tre proksime ion, la bazan sub-strukturon de materio, ne estas io tie. Elektronoj malaperas en ia nebulo, kaj restas nur energio, kiu estas nevidebla.

Do ĉio substanca, ĉio kio gravas, estas nevidebla. Io fole amuza: ankaŭ nevideblas tiu ĉi rakonto, ĝi estas nevidebla de vi. Kaj mi tuj igos ĝin videbla al viaj mensoj. Temas pri deputato nomata Geoffrey Dickens.

La nun forpasintea deputato partoprenis feston en sia balotkantono. Ĉien, kien li iris, ĉe ĉiu stando, kie li haltis, proksime sekvis lin dediĉa ridema virino... nekredeble malbela. (Ridoj) Malgraŭ ĉia strebo, neeblis forigi ŝin. Post kelkaj tagoj, li ricevis leteron de kantonano dirante kiom ŝi admiris lin, ke ŝi renkontis lin dum festo, kaj petis subskribitan foton. Post ŝia nomo, oni skribis interkrampe la taŭgan priskribon "Ĉevala-vizaĝulo" (Ridoj)

"Mi misopiniis pri tiu virino", pensis S-ro Dickens. "Ŝi ne nur konscias pri sia fizika malbeleco, "ŝi ankaŭ igas tion avantaĝa. "Sendo de foto ne sufiĉas." Li do iris aĉeti plastan kadron en kiu li metis la foton. Kaj sur la foto, li orname skribis, "Je Ĉeval-vizaĝulo, plej estime, de via Deputato Geoffrey Dickens" Post la letero foriris, la sekretario diris al li: "Ĉu vi ricevis la leteron de la virino en la festo? "Mi skribis 'Ĉeval-vizaĝulo' sur ĝi, por ke vi memoru kiu ŝi estas." (Ridoj)

Mi vetas, ke li deziris esti nevidebla, ĉu ne ankaŭ vi? (Ridoj)

Jen unu el la plej interesaj aferoj pri nevidebleco: kion oni ne kapablas vidi, tion oni ankaŭ ne povas kompreni. Graviton, inter tiuj, oni ne vidas kaj ankaŭ ne komprenas. Ĝi estas la plej nekomprenata el la kvar fundamentaj fortoj kaj la plej malforta. Kaj neniu vere scias, kio aŭ kial ĝi estas.

Se tio valoras, S-ro Izaako Neŭtono, la plej fama sciencisto kiu iam ekzistis pensis, ke Jesuo venis sur la Tero por funkciigi graviton, ke tio estis lia celo. Jen plej inteligenta ulo, kiu eble eraris pri tio, mi ne certas. (Ridoj)

Pri konscio. Mi vidas viajn vizaĝojn. Mi ne konceptas, kion vi pensas. Ĉu tio ne estas surpriza? Ĉu ne estas nekredebla, ke oni ne legas la penson de unu la alia? Ĉar oni kapablas tuŝi unu la alian, eĉ gustumi, se oni sufiĉe alproksimiĝas. Sed oni ne legas la penson de unu la alia. Mi trovas tion ja miriga.

En la Sufia fido, tiu grava mezorienta religio, kiun kelkaj asertas la originon de ĉiuj religioj, Sufiaj majstroj pretendas esti ĉiuj telepatiuloj. Sed ilia ĉefa uzo de telepatio konsistas en dissendi fortajn signalojn al ni ĉiuj, ke tio ne ekzistas. Pro tio, ni ne kredas je ĝia ekzisto, ĉar la Sufiaj estroj prilaboras nian menson.

Pri la konscio kaj pri artefarita inteligenteco, la studoj pri artefarita inteligenteco kaj pri konscio ne atingis ion konkretan. Ni ne konas kiel konscio funkcias. Pri artefarita inteligenteco, ne nur temas pri ne-sukceso krei ĝin, ili ĝis nun ne sukcesis krei artefaritan stultecon. (Ridoj)

La fizikaj leĝoj: nevideblaj, eternaj, ĉieaj, tutpotencaj. Ĉu memorigas al vi iun? Interese - vi prave imagas ke mi ne estas materialisto, mi estas senmaterialisto. Kaj mi trovis interesan novan vorton: ignostikisto. Ĉu? Mi estas ignostikisto. Mi rifuzas esti alkondukita al demando pri ekzisto de Dio, ĝis oni taŭge difinas la terminojn. (Ridoj)

Alian aferon oni ne vidas: la homan genaron. Tio estas pli kaj pli stranga, ĉar antaŭ ĉirkaŭ 20 jaroj, kiam oni ekesploris la genaron, oni pensis ke ĝi verŝajne enhavus ĉirkaŭ 100 000 genojn. Genetikistoj bone scias, ke de tiam, ĉiujare oni plimalgrandigis tiun nombron. Oni nun taksas la nombron je iom pli ol 20 000 genoj en la homa genaro.

Tio estas mirinda, ĉar oni scias ke rizo - aŭskultu - rizo havas 38 000 genojn. Terpomoj: terpomoj havas 48 kromosomojn - ĉu vi sciis? Du pliajn ol homoj, kaj tiom multe kiel goriloj. (Ridoj) Vi ne scias tiajn aferojn, kaj ili estas tre strangaj. (Ridoj)

La steloj dumtage. Mi opinias tion miriga, ĉiufoje: la universo malaperas. Ju pli da lumo, des malpli oni vidas.

Tempo: neniu vidas tempon. Mi ne scias, ĉu vi scias, ke en moderna fiziko estas tiu granda movado, kiu instigas decidigi ke tempo ne vere ekzistas, ĉar ĝi tro malfaciligas la kalkulojn. Estas pli facile se ĝi ne ekzistas. Evidente, oni ne vidas la futuron, aŭ la pasinton, krom en via memoro.

Io interesa pri la pasinto, kion oni ne vidas: mia filo demandis al mi antaŭ kelkaj tagoj, "Paĉjo, ĉu vi memoras kiel mi estis kiam mi aĝis du jaroj?" Mi respondis "jes" kaj li demandis: "kial ne mi?"

Ĉu ne estas rimarkinde? Oni ne memoras kio okazis al oni dum oniaj 2 au 3 unuaj jaroj, jen bona avantaĝo por psikanalizistoj, kiuj alimaniere estus senlaboraj. Ĉar: "en tiu aĝo okazas la tuto"! (Ridoj) dank' al tio oni iĝas tiu, kiu oni estas.

Jen alia nevidebla afero: la aro de eroj kiu konsistigas nin. Tio estas kuriozaĵo. Kelkaj el vi certe jam scias, ke ĉeloj konstante renoviĝas. Vidiĝas en la haŭto kaj aliaj similaj histoj. Haŭteroj falas, haroj kreskas, ungoj kaj similaj. Kaj ĉiu ĉelo en sia korpo estos iam anstataŭita. Ĉiuj langaj papiloj renoviĝas ĉiujn ĉ. 10 tagojn. Hepataj kaj intern-organaj, malpli rapide. Spina mjelo bezonas plurajn jarojn. Sed post sep jaroj, ne unu ĉelo de via korpo restas, el kio ĝi estis antaŭ sep jaroj. Do, oni demandu sin: kiu oni estas? Kio oni estas? Al kio oni kroĉiĝas, kio estos ni fakte?

Bone. Atomojn oni ne vidas kaj neniam vidos. Ili estas pli malgrandaj, ol luma ondolongo. Gason oni ne vidas. Interese, iu menciis la 1600-an jaron antaŭ nelonge. Gaso estis eltrovita en 1600 de la nederlanda ĥemiisto Van Helmont. Oni diras, ke neniam konata individuo eltrovis vorton pli sukcesan. Bone. Li inventis ankaŭ la vorton "blas'", kiu signifas "stela radiado". Tiu ĉi ne furoris, bedaŭrinde. (Ridoj) Mi tamen gratulas lin. (Ridoj)

Tiom da aferoj... Lumo! Oni ne vidas lumon. Kiam estas malluma, en vakuo, se iu ŝaltas lumradion ĵus antaŭ oniaj okuloj, vi ne vidos ĝin. Klarigo estas iom teĥnika, kelkaj fizikistoj ne konsentos. Sed strangas ke oni ne vidas lumradion, oni nur vidas kion ĝi trafas. Mi opinias tion miriga, kapabli vidi lumon, ne kapabli vidi mallumon.

Elektro: oni ne vidas tion. Ne lasu iun aserti, ke ĝi komprenas elektron. Neniu komprenas, scias kio ĝi estas. (Ridoj) Eble vi pensas ke elektronoj en drato moviĝas fulme, rapide kiel lumo, ĉu ne, kiam oni ŝaltas lumon. Ili ne faras tion. Oni diras ke elektronoj plumpiras kiel burdoj laŭ drato, je rapido de sternanta mielo. (Ridoj)

Galaksiojn oni taksas je 100 miliardoj en la universo. 100 miliardojn. Kiom videblas? Kvin. Kvin el 100 miliardoj da galaksioj, nudokule, kaj unu estas fakte ne facile videble, oni bezonas bonajn vidpovon.

Radioondoj. Jen alia afero. Heinrich Hertz malkovris radioondojn en 1887, li nomis ilin radiajn ondojn ĉar ili radias. Kaj iu diris al li, "Kio estas la utilo de tiuj, Heinrich? "Kio estas la utilo de tiuj radioondoj, kiujn vi ĵus malkovris?" Kaj li respondis: "Nu, mi ne scias, "sed nur supozas ke iu iam trovos utilon al ili." Ili ja faras tion, radii. Tion ili malkovris.

Ĉiaokaze, la plej granda afero kio nevideblas al ni: kion ni malscias. Nekredeble malmulton ni scias. Thomas Edison iam diris, "Ni ne scias unu elcenton el unu elmilionon "pri io ajn."

Kaj mi finfine konkludis... ĉar oni demandis tion: "kion alian oni ne kapablas vidi?" La punkto, kio estas la punkto, la temo? (Ridoj) (Aplaŭdoj) Oni ne vidas punkton, tio estas laŭdifino 0-dimensia, kiel elektrono - tio estas relative stranga.

Sed pri la punkto, kion mi finfine konkludis: estas funde du demandoj demandindaj. "Kial ni estas ĉi tie?" kaj "Kion ni faru pri tio dum ni estas ĉi tie?" Por helpi vin: jen du aferoj, el du eminentaj filozofiistoj, eble du el la plej eminentaj filozofiaj pensantoj de la 20-a jarcento, unu estis matematikisto kaj inĝeniero kaj la alia poeto.

La unua Ludwig Wittgenstein diris: "Mi ne scias kial ni estas ĉi tie, "sed certas, ke ne estas por plezuri." (Ridoj) Li estis ulo gajiga, ĉu ne? (Ridoj)

La dua kaj lasta W.H. Auden, unu el miaj plej ŝatataj poetoj, diris "Ni estas ĉi tie sur la tero "por helpi aliajn. "Kion la aliaj faras ĉi tie: mi ne scias." (Ridoj) (Aplaŭdoj)